Việc hiểu rõ các tín hiệu sinh học và các chỉ số môi trường tác động đến hành vi này là điều kiện tiên quyết để người nuôi chủ động bảo vệ năng suất vụ nuôi.
Cơ chế kích hoạt hành vi ăn thịt lẫn nhau ở tôm sau lột xác
Hành vi tấn công đồng loại bùng phát mạnh mẽ nhất trong chu kỳ lột xác của đàn tôm. Khi trút bỏ lớp vỏ cũ, cơ thể tôm giải phóng các tín hiệu sinh học và mùi đặc trưng từ dịch cơ thể vào môi trường nước.
Trong điều kiện nuôi mật độ cao, các sản phẩm trao đổi chất này kích thích mạnh mẽ phản xạ săn mồi của những cá thể vỏ cứng xung quanh. Do tôm vừa lột xác có lớp vỏ cực kỳ mềm yếu và mất khả năng phản xạ né tránh, chúng trở thành mục tiêu tấn công trực tiếp của đồng loại.
Ngoài ra, việc thả giống không đồng kích cỡ cũng tạo ra sự phân đàn, khiến những cá thể lớn chiếm ưu thế về không gian và sẵn sàng tiêu thụ tôm nhỏ yếu để duy trì sự thống trị.
Ảnh hưởng của dinh dưỡng và quản lý thức ăn đến hiện tượng tôm ăn thịt lẫn nhau
Dinh dưỡng đóng vai trò là tác nhân trực tiếp dẫn đến hành vi ăn thịt lẫn nhau khi khẩu phần ăn hàng ngày không đáp ứng đủ nhu cầu protein và các axit amin thiết yếu. Bên cạnh đó, việc thiếu hụt khoáng chất và năng lượng (lipid) cũng khiến tôm rơi vào trạng thái đói cục bộ, buộc chúng phải kích hoạt bản năng tìm kiếm nguồn dinh dưỡng thay thế từ cơ thể đồng loại. Nếu người nuôi phân bổ lượng thức ăn không đều, tôm sẽ trở nên hung dữ hơn, thường xuyên xảy ra các cuộc tranh giành lãnh thổ khốc liệt tại khu vực quạt nước hoặc khay mồi, làm tăng hệ số FCR và tỷ lệ tôm bị tổn thương cơ học.
Dinh dưỡng đóng vai trò là tác nhân trực tiếp dẫn đến hành vi ăn thịt lẫn nhau khi khẩu phần ăn hàng ngày
Vai trò của oxy hòa tan và khoáng chất trong việc giảm ăn thịt lẫn nhau
Các thông số hóa lý trong ao nuôi ảnh hưởng trực tiếp đến thời gian phơi nhiễm nguy hiểm của tôm sau khi lột xác. Khi nồng độ oxy hòa tan (DO) xuống dưới ngưỡng 4 mg/l, tôm bắt đầu rơi vào tình trạng stress, lờ đờ và mất phản xạ né tránh kẻ thù.
Quan trọng hơn, sự thiếu hụt các khoáng chất đa lượng như Ca, Mg, K sẽ kéo dài thời gian tái tạo lớp vỏ mới. Nếu quá trình này kéo dài hơn 6 giờ, rủi ro bị đồng loại tấn công sẽ tăng vọt. Một môi trường có độ kiềm thấp và pH biến động cũng làm rối loạn tâm lý sinh học, khiến đàn tôm kích động và mất kiểm soát hành vi bầy đàn.
Tôm ăn thịt lẫn nhau – Nguy cơ phát tán dịch bệnh trong ao thâm canh
Ăn thịt lẫn nhau là một trong những con đường nguy hiểm nhất để các mầm bệnh nguy hiểm như vi khuẩn Vibrio, virus đốm trắng (WSSV) và bệnh hoại tử gan tụy cấp (AHPND) phát tán nhanh chóng.
Khi tôm khỏe mạnh trực tiếp tiêu thụ xác tôm bệnh, các tác nhân gây hại sẽ xâm nhập thẳng vào hệ tiêu hóa và bùng phát dịch trên toàn diện tích ao chỉ trong vài ngày. Sự minh bạch và kỷ luật trong quản lý kỹ thuật không chỉ bảo vệ tỷ lệ sống mà còn là chốt chặn an toàn sinh học quan trọng nhất cho vụ nuôi.
Ăn thịt lẫn nhau là một trong những con đường nguy hiểm nhất để các mầm bệnh nguy hiểm. Ảnh minh họa
Giải pháp kỹ thuật hạn chế hiện tượng tôm ăn thịt lẫn nhau
Để kiểm soát hiệu quả tình trạng này, người nuôi cần thực hiện đồng bộ các giải pháp quản lý môi trường và dinh dưỡng. Trước hết, cần duy trì hàm lượng oxy hòa tan luôn ổn định trên mức 5 mg/l để tôm khỏe mạnh và có phản xạ nhanh. Việc bổ sung khoáng tạt và khoáng ăn định kỳ là bắt buộc để rút ngắn thời gian cứng vỏ xuống mức tối ưu từ 2 – 4 giờ, giảm thiểu thời gian phơi nhiễm nguy hiểm.
Trong quản lý thức ăn, cần chia nhỏ bữa ăn (4-5 lần/ngày) và rải đều khắp mặt ao để mọi cá thể đều tiếp cận được dinh dưỡng, giảm stress và cạnh tranh lãnh thổ. Đồng thời, công tác xi-phông đáy ao phải được thực hiện thường xuyên nhằm loại bỏ xác tôm chết và mùn bã hữu cơ, triệt tiêu mầm mống gây hại.
_1770909192.png)
