Xây dựng nhãn hiệu chứng nhận cho Tu hài của Vân Đồn

Nuôi Tu hài ở Vân Đồn (Nguồn: quangninh.gov.vn)

Quá trình phát triển, nghề nuôi trồng tu hài đã bước tiến mạnh ở một số xã như xã Bản Sen (209 ha với sản lượng 233 tấn/năm), xã Minh Châu (150 ha với sản lượng 105 tấn/năm), xã Vạn Yên (130 ha với sản lượng 185 tấn/năm). Quy mô nuôi tu hài đa dạng, từ 1.000 lồng đến 50 vạn lồng (Công ty TNHH Đỗ Tờ xã Bản Sen), trung bình 5.000 lồng/hộ.

Trong những năm gần đây, sự phát triển của nghề nuôi tu hài kéo theo nhu cầu con giống tăng. Tuy nhiên, tu hài giống tại chỗ mới đáp ứng được khoảng 30 triệu con (chiếm 19% tổng lượng giống). Giá tu hài giống cao điểm từ 400-500 đ/con (2007-2009), hiện còn khoảng 300 đ/con. Hiện nay, một số cơ sở sản xuất đã nuôi ươm nhân tạo được giống cấp I, cấp II (Trung tâm giống thuỷ sản Vân Đồn, Công ty ĐTPTSX Hạ Long, Công ty TNHH Đỗ Tờ, Công ty TNHH Quan Minh, Công ty Cổ phần NTTS Hạ Long).

Tu hài thương phẩm mang giá trị kinh tế rất cao cho người nuôi (từ 180.000 – 200.000 đ/kg loại 12-15 con/kg). Người nuôi chưa trực tiếp tham gia vào thị trường nên hiệu quả kinh tế còn hạn chế. Việc thương mại chủ yếu do các tư thương đảm nhiệm (mua tại Vân Đồn và phân phối cho Hạ Long, các nhà hàng khách sạn tại Hà Nội, số lượng nhỏ cho Hải Phòng và vùng lân cận).

Chất lượng tu hài Vân Đồn phụ thuộc nhiều vào các yếu tố kỹ thuật và môi trường nuôi. Những hộ có kỹ thuật nuôi tốt (thời gian nuôi hợp lý, chọn đúng địa điểm nuôi...) đã tạo ra được tu hài thương phẩm có chất lượng tốt, giữ được hương vị đặc trưng của tu hài Vân Đồn.

Một số cơ sở nuôi quy mô lớn mong muốn xây dựng thương hiệu tu hài riêng đã tiến hành phân tích chất lượng tu hài của mình. Nhưng đến nay vẫn chưa có thương hiệu nào được bảo hộ. Nghề nuôi tu hài là hoạt động kinh tế quan trọng của huyện Vân Đồn và thu hút được nhiều lao động. Tuy nhiên, sản phẩm tu hài Vân Đồn chưa có các dấu hiệu nhận dạng (bao bì, tem, nhãn mác...) đã hạn chế việc phát triển thị trường tiêu thụ. Người tiêu dùng không phân biệt được tu hài Vân Đồn với các sản phẩm cùng loại khác (Hải Phòng, Khánh Hòa, Trung Quốc). Điều này đã làm ảnh hưởng đến danh tiếng và kết quả sản xuất kinh doanh tu hài Vân Đồn.

Nuôi tu hài tại Vân Đồn là nghề truyền thống, hiện nay đang rất phát triển nhưng vẫn có những tồn tại sau:  

          - Tu hài giống nuôi ươm tại chỗ có những đặc điểm nổi trội nhưng lượng cung không đủ cung cấp cho sản xuất thương phẩm. Chính vì vậy phải sử dụng nhiều nguồn giống khác nhau (Trung Quốc, Hải Phòng, Nha Trang). Việc không kiểm soát được chất lượng giống (dịch bệnh, chất lượng) đã ảnh hưởng đến chất lượng và năng suất tu hài thương phẩm Vân Đồn.

- Môi trường nuôi trồng tu hài có xu hướng suy giảm do mật độ nuôi tăng và sử dụng các biện pháp thâm canh.

- Đại đa số người nuôi chưa có kỹ thuật, môi trường nuôi chưa phù hợp (nước biển sâu, môi trường ô nhiễm, hải lưu mạnh, pH cao hoặc thấp…) nên năng suất thấp và chất lượng chưa ổn định (Trừ một số cơ sở lớn).

- Nuôi tu hài yêu cầu đầu tư lớn (lồng, bè, cột trống…) làm hạn chế sự tham gia, mở rộng sản xuất đối với những người nghèo.

- Sản phẩm tu hài Vân Đồn được đánh giá có chất lượng cao nhưng chưa có các dấu hiệu nhận dạng trên thị trường đã ảnh hưởng đến danh tiếng của sản phẩm và quyền lợi của người nuôi.

Để phát triển nghề nuôi tu hài Vân Đồn một cách bền vững, cần thực hiện đồng bộ các giải pháp sau:

          a) Tạo lập nhãn hiệu chứng nhận tu hài Vân Đồn có các thông tin về nguồn gốc xuất xứ, tiêu chuẩn chất lượng (cảm quan, lý hóa, vệ sinh an toàn thực phẩm) rõ ràng, áp dụng chung một quy trình nuôi, bảo quản...để đảm bảo chất lượng đồng đều.

          b) Quản lý nhãn hiệu chứng nhận được xây dựng bằng việc thành lập Hội sản xuất và kinh doanh tu hài, tổ chức quản lý chất lượng nội bộ, tổ chức quản lý chất lượng bên ngoài, các công cụ quản lý chất lượng tu hài Vân Đồn.       

          c) Phát triển mở rộng thị trường tiêu thụ thông qua các hoạt động: xây dựng bộ công cụ quảng bá và xúc tiến thương mại, nghiên cứu và thử nghiệm thị trường, hỗ trợ Hội phát triển thị trường (xúc tiến thương mại, máy móc thiết bị)

          d) Phát triển mở rộng sản xuất thông qua các hoạt động xây dựng mô hình sản xuất giống đảm bảo chất lượng, tập huấn kỹ thuật, hỗ trợ người sản xuất (giống, vật tư...)

 phục vụ cho việc nuôi tu hài thương phẩm (chọn cơ sở, doanh nghiệp có đủ các điều kiện sản xuất giống)

          e) Nâng cao năng lực cho các tác nhân trong chuỗi giá trị: 1) Kỹ thuật sản xuất, kinh doanh sản phẩm, quản lý nông hộ cho người sản xuất, 2) Quản lý chất lượng sản phẩm, quản lý sở hữu trí tuệ cho Tổ chức quản lý và sử dụng nhãn hiệu (Hội sản xuất - kinh doanh, nội bộ, bên ngoài)

          f) Để đảm bảo hiệu quả của dự án cần tiến hành các hoạt động - đánh giá tổng kết mô hình rút ra bài học kinh nghiệm.

Tỉnh Quảng Ninh đặt mục tiêu đến năm 2015 sẽ hỗ trợ sản xuất, tạo lập, phát triển thương hiệu, hỗ trợ hoạt động thương mại cho 24 đối tượng. Trước mắt ngay trong năm 2012, tỉnh hỗ trợ đăng ký thương hiệu cho 15 sản phẩm trong đó có Tu hài Vân Đồn.