Lịch huyết Tam Giang “sung” lắm

Phá Tam Giang (Thừa Thiên - Huế) là nơi cung cấp khá nhiều hải sản quý: rong biển, cá, tôm, nhuyễn thể... hằng năm khai thác được cả ngàn tấn. Một loài cá rất đặc biệt ở Tam Giang là con lịch, và ngon nhất là lịch huyết (đỏ).

lịch huyết
Con lịch trên tay người đầu bếp - Ảnh: T.B.Thoại

Lịch là loài lươn nước mặn. Chúng thuộc họ cá mang liền, tên khoa học là họ synbranchidae. Con lịch gần như không có vây ngực và vây bụng, vây lưng và vây hậu môn cũng bị thoái hóa, còn rất nhỏ. Mắt lịch cũng “ti hí mắt lươn”, khe mang nhỏ, không có bong bóng và xương sườn để thích nghi đời sống chui rúc bùn lầy. Lịch là loài lưỡng tính có cả hai cơ quan túi tinh và buồng trứng.

Món ăn ngon, dinh dưỡng tốt

Vì sản lượng không nhiều, những nhà hàng trên phá Tam Giang thường chế biến lịch chủ yếu ba món chính: lịch nướng, lịch um và lịch rút xương.

Theo cô Hà, bếp chính một nhà hàng trên phá Tam Giang, cách làm lịch rút xương cũng không phức tạp lắm: rút hết xương lịch, không để làm rách lớp da; thịt lịch được bằm nhỏ trộn thêm một số gia vị như hồ tiêu, ớt... Chờ khi đã ngấm đều gia vị và các phụ gia, thịt lịch sẽ được đùn vào vỏ da như kiểu làm dồi, xúc xích, sau đó đem nướng chín vừa thơm đều là có thể cho vào đĩa, lên mâm sử dụng với một vài loại rau, nước chấm chuyên dụng.

Theo đông y, phân nhóm cá mang liền như lươn, lịch, chình..là các thiện ngư (cá lành) còn được gọi là trường ngư, hoàng đán, hoàng thiện, đán ngư... là một trong “tứ đại hà thiện” (bốn món ngon dưới nước). Thịt lịch có tính cam ôn, bổ tì vị. Công năng chủ trị: bổ hư tổn, khu trừ phong thấp, cường kiện gân cốt. Lịch cũng là một thực phẩm chức năng, thực phẩm thuốc giúp cơ thể cải thiện biếng ăn, suy kiệt, sau sinh, sau bệnh nặng nằm lâu...

Người Nhật Bản rất quý nhóm cá mang liền, đã có lúc họ gọi lươn, lịch... là những con “sâm dưới nước”... Họ chế biến nhóm cá mang liền này thành những món ăn chức năng để hỗ trợ sức khỏe cho vận động viên, các kiện tướng thể dục.

Chưa hẳn an toàn

Cũng như các loài thủy hải sản khác, đặc biệt là loài sống chui rúc bùn, sình, lầy, nước bẩn như ba ba, ếch, nhái, lươn, cá nhét..., con lịch cũng nhiễm nhiều ký sinh trùng, vi khuẩn có thể lây bệnh sang người, đặc biệt là giun Gnathostoma spinigerum. Theo GS Trần Vinh Hiển - cố vấn Bệnh viện Nhiệt đới TP.HCM, cả trên lươn nuôi lẫn lươn hoang dã tỉ lệ nhiễm ấu trùng Gnathostoma spinigerum 0,8-29,6%, thấp ở mùa khô, rất cao vào mùa mưa. Ba điểm rất nguy hiểm của Gnathostoma spinigerum là: (1) trong con lươn giun nhỏ khoảng 1mm nhưng khi vào cơ thể người nó to đến 5-7mm; (2) giun này di chuyển đủ nơi trong cơ thể người như da, hạch, mắt, não bộ... và (3) ấu trùng Gnathostoma spinigerum sống rất dai, chịu được nhiệt độ khá cao.

Lịch thuộc họ cá rất giàu chất đạm, đặc biệt thịt lịch chứa nhiều axit amin “tối cần thiết” histidine, loại axit amin này tối cần cho phát triển cơ thể trẻ em; nhưng như “dao hai lưỡi” khi bị ươn thì chính các axit amin histidine sẽ phân hủy thành nhiều chất histamine - chất đầu sổ gây dị ứng.

Tóm lại, thịt lịch, đặc biệt lịch huyết Tam Giang, là loại thức ăn đặc sản ngon, bổ dưỡng. Du khách đã đến nơi này nên thưởng thức. Nhưng cần lưu ý hai điều: một là phải dùng thực phẩm đun sôi, nấu chín để tránh lây nhiễm các ký sinh trùng và hai là chỉ dùng những đĩa đặc sản nấu từ những con lịch còn tươi sống để tránh dị ứng thức ăn.

Cũng như lươn, lịch có giá trị dinh dưỡng khá cao. Theo bảng thành phần thức ăn của Viện Dinh dưỡng quốc gia, cứ 100gam thịt lươn lịch có: 18,7g chất đạm, 0,9g chất béo, 150mg phospho, 39mg canxi, 1,6mg sắt, nhiều các vitamin như A, D, B1, B6, PP...

 

Tuổi Trẻ
Đăng ngày 23/06/2013
TS.BS TRẦN BÁ THOẠI
Ẩm thực

Nhận biết cá stress bằng chỉ số từ vảy

Trong nhiều năm, các nhà nghiên cứu đã tìm kiếm một cách dễ dàng để xác định thời điểm cá bị căng thẳng. Giờ đây, lần đầu tiên các nhà khoa học tại Đại học Guelph của Canada đã chỉ ra rằng hormone gây căng thẳng là cortisol tích tụ trong vảy cá từ từ và tồn tại trong nhiều tuần.

cá bị căng thẳng
• 18:20 02/11/2021

21 loại cây thủy sinh đẹp cho bể cá tại nhà- Phần 1

Một bể cá cảnh nước ngọt sẽ đẹp và độc đáo hơn rất nhiều khi có những cây thủy sinh sống động. Bài viết này lược dịch từ trang newson6 nhằm gợi ý cho người nuôi cá cảnh 21 loài cây thủy sinh phổ biến và hoàn hảo cho bể cá gia đình.

• 10:31 30/10/2021

Ảnh hưởng của kích thước bể đến hành vi của cá ngựa vằn

Một nghiên cứu mới đây của Abudusaimaiti Maierdiyal và cộng sự 2020 đã cho thấy ảnh hưởng của kích thước bể đến hành vi của cá ngựa vằn (loài cá rất quan trọng trong nghiên cứu khoa học.)

• 14:09 26/10/2021

5 bước để vệ sinh bể cá cảnh đúng cách

Những người nuôi cá cảnh sẽ biết rằng việc vệ sinh không đúng cách không chỉ xáo trộn hệ vi khuẩn có lợi trong bể cá mà còn ảnh hưởng đến sức khỏe cá. Để hạn chế điều đó bài viết hướng dẫn vệ sinh bể nuôi cá cảnh đúng cách chỉ với những dụng cụ cơ bản.

Cá phượng hoàng
• 17:27 17/09/2021

Độc tố “tử thần” có thể ẩn trong món cá ủ chua quen thuộc

Một trường hợp nghi ngộ độc botulinum sau bữa cơm có món cá ủ chua tại xã Phước Chánh (Đà Nẵng) đang được cơ quan chức năng khẩn trương điều tra. Các chuyên gia cảnh báo đây là loại độc tố thần kinh cực mạnh, có thể gây liệt cơ hô hấp và đe dọa tính mạng nếu không xử trí kịp thời.

cá muối ủ chua
• 12:00 18/02/2026

Cách làm tôm khô tại nhà: Ngọt tự nhiên, để được lâu dù không có nắng

Ngày Tết cận kề, nhiều người băn khoăn không biết chuẩn bị món gì vừa ngon vừa tiện đãi khách thì hãy nghĩ đến món tôm khô - lựa chọn quen thuộc vì dễ bảo quản, dùng được lâu và chế biến nhanh. Thay vì mua sẵn ngoài chợ, bạn có thể tự làm tôm khô tại nhà để đảm bảo vệ sinh và giữ trọn vị ngọt tự nhiên

tom-kho
• 12:00 06/02/2026

Hơn nửa thập kỷ giữ lửa tại làng Vũ Đại với món cá kho trứ danh

Cá kho làng Vũ Đại không chỉ là món ăn truyền thống mà còn là biểu tượng văn hóa ẩm thực đặc sắc của vùng đất Hà Nam. Với quy trình chế biến kỳ công kéo dài hàng chục tiếng đồng hồ, món ăn này đã khẳng định vị thế đặc sản cao cấp trong các dịp lễ Tết.

Cá kho
• 12:13 30/01/2026

Vì sao người Việt chuộng tôm khô ngày Tết?

Khi những cơn gió chướng bắt đầu thổi về trên những cánh đồng miền Tây, mang theo cái se lạnh dịu nhẹ của những ngày cuối năm, cũng là lúc các làng nghề ven biển bước vào mùa rộn ràng nhất.

Tôm khô
• 10:33 26/01/2026

Vietshrimp Asia 2026 & Aquaculture Vietnam 2026 – Kết nối toàn diện chuỗi giá trị, thúc đẩy tương lai ngành thủy sản bền vững

Năm 2025 đánh dấu một cột mốc quan trọng của ngành thủy sản Việt Nam, với tổng sản lượng đạt gần 10 triệu tấn và kim ngạch xuất khẩu khoảng 11,3 tỷ USD – mức cao nhất từ trước đến nay, tạo nền tảng vững chắc cho mục tiêu tăng trưởng bền vững giai đoạn 2026. Các sản phẩm chủ lực như tôm và cá tra tiếp tục giữ vai trò dẫn dắt xuất khẩu, trong khi nuôi biển và đa dạng hóa đối tượng nuôi từng bước mở rộng nguồn cung và gia tăng giá trị chuỗi sản xuất.

• 16:17 23/02/2026

1.852 container tôm Indonesia quay lại thị trường Mỹ sau bê bối nhiễm phóng xạ

Sau nhiều tháng gián đoạn vì sự cố nhiễm chất phóng xạ trong một số lô hàng, xuất khẩu tôm của Indonesia sang Mỹ đã chính thức nối lại, với 1.852 container được thông quan trong giai đoạn từ cuối tháng 10/2025 đến đầu tháng 2/2026.

tôm đông lạnh
• 16:17 23/02/2026

Chuẩn hóa phương pháp xác định thủy ngân hữu cơ trong thủy sản

Việc ban hành Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 14443:2025 về xác định hàm lượng thủy ngân hữu cơ trong thủy sản không chỉ là một bước điều chỉnh kỹ thuật, mà phản ánh yêu cầu ngày càng cao về an toàn thực phẩm trong bối cảnh xuất khẩu thủy sản Việt Nam phụ thuộc lớn vào các thị trường khó tính.

cá
• 16:17 23/02/2026

Khác biệt giữa ao tôm lót bạt và ao nuôi tôm truyền thống: Nên chọn mô hình nào?

Trong bối cảnh dịch bệnh và ô nhiễm môi trường nuôi ngày càng gia tăng, mô hình ao tôm lót bạt đang dần thay thế ao đất truyền thống tại nhiều vùng nuôi trọng điểm. Tuy nhiên, việc lựa chọn không chỉ phụ thuộc vào xu hướng mà còn liên quan đến điều kiện kỹ thuật, vốn đầu tư và khả năng quản lý của người nuôi.

ao nuôi
• 16:17 23/02/2026

Những thực phẩm không nên ăn cùng hải sản để tránh rối loạn tiêu hóa

Hải sản giàu đạm, khoáng chất và vi lượng thiết yếu như kẽm, sắt, canxi… Tuy nhiên, không phải thực phẩm nào cũng phù hợp khi kết hợp cùng tôm, cua, cá, mực. Một số sự kết hợp tưởng như vô hại có thể gây khó tiêu, rối loạn tiêu hóa, thậm chí tăng nguy cơ ngộ độc nếu sử dụng không đúng cách.

hải sản
• 16:17 23/02/2026
Some text some message..