Lịch huyết Tam Giang “sung” lắm

Phá Tam Giang (Thừa Thiên - Huế) là nơi cung cấp khá nhiều hải sản quý: rong biển, cá, tôm, nhuyễn thể... hằng năm khai thác được cả ngàn tấn. Một loài cá rất đặc biệt ở Tam Giang là con lịch, và ngon nhất là lịch huyết (đỏ).

lịch huyết
Con lịch trên tay người đầu bếp - Ảnh: T.B.Thoại

Lịch là loài lươn nước mặn. Chúng thuộc họ cá mang liền, tên khoa học là họ synbranchidae. Con lịch gần như không có vây ngực và vây bụng, vây lưng và vây hậu môn cũng bị thoái hóa, còn rất nhỏ. Mắt lịch cũng “ti hí mắt lươn”, khe mang nhỏ, không có bong bóng và xương sườn để thích nghi đời sống chui rúc bùn lầy. Lịch là loài lưỡng tính có cả hai cơ quan túi tinh và buồng trứng.

Món ăn ngon, dinh dưỡng tốt

Vì sản lượng không nhiều, những nhà hàng trên phá Tam Giang thường chế biến lịch chủ yếu ba món chính: lịch nướng, lịch um và lịch rút xương.

Theo cô Hà, bếp chính một nhà hàng trên phá Tam Giang, cách làm lịch rút xương cũng không phức tạp lắm: rút hết xương lịch, không để làm rách lớp da; thịt lịch được bằm nhỏ trộn thêm một số gia vị như hồ tiêu, ớt... Chờ khi đã ngấm đều gia vị và các phụ gia, thịt lịch sẽ được đùn vào vỏ da như kiểu làm dồi, xúc xích, sau đó đem nướng chín vừa thơm đều là có thể cho vào đĩa, lên mâm sử dụng với một vài loại rau, nước chấm chuyên dụng.

Theo đông y, phân nhóm cá mang liền như lươn, lịch, chình..là các thiện ngư (cá lành) còn được gọi là trường ngư, hoàng đán, hoàng thiện, đán ngư... là một trong “tứ đại hà thiện” (bốn món ngon dưới nước). Thịt lịch có tính cam ôn, bổ tì vị. Công năng chủ trị: bổ hư tổn, khu trừ phong thấp, cường kiện gân cốt. Lịch cũng là một thực phẩm chức năng, thực phẩm thuốc giúp cơ thể cải thiện biếng ăn, suy kiệt, sau sinh, sau bệnh nặng nằm lâu...

Người Nhật Bản rất quý nhóm cá mang liền, đã có lúc họ gọi lươn, lịch... là những con “sâm dưới nước”... Họ chế biến nhóm cá mang liền này thành những món ăn chức năng để hỗ trợ sức khỏe cho vận động viên, các kiện tướng thể dục.

Chưa hẳn an toàn

Cũng như các loài thủy hải sản khác, đặc biệt là loài sống chui rúc bùn, sình, lầy, nước bẩn như ba ba, ếch, nhái, lươn, cá nhét..., con lịch cũng nhiễm nhiều ký sinh trùng, vi khuẩn có thể lây bệnh sang người, đặc biệt là giun Gnathostoma spinigerum. Theo GS Trần Vinh Hiển - cố vấn Bệnh viện Nhiệt đới TP.HCM, cả trên lươn nuôi lẫn lươn hoang dã tỉ lệ nhiễm ấu trùng Gnathostoma spinigerum 0,8-29,6%, thấp ở mùa khô, rất cao vào mùa mưa. Ba điểm rất nguy hiểm của Gnathostoma spinigerum là: (1) trong con lươn giun nhỏ khoảng 1mm nhưng khi vào cơ thể người nó to đến 5-7mm; (2) giun này di chuyển đủ nơi trong cơ thể người như da, hạch, mắt, não bộ... và (3) ấu trùng Gnathostoma spinigerum sống rất dai, chịu được nhiệt độ khá cao.

Lịch thuộc họ cá rất giàu chất đạm, đặc biệt thịt lịch chứa nhiều axit amin “tối cần thiết” histidine, loại axit amin này tối cần cho phát triển cơ thể trẻ em; nhưng như “dao hai lưỡi” khi bị ươn thì chính các axit amin histidine sẽ phân hủy thành nhiều chất histamine - chất đầu sổ gây dị ứng.

Tóm lại, thịt lịch, đặc biệt lịch huyết Tam Giang, là loại thức ăn đặc sản ngon, bổ dưỡng. Du khách đã đến nơi này nên thưởng thức. Nhưng cần lưu ý hai điều: một là phải dùng thực phẩm đun sôi, nấu chín để tránh lây nhiễm các ký sinh trùng và hai là chỉ dùng những đĩa đặc sản nấu từ những con lịch còn tươi sống để tránh dị ứng thức ăn.

Cũng như lươn, lịch có giá trị dinh dưỡng khá cao. Theo bảng thành phần thức ăn của Viện Dinh dưỡng quốc gia, cứ 100gam thịt lươn lịch có: 18,7g chất đạm, 0,9g chất béo, 150mg phospho, 39mg canxi, 1,6mg sắt, nhiều các vitamin như A, D, B1, B6, PP...

 

Tuổi Trẻ
Đăng ngày 23/06/2013
TS.BS TRẦN BÁ THOẠI
Ẩm thực

Nhận biết cá stress bằng chỉ số từ vảy

Trong nhiều năm, các nhà nghiên cứu đã tìm kiếm một cách dễ dàng để xác định thời điểm cá bị căng thẳng. Giờ đây, lần đầu tiên các nhà khoa học tại Đại học Guelph của Canada đã chỉ ra rằng hormone gây căng thẳng là cortisol tích tụ trong vảy cá từ từ và tồn tại trong nhiều tuần.

cá bị căng thẳng
• 18:20 02/11/2021

21 loại cây thủy sinh đẹp cho bể cá tại nhà- Phần 1

Một bể cá cảnh nước ngọt sẽ đẹp và độc đáo hơn rất nhiều khi có những cây thủy sinh sống động. Bài viết này lược dịch từ trang newson6 nhằm gợi ý cho người nuôi cá cảnh 21 loài cây thủy sinh phổ biến và hoàn hảo cho bể cá gia đình.

• 10:31 30/10/2021

Ảnh hưởng của kích thước bể đến hành vi của cá ngựa vằn

Một nghiên cứu mới đây của Abudusaimaiti Maierdiyal và cộng sự 2020 đã cho thấy ảnh hưởng của kích thước bể đến hành vi của cá ngựa vằn (loài cá rất quan trọng trong nghiên cứu khoa học.)

• 14:09 26/10/2021

5 bước để vệ sinh bể cá cảnh đúng cách

Những người nuôi cá cảnh sẽ biết rằng việc vệ sinh không đúng cách không chỉ xáo trộn hệ vi khuẩn có lợi trong bể cá mà còn ảnh hưởng đến sức khỏe cá. Để hạn chế điều đó bài viết hướng dẫn vệ sinh bể nuôi cá cảnh đúng cách chỉ với những dụng cụ cơ bản.

Cá phượng hoàng
• 17:27 17/09/2021

Khô tôm càng, sản phẩm độc đáo, sáng tạo

Lâu nay, tôm càng xanh Cà Mau ngon nổi tiếng nhưng chủ yếu chỉ bán tươi, khiến nông dân luôn thấp thỏm nỗi lo rớt giá khi vào vụ thu hoạch rộ. Trăn trở trước thực tế đó, một nữ giám đốc trẻ 9X đã tiên phong sáng tạo ra sản phẩm "khô tôm càng", mở ra hướng đi mới đầy triển vọng để nâng tầm giá trị cho con tôm quê hương.

Tôm càng
• 13:15 06/01/2026

Đặc sản móng chim giá tiền triệu ở Cà Mau được săn đón dịp Tết

Với hình dáng cong cong lạ mắt tựa móng chim cùng hương vị ngọt đậm đà, loại tôm khô đặc biệt này đang trở thành mặt hàng hot trong giỏ quà Tết năm nay. Dù có giá lên tới gần 2 triệu đồng/kg, đặc sản Cà Mau vẫn được nhiều khách hàng sành ăn săn đón.

Tôm khô
• 07:33 05/01/2026

Món cá cận kề cái chết nhưng lại được thực khách ưa chuộng

Biết rõ có thể gây chết người, cá nóc vẫn là một trong những món ăn đắt đỏ và được săn lùng bậc nhất thế giới. Điều gì đã biến một canh bạc sinh tử, một rủi ro về sức khỏe lại trở thành một trải nghiệm ẩm thực đỉnh cao được giới sành ăn khao khát?

Cá nóc
• 11:20 03/01/2026

Thói quen tiêu thụ tôm tại thị trường phương Đông và phương Tây

Sự khác biệt trong cách ăn tôm không đơn thuần là khẩu vị, mà phản ánh hai triết lý văn hóa ẩm thực đối lập giữa phương Đông và phương Tây – từ việc ăn đầu tôm, giữ vỏ, rút chỉ lưng cho đến cách chế biến và thưởng thức.

Món tôm
• 09:00 31/12/2025

Loài cá mập có đôi môi “cỡ đại” đáng sợ như thế nào?

Không một ai tưởng tượng được rằng thủ phạm của những “vết thương bí ẩn” bắt gặp ở ít nhất 48 loài cá mập, cá voi, cá heo lại là một loài cá mập bé nhỏ nhưng sở hữu kỹ năng xử lý con mồi cực kinh khủng.

Cá mập
• 12:17 08/01/2026

Nặng gánh chi phí cho hộ nuôi tôm khi đạt các chứng chỉ quốc tế?

Các quy chuẩn quốc tế hiện nay vừa là yêu cầu thương mại quan trọng, vừa là gánh nặng chi phí đối với những hộ nuôi tôm nhỏ lẻ.

Tôm thẻ
• 12:17 08/01/2026

NOAA giải đáp 9 vấn đề then chốt về quy định MMPA cho thủy sản Việt xuất Mỹ

Trước thềm thời hạn 01/01/2026, Cơ quan Khí quyển và Đại dương Quốc gia Hoa Kỳ (NOAA) đã đưa ra những giải đáp chi tiết về quy định Giấy chứng nhận khả năng nhập khẩu (COA) theo Đạo luật Bảo vệ Động vật Biển có vú (MMPA).

Cá
• 12:17 08/01/2026

VietAGROS 2026 mở ra không gian kết nối cho nông nghiệp và thủy sản xanh

Sáng 6/1, tại thành phố Cần Thơ, diễn ra lễ công bố chương trình Hội chợ Triển lãm Quốc tế Công nghệ Nông nghiệp và Môi trường – VietAGROS 2026, sự kiện xúc tiến thương mại – khoa học – công nghệ quy mô lớn của khu vực Đồng bằng sông Cửu Long, hướng tới mục tiêu phát triển nông nghiệp xanh, thủy sản xanh và bền vững.

VietAGROS 2026
• 12:17 08/01/2026

Khô tôm càng, sản phẩm độc đáo, sáng tạo

Lâu nay, tôm càng xanh Cà Mau ngon nổi tiếng nhưng chủ yếu chỉ bán tươi, khiến nông dân luôn thấp thỏm nỗi lo rớt giá khi vào vụ thu hoạch rộ. Trăn trở trước thực tế đó, một nữ giám đốc trẻ 9X đã tiên phong sáng tạo ra sản phẩm "khô tôm càng", mở ra hướng đi mới đầy triển vọng để nâng tầm giá trị cho con tôm quê hương.

Tôm càng
• 12:17 08/01/2026
Some text some message..