Lịch sử nuôi trồng thủy sản

Cùng Tép Bạc tìm hiểu trong khoảng một thập kỷ qua, đã có những sự gia tăng và phát triển nào trong nuôi trồng thủy sản trên toàn cầu.

Nuôi tôm
Vào cuối những năm 1950, việc phát minh ra thức ăn dạng hạt nhân tạo đã cách mạng hóa nghề nuôi tôm, cá. Ảnh: Tepbac

Những số yếu tố đã góp phần vào sự bùng nổ: Chi phí khai thác thủy sản tăng và liên tục tăng do giá nhiên liệu tăng mạnh. Lo ngại về việc giảm sản lượng khai thác cá biển của các quốc gia phụ thuộc vào việc đánh bắt cá trong lãnh hải của các quốc gia khác do luật mới về vùng biển đặc quyền kinh tế 200 dặm.

Ở một số quốc gia, nhu cầu tìm việc làm thay thế và/hoặc bổ sung cho số lượng lớn ngư dân dư thừa hoặc nông dân thiếu việc làm. Nhu cầu dai dẳng ở hầu hết các nước phát triển đối với các loài có giá cao như tôm và tôm thẻ chân trắng. Điều này đã thúc đẩy đáng kể sự quan tâm đến nuôi trồng thủy sản ở các quốc gia muốn tăng thu nhập ngoại hối.

Nuôi trồng thủy sản bao gồm nuôi các sinh vật dưới nước, như cá, động vật thân mềm (sò, ốc, mực), giáp xác (tôm, cua), thực vật (rong). Khoảng năm 500 trước Công nguyên, người La Mã đã nuôi hàu và cá ở các đầm phá Địa Trung Hải, trong khi nuôi trồng thủy sản nước ngọt đã phát triển theo kinh nghiệm khoảng 1000 năm trước đó ở Trung Quốc. Nuôi cá chép trong ao dẫn đến việc thuần hóa hoàn toàn loài này vào thời Trung cổ, đó cũng là lúc nghề nuôi trai bắt đầu, theo một kỹ thuật hầu như không thay đổi cho đến thế kỷ 20.

Cá tra

Nuôi trồng thuỷ sản đã có từ 500 năm trước công nguyên. Ảnh: agfundernews.com

Bằng chứng sớm nhất về việc nuôi cá có từ trước năm 1000 trước Công nguyên ở Trung Quốc. Triều đại nhà Chu (1112-221 TCN), sau đó là chính trị gia Fan Li, khoảng 500 TCN, là những người đầu tiên mô tả cá chép, một biểu tượng của sự may mắn và may mắn, được nuôi để làm thực phẩm. Vào thời nhà Đường, khoảng năm 618, Hoàng đế Li, tên có nghĩa là cá chép, đã cấm nuôi loài cá mang tên ông.

Sau đó, nông dân chuyển sự chú ý sang các loài cá tương tự trong họ Cyprinidae và phát triển hình thức nuôi ghép đầu tiên. Phân lỏng từ chăn nuôi gia súc cũng được sử dụng để kích thích sự phát triển của tảo trong ao và làm cho ao giàu dinh dưỡng hơn. Các đáy ao sau đó được tháo nước để đến lượt chúng cũng được sử dụng làm phân bón. Các hệ thống nông nghiệp-nuôi trồng thủy sản tích hợp đầu tiên xuất hiện ở Trung Quốc, nơi chúng vẫn được thực hiện cho đến ngày nay.

Nuôi trồng thuỷ sản từ xa xưa

Nuôi cá nước ngọt phát triển trong thời kỳ Phục hưng tại Châu Âu. Ảnh: khoahocphattrien.vn

Ở châu Âu, nuôi trồng thủy sản lần đầu tiên bắt đầu ở La Mã cổ đại. Người La Mã, những người yêu thích cá biển và hàu, đã tạo ra các trang trại nuôi hàu và sử dụng vivarium của người Assyria, một loại bể bơi nơi cá và động vật giáp xác đánh bắt trong đầm phá được giữ sống cho đến khi ăn chúng. Những vivaria này được xây dựng bên trong những ngôi nhà giàu có hơn, nơi khách có thể chọn loại cá mà họ muốn ăn.

Vào thời Trung cổ, trên khắp châu Âu thời phong kiến, các dòng tu và tầng lớp quý tộc là những người sử dụng chính cá nước ngọt vivaria, vì họ có độc quyền đối với đất đai, rừng và các nguồn nước. Nuôi hến được phát minh vào thế kỷ 13 và kỹ thuật này hầu như không thay đổi cho đến những năm 1960. 

Nuôi cá nước ngọt được phát triển hơn nữa trong thời kỳ Phục hưng. Một số sách đã được xuất bản, cung cấp thông tin chi tiết về kỹ thuật xây dựng và quản lý ao, lựa chọn loài để nuôi, bệnh tật và chế độ ăn uống của chúng. Cá chép thống trị các ao nhân tạo ở Đông Âu. Hoàng đế Charles IV đã ra lệnh xây dựng nhiều ao như vậy ở Bohemia, nơi ngày nay là vùng cực tây của Cộng hòa Séc.

Nuôi trồng thuỷ sản hiện nay

Vào những năm 1860, cá hồi và các loài cá hồi khác đã xâm chiếm các con sông trên khắp thế giới. Ảnh: genv.org

Nhân giống nhân tạo được phát hiện ở Đức trong thời kỳ Khai sáng, nhưng phải đến thế kỷ 19, thời đại công nghiệp hóa nhanh chóng, người ta mới chú ý nhiều đến nó. Trong một trăm năm, ngành công nghiệp đã thay đổi cảnh quan châu Âu. Ô nhiễm khiến quần thể cá giảm dần và các con đập cũng như kênh tưới tiêu cản trở đường di cư của một số loài, chẳng hạn như cá hồi. Để chống lại sự suy giảm nghiêm trọng này, nghiên cứu sinh sản nhân tạo tập trung vào nuôi cá hồi và các nhà nghiên cứu đã thành thạo tất cả các giai đoạn của quy trình, từ thụ tinh đến lưu trữ và vận chuyển trứng, nuôi trong ao và thả cá vào tự nhiên. Các trại sản xuất giống xuất hiện khắp phương Tây và vào những năm 1860, cá hồi và các loài cá hồi khác đã xâm chiếm các con sông trên khắp thế giới, ở Hoa Kỳ, Ấn Độ, New Zealand và thậm chí cả Nhật Bản, một trong những nhà sản xuất rong biển ăn được đầu tiên.

Trong năm thập kỷ đầu tiên của thế kỷ 20, những người thực dân đã du nhập và sau đó nuôi các loài cá khác ở các thuộc địa Anh-Bỉ ở Châu Phi, cho dù là để câu cá giải trí, để ngăn chặn sự lây lan của bệnh xuất huyết (sử dụng các loài ăn côn trùng), hoặc để làm nguồn thực phẩm (cá rô phi). Ở Kibbutzim của Israel, nông dân đã áp dụng các phương pháp truyền thống du nhập từ Đông Âu vào môi trường khô cằn và phát triển các kỹ thuật mới, cho phép họ tự cung tự cấp các sản phẩm cá.

Vào cuối những năm 1950, việc phát minh ra thức ăn dạng hạt nhân tạo đã cách mạng hóa nghề nuôi cá, mà cho đến lúc đó vẫn dựa vào các sản phẩm từ nông nghiệp và chăn nuôi (thịt sống), để làm thức ăn cho cá.

Ao nuôi tôm

 Đầu thế kỷ 21 chứng kiến việc nuôi trồng thủy sản có tầm quan trọng lớn trên toàn thế giới. Ảnh: Canva

Trong những năm 1970, nuôi trồng thủy sản các loài sinh vật biển đã hồi sinh nhờ các vật liệu xây dựng mới, nhẹ hơn, bền hơn và ít tốn kém hơn (sợi thủy tinh, ống nhựa) và việc sử dụng các lồng nổi thay vì các ao nước mặn bằng gang và thủy tinh đắt tiền. Tuy nhiên, những cơ sở mới này hóa ra là không khả thi về mặt thương mại và việc tối ưu hóa và ổn định sản xuất cá biển là mối quan tâm chính trong thập kỷ tiếp theo. Đầu thế kỷ 21 chứng kiến việc nuôi trồng thủy sản có tầm quan trọng lớn trên toàn thế giới. Theo báo cáo về đánh bắt và nuôi trồng thủy sản của Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên hợp quốc (FAO) năm 2016, “Xét về khối lượng sản xuất toàn cầu, sản lượng cá nuôi và thực vật thủy sinh kết hợp đã vượt qua sản lượng khai thác thủy sản năm 2013”.

Trong những năm gần đây, nghiên cứu cơ bản về dinh dưỡng, sinh sản, hình thái, sinh lý học, hóa sinh và bệnh động vật thủy sản đã được chú trọng và các nỗ lực đã được thực hiện trong phạm vi ứng dụng nuôi trồng thủy sản rộng lớn hơn. Đồng thời có sự ứng dụng các kỹ thuật công nghệ vào trong sản xuất đặc biệt là công nghệ kỹ thuật số (trí tuệ nhân tạo-AI, Internet vạn vật-IoT, dữ liệu lớn-Big Data), điều này sẽ góp phần nâng tầm giá trị nuôi trồng thủy sản, giảm thiểu sản lượng thủy sản khai thác từ tự nhiên. 
Đăng ngày 04/07/2023
Hồng Huyền @hong-huyen
Nuôi trồng

Tôm tít đầy "Tiềm năng" cho đối tượng nuôi mới

Đa dạng loài vật nuôi và nuôi biển là mục tiêu ngành nuôi trồng thủy sản hướng tới trong tương lai. Tôm sú, tôm thẻ chân trắng, tôm hùm,… đây là một số loài tôm biển được nuôi chính ở nước ta hiện nay, bên cạnh đó tôm tít là loài tôm rất có triển vọng nhưng vẫn chưa được biết đến nhiều.

Tôm tít
• 10:10 05/07/2023

Loài tôm lạ tuy nhỏ bé nhưng tác động lớn tới khí hậu toàn cầu

Nam Cực là một trong những lục địa xa nhất nằm ở phía Nam của Trái đất. Và một trong những loài vật được tìm thấy ở Nam Cực đã thay đổi hoàn toàn sự hiểu biết của các nhà khoa học chính là tôm Krill. Vì sao họ lại nhận định như vậy?

Tôm Krill
• 11:05 23/11/2022

Google sử dụng AI theo dõi "sức khỏe" của các rạn san hô

Google đang sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI) để giúp các nhà khoa học sàng lọc các đoạn âm thanh ghi âm dưới đại dương trong một dự án nhằm theo dõi "sức khỏe" của các rạn san hô thông qua những âm thanh này.

San hô
• 11:20 14/11/2022

Nuôi tôm hùm bền vững liệu có giải pháp nào?

Trao đổi với Báo Nông nghiệp Việt Nam, Tổng cục trưởng Tổng cục Thủy sản Trần Đình Luân nêu giải pháp phát triển nuôi tôm hùm bền vững tại các tỉnh Nam Trung bộ.

Tôm hùm bông
• 11:14 07/11/2022

Ưu và nhược điểm các loại nước nuôi tôm

Nuôi tôm là ngành nghề đã dần phổ biến cho người dân tại Việt Nam. Tuy nhiên, tại mỗi khu vực sẽ có chất lượng nước ao nuôi khác nhau. Mặc dù loại nước nào cũng có thể nuôi tôm nếu biết kiểm soát tốt các yếu tố môi trường, nhưng để làm rõ hơn về ưu và nhược điểm từng loại qua bài viết dưới đây cho mọi người cùng tham khảo!

Tôm thẻ chân trắng
• 10:44 24/05/2024

Ngăn chặn sự xâm nhập của các loài chim cò vào ao tôm

Phòng trừ dịch bệnh với rất nhiều biện pháp chặt chẽ cho ao nuôi nhưng đây thực sự mới chính là nỗi lo lắng nhất của các hộ nuôi. Đó chính là sự xâm nhập của các loài chim, cò trắng vào ao nuôi tôm. Vậy tại sao chúng lại đáng sợ như vậy, cùng Tép Bạc tìm hiểu rõ nguyên nhân sau đây nhé!

Chim
• 09:33 23/05/2024

Nước ngọt sinh hoạt có cần xử lý trước khi cấp vào ao không?

Hiện nay nhiều hộ nuôi tôm tại các địa phương có nước sinh hoạt chung là nước ngọt, mặc dù tôm phát triển tốt ở môi trường nước mặn nhưng tại đây vẫn có thể nuôi tốt nếu biết kiểm soát các yếu tố môi trường của ao. Bài viết dưới đây sẽ gợi ý cách người nuôi xử lý nước trước khi cấp vào ao nuôi để đảm bảo tính hiệu quả.

Nuôi tôm nước ngọt
• 10:50 22/05/2024

Diệt khuẩn vào ban ngày hay ban đêm mang lại hiệu quả cao

Trong ngành nuôi tôm, việc duy trì môi trường ao nuôi sạch sẽ và an toàn cho sức khỏe của tôm là một yếu tố quan trọng đối với sự phát triển và sinh trưởng của đàn tôm, cũng như đảm bảo chất lượng sản phẩm cuối cùng.

Tạt khoáng
• 11:20 21/05/2024

Điểm khó của nuôi biển

Nuôi biển hiện nay gặp nhiều rào cản cho sự phát triển, bao gồm các yếu tố nội tại mỗi cá nhân, doanh nghiệp, hợp tác xã về sự dám làm, dám chinh phục mặt nước biển để nuôi trồng thủy sản đến các rào cản từ thiên nhiên khắc nghiệt, rào cản từ chính sách, pháp luật.

Nuôi biển
• 00:02 25/05/2024

Ưu và nhược điểm các loại nước nuôi tôm

Nuôi tôm là ngành nghề đã dần phổ biến cho người dân tại Việt Nam. Tuy nhiên, tại mỗi khu vực sẽ có chất lượng nước ao nuôi khác nhau. Mặc dù loại nước nào cũng có thể nuôi tôm nếu biết kiểm soát tốt các yếu tố môi trường, nhưng để làm rõ hơn về ưu và nhược điểm từng loại qua bài viết dưới đây cho mọi người cùng tham khảo!

Tôm thẻ chân trắng
• 00:02 25/05/2024

Xuất khẩu cá ngừ sang thị trường Nga

Sau một giai đoạn trì trệ do ảnh hưởng của cuộc xung đội Nga – Ukraine, xuất khẩu cá ngừ của Việt Nam sang Nga đã phục hồi và có xu hướng ngày càng tăng. Kim ngạch xuất khẩu cá ngừ sang thị trường này đã tăng gấp đôi chỉ sau 3 năm.

Cá ngừ
• 00:02 25/05/2024

Tập hợp ngạnh các loài cá có độc bạn cần để ý

Trong tự nhiên, luôn tồn tại một số loài cá mà ngạnh của chúng chứa nọc độc, gây ra nỗi khiếp sợ cho con người. Sau đây, bài viết sẽ tập hợp ngạnh các loài cá có độc để các bạn để ý, có biện pháp an toàn khi sờ vào nhé!.

Cá có ngạnh độc
• 00:02 25/05/2024

Làm sao để nhận biết tôm thẻ bị bệnh gan?

Trong số các vấn đề sức khỏe mà tôm thường gặp phải, bệnh gan là một trong những vấn đề phổ biến và có thể gây tổn thất lớn đối với nuôi tôm. Tuy nhiên, việc nhận biết triệu chứng của bệnh gan ở tôm có thể không phải là một nhiệm vụ dễ dàng.

Tôm vàng gan
• 00:02 25/05/2024