Loài cá mập có đôi môi “cỡ đại” đáng sợ như thế nào?

Một loài cá mập nhỏ bé nhưng kỳ lạ

Cá mập cắt bánh quy (tên khoa học là Isistius brasiliensis) được phát hiện từ đầu thế kỷ 19 bởi các nhà tự nhiên học Pháp. Tuy nhiên, phải đến những năm 1970, giới khoa học mới thực sự chú ý đến loài cá nhỏ bé này khi họ tìm ra mối liên hệ giữa chúng và những vết thương vừa tròn, vừa sâu bất thường trên nhiều sinh vật biển.

Ngoài tên gọi cái tên cá mập cắt bánh quy xuất phát từ chính vết thương hình bánh quy mà nó để lại trên cơ thể con mồi, loài cá mập này còn thường được biết với tên cá mập xì gà. Cái tên này bắt nguồn từ thân hình thon dài, tròn trịa như một điếu xì gà của chúng. 

Loài cá mập này phân bố rộng rãi ở các vùng biển nhiệt đới thuộc Đại Tây Dương, Ấn Độ Dương và Thái Bình Dương. Dù sống ở nhiều nơi, chúng hiếm khi được nhìn thấy vì phần lớn thời gian ở rất sâu dưới mặt nước. Ban ngày, cá mập cắt bánh quy ẩn mình ở độ sâu hơn 1.000 mét, nhưng ban đêm chúng di chuyển lên gần mặt nước để săn mồi.

Cá mập cắt bánh quy có kích thước rất nhỏ. Trong khi con đực trưởng thành dài tối đa khoảng 42cm thì con cái có thể đạt tới 56cm. Dù có kích thước khiêm tốn, nhưng chúng lại sở hữu một chiếc mõm ngắn hình nón và đôi môi lớn có khả năng tạo lực hút mạnh để bám vào con mồi.

Cá mập cắt bánh quy có thân hình và chiều dài khiêm tốn. Ảnh: a-z-animals.com

Không chỉ thế, nhờ có lợi thế là đôi mắt xanh lục hơi lùi về phía sau giúp chúng thích nghi với môi trường nước sâu, nhưng đây cũng là nguyên do chính khiến tầm nhìn lập thể bị hạn chế.

Về màu sắc cơ thể, loài cá mập nhỏ hình điếu xì gà này có màu nâu đậm, trong khi phần bụng sáng hơn. Đặc biệt, xung quanh mang có một “vòng cổ” màu nâu đậm. Thế nhưng, đặc điểm ấn tượng nhất về ngoại hình của cá mập cắt bánh quy phải kể đến khả năng phát sáng sinh học. 

Phần bụng của chúng được phủ kín các cơ quan phát sáng nhỏ tạo ánh sáng màu xanh lá gọi là photophore. Ngay cả khi chúng chết khoảng ba giờ, ánh sáng ở nơi bụng vẫn còn phát sáng. Loại ánh sáng đặc biệt này giúp cá mập cắt bánh quy dễ dàng che giấu hình dạng thật của mình trong lòng biển sâu. 

Ngoài ra, răng của cá mập cắt bánh quy cũng đặc biệt không kém. Nếu hàm trên có khoảng 30-37 chiếc răng nhỏ, mọc thẳng đứng thì hàm dưới có cỡ 25-31 chiếc răng hình tam giác nối liền nhau như một chiếc lưỡi cắt. Khác với nhiều loài cá mập khác, chúng rụng răng theo cả hàng cùng lúc và sau đó nuốt lại để tái hấp thu canxi.

Kỹ năng săn mồi đáng kinh ngạc

Từ hàng trăm năm nay, cá mập cắt bánh quy đã nổi tiếng với chiến lược săn mồi độc đáo dựa trên khả năng phát sáng của mình. Khi quan sát thấy con mồi, chúng sẽ sử dụng ánh sáng màu xanh lá dưới bụng khiến phần dưới cơ thể trông giống một con cá nhỏ đang bơi trong bóng tối để đánh lừa con mồi lớn hơn mình gấp nhiều lần. 

Khi con mồi bị chiêu dụ và tiến lại đủ gần, cá mập cắt bánh quy sẽ bất ngờ tấn công. Chúng dùng đôi môi lớn tạo lực hút mạnh, bám chặt vào bề mặt da của đối tượng. Ngay sau đó, răng trên và răng dưới phối hợp nhịp nhàng: răng trên giữ cố định vị trí, còn hàm dưới đảm nhiệm việc cắt thịt. 

Cá mập xoay tròn cơ thể một vòng 360 độ, tạo ra một vết cắt tròn gần như hoàn hảo, giống hệt dấu ấn của khuôn cắt bánh quy. Kết quả là trên cơ thể con mồi xuất hiện một lỗ tròn sâu, có thể rộng tới 5 cm và ăn sâu khoảng 7 cm.

Những vết thương hình tròn mà cá mập cắt bánh quy để lại trên thân cá kiếm. Ảnh: vnexpress.net

Điều đáng kinh ngạc hơn cả là khi người ta tổng hợp danh sách nạn nhân của vết cắt hình bánh quy có cả cá kiếm, cá ngừ, marlin, wahoo, cá đuối và cả những loài cá mập lớn hơn. Không chỉ thế, chúng cũng tấn công các động vật có vú biển như hải cẩu, cá voi và cá heo. 

Ít ai ngờ rằng cá mập cắt bánh quy từng để lại dấu cắn trên vòm sonar cao su mềm của tàu ngầm hạt nhân. Đây là một chi tiết đủ để cho thấy khả năng tấn công kinh khủng của loài cá nhỏ bé này mạnh mẽ và hiệu quả đến mức nào.