EM, vi sinh xử lý nước và men tiêu hóa: Dùng loại nào cho đúng?

Khác nhau không chỉ ở tên gọi, mà còn ở nguyên lý, cách dùng, thời điểm cần dùng và chi phí. Hiểu đúng sẽ giúp tránh tình trạng mua sản phẩm tốt nhưng dùng sai mục đích.

Nhìn nhanh 4 nhóm phổ biến

EM: Rẻ, dễ nhân sinh khối, phù hợp giữ nền

EM thường là hỗn hợp nhiều nhóm vi sinh như vi khuẩn lactic, nấm men và vi khuẩn quang dưỡng.

Điểm mạnh của EM là chi phí thấp và có thể ủ nhân sinh khối trước khi sử dụng. Người nuôi thường dùng để duy trì môi trường, hỗ trợ phân hủy chất hữu cơ và ổn định hệ vi sinh trong ao.

EM phù hợp nhất ở:

• giai đoạn chuẩn bị nước;

• đầu vụ;

• ao chưa tích tụ nhiều chất thải;

• sử dụng định kỳ để giữ nền.

EM không nên được xem là sản phẩm “cấp cứu” khi NH₃, NO₂ hoặc khí độc đã tăng cao.

Nhiều công thức EM được ủ với mật rỉ đường trong vài ngày trước khi tạt xuống ao.

Về giá: thường thuộc nhóm có chi phí thấp, nhưng nên tính theo chi phí trên 1.000 m³ nước sau khi ủ, thay vì chỉ nhìn giá một chai EM gốc.

Vi sinh xử lý môi trường: Đắt hơn nhưng chuyên biệt hơn

Đây là nhóm người nuôi cần xem kỹ nhất. Không phải sản phẩm nào ghi “vi sinh xử lý nước” cũng giống nhau.

Bacillus: xử lý chất hữu cơ

Các chủng Bacillus thường được sử dụng để hỗ trợ phân hủy:

• thức ăn dư;

• phân tôm cá;

• xác tảo;

• bùn hữu cơ.

Phù hợp với ao có tải lượng thức ăn cao, đáy bẩn hoặc chất hữu cơ tích tụ.

Vi sinh nitrat hóa: hỗ trợ xử lý NH₃, NO₂

Nhóm vi khuẩn tham gia chu trình nitơ hỗ trợ chuyển: NH^₄+ → NO₂- → NO₃^-

Quá trình này cần oxy và thời gian, nên không thể kỳ vọng tạt vi sinh vài giờ là khí độc giảm ngay.

Đây cũng là lý do phải chọn đúng sản phẩm: Ao nhiều hữu cơ cần loại khác ao đang tăng NO₂.

Về giá: thường cao hơn EM do mật độ và chủng vi sinh chuyên biệt hơn. Khi so sánh nên tính:

Giá sản phẩm / lượng nước xử lý thay vì giá một gói.

Men tiêu hóa: Là enzyme, không phải vi sinh

Men tiêu hóa thường chứa các enzyme như: protease, amylase, lipase...

Nhiệm vụ của chúng là phân giải thức ăn thành các thành phần nhỏ hơn để tôm cá dễ hấp thu.

Có thể hiểu đơn giản: Men tiêu hóa giống như chiếc kéo cắt nhỏ thức ăn.

Men tiêu hóa phù hợp khi tôm cá:

• tiêu hóa kém;

• phân sống;

Nhóm này chủ yếu trộn vào thức ăn, không có ý nghĩa khi tạt xuống ao để xử lý NH₃ hay bùn đáy.

Chi phí nên tính theo kg hoặc tấn thức ăn, không tính theo thể tích ao.

Men vi sinh đường ruột: Vi khuẩn sống có lợi

Khác với enzyme, probiotic đường ruột chứa vi sinh vật sống.

Các nhóm thường gặp gồm Bacillus, Lactobacillus hoặc nấm men tùy công thức.

Khi vào đường ruột, chúng có thể:

• cạnh tranh với vi khuẩn bất lợi;

• hỗ trợ cân bằng hệ vi sinh;

• hỗ trợ tiêu hóa;

• tạo một số chất chuyển hóa có lợi.

Một số chủng Bacillus còn được nghiên cứu về khả năng làm gián đoạn hệ thống giao tiếp của Vibrio. Tuy nhiên đây là đặc tính của chủng cụ thể, không phải cứ có Bacillus là có tác dụng này.

Nhóm này phù hợp để duy trì hoặc phục hồi sức khỏe đường ruột, thường được trộn thức ăn.

Đừng so giá một gói, hãy so chi phí sử dụng

Một gói vi sinh 400.000 đồng chưa chắc đắt hơn chai EM 200.000 đồng.

Ví dụ:

• sản phẩm A giá 200.000 đồng, xử lý 2.000 m³;

• sản phẩm B giá 400.000 đồng, xử lý 10.000 m³.

Tính ra sản phẩm B lại rẻ hơn trên mỗi mét khối nước.

Với vi sinh môi trường nên tính:

Chi phí / 1.000 m³ nước

Với men tiêu hóa và vi sinh đường ruột nên tính:

Chi phí / tấn thức ăn

Đây mới là cách so sánh hợp lý.

Chọn nhanh theo nhu cầu

• Muốn giữ nền môi trường, tiết kiệm chi phí: chọn EM.

• Ao nhiều phân, thức ăn dư, đáy bẩn: ưu tiên vi sinh phân hủy hữu cơ.

• NH₃, NO₂ tăng: chọn vi sinh chuyên cho chu trình nitơ, đồng thời kiểm tra oxy, pH, kiềm và tải lượng thức ăn.

• Tôm cá tiêu hóa kém: dùng men tiêu hóa.

• Muốn duy trì hệ vi sinh đường ruột: dùng probiotic đường ruột.

Không có loại men nào tốt nhất cho mọi trường hợp.

Quan trọng là đúng loại, đúng mục tiêu và đúng thời điểm. Một sản phẩm tốt nhưng dùng sai chỗ vẫn chỉ là một khoản chi phí.