Những thách thức của ngành nuôi cá biển – Ký sinh trùng có phải nỗi lo số 1?

Những mối lo chung trong nuôi cá biển

Trước khi đi sâu vào ký sinh trùng, cần nhìn tổng thể những yếu tố gây áp lực lớn cho người nuôi.

Bệnh tật: Các bệnh do vi khuẩn như Vibrio (gây lở loét, xuất huyết), Streptococcus (gây viêm màng não), hay virus như VNN (hoại tử thần kinh) đều có thể giết chết cá hàng loạt. Nấm cũng thường tấn công khi cá bị stress hoặc tổn thương, làm suy yếu sức đề kháng.

Môi trường nuôi: Sự thay đổi đột ngột của pH, độ mặn, hay oxy hòa tan đều gây sốc, khiến cá yếu và dễ nhiễm bệnh. Nguồn nước ô nhiễm hoặc hiện tượng thủy triều đỏ có thể gây chết cá trên diện rộng.

Thời tiết và khí hậu: Bão lớn, mưa kéo dài hoặc nhiệt độ thay đổi đột ngột làm cá stress, giảm sức đề kháng và dễ nhiễm ký sinh trùng.

Tất cả những yếu tố này, khi kết hợp, tạo điều kiện lý tưởng để ký sinh trùng bùng phát mạnh mẽ.

Ký sinh trùng – mối đe dọa lớn nhất

Ký sinh trùng được chia thành hai nhóm chính với cơ chế gây hại và hậu quả khác nhau

Nhìn chung, ký sinh trùng được chia thành hai nhóm chính với cơ chế gây hại và hậu quả khác nhau.

Nhóm ngoại ký sinh gồm các loài như sán lá mang (Neobenedenia, Pseudorhabdosynochus), rận cá (Caligus) và trùng bánh xe (Trichodina). Chúng bám vào da, mang hoặc vây cá để hút máu và chất dinh dưỡng, gây tổn thương cơ học, làm cá khó thở và giảm khả năng trao đổi oxy. Ngoài ra, các vết thương do ngoại ký sinh gây ra là “cửa ngõ” cho vi khuẩn, virus và nấm xâm nhập, khiến tình trạng bệnh lý trở nên trầm trọng hơn.

Nhóm nội ký sinh gồm sán dây, sán lá gan và giun tròn, sống ký sinh trong ruột, gan hoặc túi mật của cá. Chúng hút dinh dưỡng trực tiếp từ vật chủ, gây viêm và tắc nghẽn đường tiêu hóa. Khi bị nhiễm nặng, cá dần suy kiệt, giảm sức đề kháng, chậm lớn và dễ mắc thêm các bệnh khác.

Triệu chứng nhiễm ngoại ký sinh khá rõ ràng: cá thường xuyên cọ mình vào thành lồng hoặc lưới, bơi lờ đờ, bỏ ăn, mang nhợt nhạt và tiết dịch nhớt bất thường. Trong khi đó, nội ký sinh khó nhận biết hơn, nhưng có thể quan sát thấy cá gầy còm, bụng phình to bất thường, phần lưng tóp lại, và đặc biệt là đi phân trắng kéo thành sợi dài — dấu hiệu điển hình của tổn thương đường ruột.

Thiệt hại kinh tế – con số không thể xem nhẹ

Tỷ lệ chết cao

Khi bùng phát, ký sinh trùng có thể giết chết 30–50% tổng đàn chỉ trong vài tuần. Với một vụ nuôi 50 tấn cá, mất 15–20 tấn tương đương hàng tỷ đồng doanh thu bị xóa sổ.

Cá chậm lớn, chi phí tăng

Ký sinh trùng làm giảm khả năng hấp thu dinh dưỡng, khiến cá chậm tăng trọng. Thời gian nuôi kéo dài thêm 1–2 tháng, dẫn đến tăng chi phí thức ăn, nhân công, khấu hao lồng bè. Hệ số FCR có thể tăng từ 1,5 lên 2,0, nghĩa là tiêu tốn hàng trăm triệu đồng thức ăn bổ sung.

Chất lượng thương phẩm giảm

Cá nhiễm ký sinh trùng thường gầy, thịt mềm, màu sắc xấu. Với hàng xuất khẩu, nếu bị phát hiện có ký sinh trùng hoặc tồn dư thuốc vượt mức cho phép, lô hàng có thể bị trả về, gây thiệt hại không chỉ về tài chính mà còn uy tín doanh nghiệp.

Chi phí điều trị và rủi ro tồn dư hóa chất

Điều trị ký sinh trùng, đặc biệt ở mô hình nuôi lồng bè quy mô lớn, đòi hỏi khối lượng thuốc lớn và nhiều ngày xử lý. Nếu dùng không đúng liều hoặc sản phẩm kém chất lượng, hiệu quả giảm mạnh, nguy cơ kháng thuốc tăng, đồng thời tiềm ẩn rủi ro tồn dư trong cá.

Nước nuôi cá phải luôn được duy trì trong tình trạng sạch, ổn định

Giải pháp kiểm soát ký sinh trùng hiệu quả

Giải pháp kiểm soát ký sinh trùng hiệu quả trước hết cần bắt đầu từ việc quản lý tốt môi trường nuôi và mật độ thả. Nước nuôi phải luôn được duy trì trong tình trạng sạch, ổn định các chỉ số quan trọng như độ mặn và oxy hòa tan, đồng thời giảm mật độ thả để hạn chế nguy cơ lây lan mầm bệnh.

Về biện pháp dùng thuốc, đối với ký sinh trùng nội ký sinh, cách hiệu quả nhất là trộn thuốc vào thức ăn, giúp hoạt chất tác động trực tiếp đến vị trí ký sinh bên trong cơ thể cá. Với ngoại ký sinh, các phương pháp tắm hoặc tạt thuốc vào ao, lồng nuôi sẽ giúp giảm nhanh áp lực bệnh. Tùy thuộc vào loại ký sinh trùng mà có các Phương Pháp sử dụng thuốc phù hợp.

Bên cạnh đó, việc phòng ngừa định kỳ, đặc biệt vào các giai đoạn giao mùa hoặc khi môi trường thay đổi bất lợi, là yếu tố quan trọng để giảm thiểu rủi ro và bảo vệ sức khỏe đàn cá lâu dài.

Praziquantel – giải pháp an toàn và hiệu quả

Trong số các hoạt chất điều trị ký sinh trùng hiện nay, Praziquantel được đánh giá là một trong những lựa chọn hiệu quả và an toàn nhất, với khả năng tiêu diệt sán lá, sán dây, giun tròn và nhiều loại ký sinh trùng khác trên cá biển. Điểm nổi bật của Praziquantel là an toàn cho cá, ít gây stress và cho hiệu quả nhanh khi sử dụng đúng liều lượng.

Praziquantel được đánh giá là một trong những lựa chọn hiệu quả và an toàn

Trên thị trường, sản phẩm Prazicoat 10% của Virbac là một ví dụ tiêu biểu cho việc tối ưu hóa hoạt chất này. Nhờ công nghệ kết hạt, Prazicoat 10% giúp giảm vị đắng, tăng khả năng hấp thu của thuốc, từ đó nâng cao hiệu quả điều trị và phòng ngừa định kỳ. Sản phẩm đã được cấp phép lưu hành, có nguồn gốc rõ ràng và được nhiều trại nuôi tin dùng, đặc biệt trong kiểm soát các bệnh ký sinh trùng đường ruột và sán lá mang.

Ký sinh trùng vốn là “cơn ác mộng thầm lặng” của nghề nuôi cá biển, gây thiệt hại nghiêm trọng từ tỷ lệ chết cao đến giảm năng suất, chất lượng và lợi nhuận. Tuy nhiên, đây không phải là mối đe dọa bất khả chiến bại. Bằng cách quản lý tốt môi trường nuôi, phát hiện sớm dấu hiệu bệnh, áp dụng đúng phương pháp điều trị và lựa chọn sản phẩm uy tín như Prazicoat 10%, người nuôi hoàn toàn có thể kiểm soát ký sinh trùng, bảo vệ đàn cá và duy trì hiệu quả kinh tế bền vững.