Tái diễn khủng hoảng thiếu?

Ảnh: Bảo Yên

Doanh nghiệp “đói” nguyên liệu

Hiện nay, nguyên liệu chế biến bất ổn khiến nhiều nhà máy hoạt động cầm chừng, một số chỉ hoạt động từ 30 - 40% công suất, thậm chí chỉ 10 - 20% công suất. Tại Vĩnh Long, Công ty CP Thủy sản An Phước có nhà máy chế biến cá tra công suất 300 tấn nguyên liệu/ngày, nhưng chỉ hoạt động 10% công suất. 20 doanh nghiệp có nhà máy chế biến công suất dưới 30 tấn/ngày đang thua lỗ. Toàn bộ chuỗi sản xuất bị thu hẹp và đình đốn.

Nguồn cung ứng nguyên liệu trong nông dân hiện chỉ còn 30% khiến nhiều doanh nghiệp chế biến thiếu nguyên liệu, phải đóng cửa dẫn đến hệ lụy dây chuyền là người lao động bị thất nghiệp và nguồn cung ứng cho các đơn đặt hàng xuất khẩu cũng bị giảm sút. Dự kiến từ nay đến cuối năm, còn phải sản xuất 800.000 tấn cá tra nguyên liệu nhưng doanh nghiệp chế biến có vùng nuôi cá chỉ đáp ứng khoảng 50% sản lượng. Với tình hình hiện nay, nếu không khơi thông được nguồn vốn kịp thời thì ngành sản xuất và chế biến cá tra sẽ tái diễn cuộc khủng hoảng “đói” nguyên liệu trong thời gian không xa.

Giải pháp trước mắt

Hiện nay, để hoạt động sản xuất được tiếp diễn, các doanh nghiệp và người nuôi cá tra cần có vốn xoay vòng. Theo thống kê của VASEP, có đến 92,3% số doanh nghiệp có nhu cầu vay vốn khẩn cấp trong quý II/2012 trong đó, nhu cầu vay mức thấp nhất là 10 tỷ đồng và cao nhất đến 500 tỷ để bổ sung vốn lưu động cho thu mua nguyên liệu, thức ăn cho vùng nuôi và cho hoạt động kinh doanh, xuất khẩu cá tra.

Để ngành sản xuất và chế biến cá tra duy trì và khôi phục lại, theo VASEP, Chính phủ, Bộ NN&PTNT, Bộ Tài chính cần hỗ trợ khoảng 10.000 tỷ đồng để thu mua hết cá tra nguyên liệu của nông dân, trong đó 5.000 tỷ đồng hỗ trợ cho các doanh nghiệp chế biến cá tra xuất khẩu có nhà máy chế biến nhằm đảm bảo việc làm cho công nhân và cứu người nuôi cá.

Bên cạnh đó, nhiều doanh nghiệp thủy sản đang hy vọng từ gói hỗ trợ 29.000 tỷ đồng của Chính phủ cùng với việc hạ lãi suất cho vay của các ngân hàng thương mại lãi suất ưu đãi dưới 10%/năm, kỳ hạn 8 tháng. Có như vậy, nông dân có vốn để thả cá lại. Doanh nghiệp có nguyên liệu sản xuất.

Hướng đi lâu dài

Nguyên liệu thiếu song giá vẫn giảm, cùng với việc thiếu vốn của của sản xuất... được cho là kết quả của một quá trình phát triển nhanh nhưng thiếu bền vững. Bộ NN&PTNT cho rằng, cần tới một Hiệp hội Cá tra và bản thân doanh nghiệp phải tạo liên kết với người nuôi. Bên cạnh việc Nhà nước hỗ trợ về vốn cho người sản xuất, cần đẩy mạnh liên kết “4 nhà” trong tiêu thụ sản phẩm để nâng cao giá bán cho nông dân và giá thị trường xuất khẩu. Hơn nữa, trong sản xuất kinh doanh, nghiêm cấm những hành vi làm ăn trục lợi của doanh nghiệp, bán phá giá ảnh hưởng xấu tới uy tín của cá tra Việt Nam.

Để đảm bảo nguồn nguyên liệu ổn định, chất lượng an toàn vệ sinh thực phẩm, người nuôi nên áp dụng các tiêu chuẩn bền vững như Viet GAP, Global GAP... Các doanh nghiệp cần mở rộng thị trường xuất khẩu cá tra sang các nước khác ngoài khối EU để cạnh tranh giá bán và tăng giá trị.

>> Nếu không kịp thời gỡ khó cho doanh nghiệp thủy sản, trong năm nay, sẽ có 20% doanh nghiệp thủy sản bị phá sản, ông Nguyễn Hữu Dũng, Phó Chủ tịch VASEP khẳng định tại buổi tọa đàm “Các giải pháp hỗ trợ doanh nghiệp xuất khẩu cá tra, basa” vừa qua.