Sử dụng kháng sinh thường xuyên trong điều trị bệnh tôm

Nuôi tôm thẻ chân trắng sử dụng chế phẩm sinh học, nuôi tôm thẻ chân trắng nước tuần hoàn, nuôi tôm thẻ chân trắng 2, 3, hay nhiều giai đoạn… Nuôi tôm thẻ chân trắng thâm canh, siêu thâm canh công nghệ cao… 

Dù nuôi ở mô hình, công nghệ nào, kỹ thuật áp dụng… đa số hộ nuôi đều sử dụng thuốc kháng sinh trong phòng ngừa, điều trị bệnh tôm. 

Sử dụng kháng sinh tuỳ hộ nuôi, với nhiều mức độ, tần suất sử dụng khác nhau. Tuy nhiên, kháng sinh được đa số hộ nuôi quen dùng hàng ngày đến mức lạm dụng. 

Ngoài việc sử dụng một loại kháng sinh trong điều trị bệnh tôm, hiện nay người nuôi tôm luôn có xu hướng phối hợp cùng lúc 2, thậm chí hơn 3 loại kháng sinh để điều trị bệnh. Sử dụng kháng sinh nhưng không nắm rõ cơ chế phối hợp thuốc, chưa nắm rõ hoạt tính dược lực, chỉ định sử dụng, đặc biệt là tương tác thuốc giữa các nhóm kháng sinh, để kháng kháng sinh một số chủng gây bệnh, phổ kháng khuẩn từng loại kháng sinh... Liều dùng kháng sinh hiện nay trong các trang trại nuôi tôm luôn tăng dần ở lần điều trị sau, khi điều trị bệnh lần đầu chưa thuyên giảm. Tần suất sử dụng liên tục trong ngày, kéo dài nhiều tuần, như một thói quen trong quá trình nuôi.

Do đâu mà người nuôi lại sử dụng kháng sinh?

Do thói quen, người nuôi tôm sử dụng kháng sinh trong trường hợp tình trạng sức khoẻ tôm bình thường.

Ngoài những kháng sinh chuyên biệt dùng trong nuôi thuỷ sản, người nuôi còn sử dụng kháng sinh dùng cho người, kháng sinh nguyên liệu, kháng sinh không rõ nguồn gốc, kháng sinh cấm…

Do người nuôi tôm chưa đánh giá hết những tác động tiêu cực từ việc dùng kháng sinh thường xuyên nên thời gian sử dụng kháng sinh trong điều trị bệnh tôm thường kéo dài, sau khi sử dụng không tập trung giải độc, phục hồi gan, phục hồi hệ tiêu hoá.

Chính việc lạm dụng và sử dụng không hợp lý này, gây khó khăn cho cơ chế tiết Enzyme tiêu hoá, giảm chức năng tiêu hoá, hạn chế hấp thu chất dinh dưỡng, hạn chế chuyển hoá thức ăn, ngăn biến dưỡng Protein của gan.

Hiện nay người nuôi tôm luôn có xu hướng phối hợp cùng lúc 2, thậm chí hơn 3 loại kháng sinh để điều trị bệnh

Sử dụng kháng sinh thường xuyên, liều và tần suất sử dụng tăng dần, gây lờn thuốc ở vi khuẩn, nấm, nguyên sinh động vật... Sự hình thành các chủng gây bệnh mới, có khả năng đề kháng nhiều loại kháng sinh, xuất phát từ việc dùng lạm dụng kháng sinh trong nuôi tôm hiện nay.

Hậu quả của việc lạm dụng trên làm tăng tỷ lệ tôm nhiễm bệnh, giảm tỷ lệ sống, giảm hiệu quả điều trị bằng kháng sinh.

Sử dụng kháng sinh thường xuyên gây ô nhiễm môi trường, gây dư lượng tồn lưu trong cơ thể tôm và trong môi trường nước, giảm giá trị hàng hoá khi xuất bán, tăng chi phí khi xử lý sản phẩm tôm xuất khẩu nhiễm kháng sinh, gây khó khăn khi mở rộng thị trường, ảnh hưởng trực tiếp đến sức khoẻ người tiêu dùng.

Khi tôm có vấn đề về sức khoẻ như giảm ăn hoặc bỏ ăn, cuống bao tử viêm đỏ, gan sưng, chuyển màu vàng hoặc trắng, đôi khi gan teo hoặc chai cứng… Ruột tôm đứt khúc hoặc trống thức ăn, tôm rớt đáy vài con hay số lượng tăng dần, tôm đục cơ, vỏ hoại tử kèm đốm đen…

Khuyến nghị khi sử dụng kháng sinh

Tất cả những vấn đề xảy ra ở tôm như trên, người nuôi ngay lập tức sử dụng kháng sinh đánh trực tiếp vào môi trường hay trộn vào thức ăn. Kháng sinh người nuôi sử dụng trong trường hợp trên thường dùng liều cao, cho ăn liên tục các cử trong ngày, cho ăn dài ngày. Đôi khi dùng phối hợp hoặc luân phiên 2 – 3 loại kháng sinh, nếu việc điều trị lần đầu không mang lại kết quả. 

Tuy nhiên, cách làm trên không đúng, không được khuyến cáo. Việc sử dụng kháng sinh theo cảm tính trong trường hợp trên thường không mang lại kết quả điều trị, thời gian điều trị kéo dài, tốn kém chi phí, tác động xấu đến sức khoẻ bầy tôm.

Việc sử dụng kháng sinh theo cảm tính trong trường hợp trên thường không mang lại kết quả điều trị

Sử dụng kháng sinh điều trị, nhưng trước đó không thực hiện các xét nghiệm kháng sinh đồ, xác định chủng gây bệnh, xác định loại thuốc kháng sinh điều trị phù hợp, cho hiệu quả điều trị. 

Việc kiểm tra, đánh giá, tình trạng sức khoẻ tôm thông qua gan, ruột, cơ thịt… chất lượng môi trường thông qua màu nước, hàm lượng khí độc, pH, kiềm, kim loại nặng… rất cần thiết. Kết hợp đánh giá diễn biến thời tiết, khí hậu… không thể bỏ qua, nếu muốn việc điều trị bằng thuốc kháng sinh cho kết quả.

Hậu quả khó lường khi lạm dụng kháng sinh

Sử dụng thuốc kháng sinh không giới hạn thời gian sử dụng, không kết hợp việc giải độc gan, không bổ sung dưỡng chất tăng đề kháng, không kết hợp dùng chế phẩm hoặc enzyme hỗ trợ tiêu hoá… sẽ làm gan, đường ruột tôm bị ảnh hưởng xấu. 

Sử dụng kháng sinh thường xuyên làm gan tôm bị chai, gây xơ gan, teo gan. Sử dụng kháng sinh thường xuyên, tiêu diệt vi khuẩn có lợi trong đường ruột tôm, ảnh hưởng tiêu hoá thức ăn, hấp thụ thức ăn. 

Sử dụng kháng sinh thường xuyên, tôm chậm lớn, phân đàn, sức đề kháng kém, Sử dụng kháng sinh thường xuyên, đặc biệt sử dụng gần thời gian xuất bán, gây tồn lưu kháng sinh trong cơ thịt tôm, gây nhiễm kháng sinh trong sản phẩm, giảm chất lượng sản phẩm, giảm giá trị hàng hoá khi xuất bán.

Giải pháp sau cùng

Trường hợp bất khả kháng, trước khi sử dụng kháng sinh trong nuôi tôm, bà con cần nhờ kỹ thuật làm kháng sinh đồ, xác định bệnh, xác định chủng vi khuẩn gây bệnh, xác định loại kháng sinh sử dụng hiệu quả, kháng, diệt vi khuẩn đã xác định. 

- Chọn kháng sinh hấp thu tốt qua đường tiêu hoá, phân bố đồng đều trong dịch nội và ngoại bào. 

- Chọn kháng sinh chuyển hoá nhanh, hoạt tính dược lực rộng, có phổ kháng khuẩn rộng trên vi khuẩn gây bệnh G+ và G-. Ít hoặc không bị chủng bệnh kháng thuốc, bài thải nhanh. Cần đánh giá chất lượng môi trường, hàm lượng khí độc… trước khi sử dụng kháng sinh, bà con nên cải thiện môi trường trước khi sử dụng kháng sinh. Bà con cần đánh giá tình trạng sức khoẻ tôm, mức độ nhiễm bệnh, lựa chọn liều lượng, thời gian sử dụng kháng sinh hợp lý.

Tuy nhiên cần tuân thủ khuyến cáo, không sài kháng sinh quá 5 ngày, tốt nhất chỉ sử dụng 3 ngày, mỗi ngày chỉ sử dụng một cử trộn kháng sinh, các cử còn lại trong ngày nên tập trung giải độc gan, bổ sung dưỡng chất tăng đề kháng, kết hợp dùng chế phẩm hoặc enzyme hỗ trợ tiêu hoá. Các chất giải độc gan, bổ sung dưỡng chất tăng đề kháng… có thể dùng liều gấp đôi so với hướng dẫn sử dụng. Lượng kháng sinh trộn vào thức ăn ≤ 5 g/kg thức ăn (thuốc dạng bột) hay 5 ml/kg thức ăn (thuốc dạng nước). 

Sau thời gian sử dụng kháng sinh, bà con cần tập trung giải độc gan, các sản phẩm bổ sung có chứa Sorbitol, Methionine, Choline, Inositol, Beta glucan, B12… được ưu tiên sử dụng.

Sử dụng kháng sinh trong nuôi tôm như con dao hai lưỡi, bà con cần có đánh giá tổng hợp các vấn đề liên quan như môi trường, thời tiết, khí hậu, sức khoẻ tôm, chủng bệnh, loại thuốc phù hợp, liều lượng, thời gian sử dụng. Bà con cần thận trọng khi sử dụng, tránh lạm dụng kháng sinh, tao điều kiện cho chủng bệnh lờn thuốc, hình thành chủng bệnh mới, gây khó khăn trong điều trị bệnh tôm, giảm tác dụng khi sử dụng kháng sinh.