Thủy sản Việt Nam trước các rào cản kỹ thuật: Tìm đường đi bằng xanh và bền vững

EU siết chặt quy định, “thẻ vàng” chưa gỡ

Tại châu Âu, vấn đề khai thác IUU vẫn là thách thức lớn. Chưa thể gỡ “thẻ vàng” khiến thủy sản Việt Nam khó cạnh tranh, trong khi hệ thống quy định tại EU lại dày đặc và thường xuyên thay đổi. Trung bình mỗi năm, EU ban hành hoặc điều chỉnh khoảng 180 quy định liên quan đến an toàn thực phẩm, dư lượng kháng sinh, truy xuất nguồn gốc.

Quy định mới về giới hạn thạch tín vô cơ trong cá và giáp xác sẽ áp dụng từ quý IV/2025. Đặc biệt, từ tháng 9/2026, EU sẽ cấm hoàn toàn việc sử dụng chất kháng khuẩn dành cho người trong nuôi trồng, bao gồm thủy sản.

MMPA của Hoa Kỳ và sức ép từ thị trường tỷ đô

Hoa Kỳ cũng đang đặt ra rào cản lớn với việc áp dụng Đạo luật Bảo tồn Thú biển (MMPA) từ 1/1/2026. Việt Nam mới chỉ được đánh giá “tương đương một phần”, với 11 nghề khai thác được công nhận và 12 nghề chưa đạt. Điều này sẽ tác động trực tiếp đến xuất khẩu thủy sản sang Mỹ.

Ngoài ra, các loại thuế đối ứng và yêu cầu giám sát nghiêm ngặt về bảo vệ thú biển càng khiến doanh nghiệp xuất khẩu thêm khó khăn.

Định hình lại ngành theo hướng xanh và minh bạch

Trước thách thức này, Bộ Nông nghiệp và Môi trường xác định con đường tái cơ cấu toàn diện. Theo Thứ trưởng Phùng Đức Tiến, ngành cần đa dạng hóa đối tượng nuôi, đẩy mạnh nuôi trong lòng hồ, phát triển rong tảo biển, quản lý chặt chất lượng giống, thức ăn, thuốc thú y và dịch bệnh.

Cục trưởng Cục Thủy sản và Kiểm ngư Trần Đình Luân nhấn mạnh những loài như cá rô phi, lươn, nhuyễn thể, bào ngư, hải sâm và rong biển vừa có giá trị kinh tế cao vừa phù hợp với điều kiện tự nhiên Việt Nam, có thể trở thành mũi nhọn xuất khẩu.

Dây chuyền sơ chế tôm xuất khẩu ở huyện Bình Chánh, Thành phố Hồ Chí Minh. Ảnh: Hồng Đạt/TTXVN

Doanh nghiệp chuyển hướng: không chỉ giá rẻ, mà phải xanh

Theo VASEP, doanh nghiệp không thể mãi cạnh tranh bằng giá rẻ mà cần dựa vào chất lượng, chứng nhận sinh thái và minh bạch. Tôm hữu cơ, tôm ASC, tôm sú sinh thái đang là sản phẩm được ưu tiên tại EU.

Công nghệ truy xuất nguồn gốc bằng mã QR, blockchain hay hợp tác với các chuỗi bán lẻ xanh như Lidl, Aldi, Waitrose sẽ mở thêm cánh cửa tiếp cận phân khúc tiêu dùng cao cấp.

Mở rộng thị trường ngoài EU và Mỹ

Trong bối cảnh khó khăn, nhiều doanh nghiệp đang hướng sang các thị trường tiềm năng như Trung Đông, Nam Á, châu Phi và Nam Mỹ. Đây là những khu vực có nhu cầu nhập khẩu tăng mạnh, ít ràng buộc tiêu chuẩn ngặt nghèo, tạo dư địa lớn cho cá tra, cá ngừ, tôm và nhuyễn thể Việt Nam.

Sự chủ động tham gia các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới cũng là nền tảng để thủy sản Việt vươn xa, giảm phụ thuộc vào thị trường truyền thống.

Quyết liệt chống IUU, nâng giá trị ngành cá

Muốn giữ được vị thế, Việt Nam buộc phải chấm dứt khai thác IUU, hiện đại hóa nghề cá xa bờ và phát triển mạnh công nghiệp chế biến, hậu cần. Bộ Nông nghiệp và Môi trường đang chỉ đạo sát sao các địa phương triển khai biện pháp chống IUU, đồng thời chuẩn bị cho đợt thanh tra sắp tới của Ủy ban châu Âu.

Bộ đội Biên phòng Gành Hào tuyên truyền, hướng dẫn ngư dân thực hiện chống khai thác bất hợp pháp, không báo cáo, không theo quy định (IUU). Ảnh: TTXVN

Thủy sản Việt Nam đang đứng trước ngã rẽ: hoặc tụt lại vì không đáp ứng được yêu cầu khắt khe, hoặc bứt phá bằng sản xuất xanh và minh bạch. Con đường phía trước nhiều thách thức, nhưng cũng là cơ hội để xây dựng thương hiệu thủy sản Việt Nam bền vững trên thị trường toàn cầu.