Cá dao cạo: Một loài cá nhỏ bé và đầy bí ẩn

Cá dao cạo: Họ hàng xa của cá ngựa

Cá dao cạo hay còn được biết đến với tên khác là cá chìa vôi ma có tên khoa học là Solenostomus paradoxus. Đây là loài được biết đến rộng rãi nhất, dù đến nay giới khoa học vẫn chưa thể ước tính số lượng của họ nhà cá dao cạo. 

Về ngoại hình, loài cá này thường được liên tưởng đến cá ngựa. Tuy nhiên, chúng chỉ là những “họ hàng xa” cùng bộ Syngnathiformes và không được xếp cùng một nhóm phân loại. 

Cá dao cạo được “gắn mác” là một trong những sinh vật biển có ngoại hình kỳ dị, bất thường. 

Cá dao cạo sở hữu ngoại hình khác biệt so với những họ hàng của chúng. Ảnh: baliwildelife.com

Chúng thường phân bố ở các vùng nước nhiệt đới và có phần ấm áp ở Ấn Độ Dương và Tây Thái Bình Dương ở độ sâu khoảng từ 3 mét đến 25 mét.

Trong môi trường tự nhiên, cá dao cạo chỉ xuất hiện vào một số thời điểm nhất định trong năm và thường là khi nước ấm nhất. Chúng được tìm thấy ở quanh các khu vực như mỏm đá, rạn san hô, sườn dốc cát,... 

Ở Việt Nam, loài cá này chỉ được phát hiện duy nhất một lần vào năm 1995 ở biển Nha Trang và từ đó đến nay chưa ai bắt gặp chúng lần nào nữa. Như vậy, có thể thấy đây là loài cá rất hiếm ở nước ta.

Một loài cá khác lạ và chung thủy

Cá dao cạo có xu hướng sống đơn độc hoặc theo các nhóm rất nhỏ, nhưng một khi đã kết đôi với nhau, chúng sẽ sống theo đôi đến suốt đời. 

Cụ thể, chúng thường sống theo từng cặp cạnh các loài sao biển lông vũ (crinoid) và xuất hiện với hình dạng cầu vồng đầy màu sắc. Những con cá dao cạo cái có kích thước và vây lớn hơn sẽ sống cùng một con đực có kích thước nhỏ hơn.

Trong khi những loài khác trong họ, nhiệm vụ ấp trứng được giao cho con đực, thì ở cá dao cạo, con cái sẽ là cá thể ấp trứng trong một túi da - phần trong của các vây bụng. Ngay cả những con cá non cũng được nuôi dưỡng và chăm sóc ở phần túi da này cho đến khi cá non đạt đến ngưỡng trưởng thành.

 Những chú cá dao cạo con được ấp và nuôi dưỡng trong túi da của con cái. Ảnh: fordivers.store

Lúc đó, cá non sẽ trở thành sinh vật phù du trôi theo dòng nước cho đến khi tìm thấy nơi trú ngụ lâu dài của mình. Tuy nhiên, thời gian chính xác mà giai đoạn ấu trùng kéo dài bao lâu cũng như tuổi thọ thực sự của cá dao cạo là bao nhiêu, đến nay vẫn còn là bí ẩn.

Khả năng “ngụy trang” của cá dao cạo

So với những loài họ hàng, cá dao cạo gây ấn tượng bởi thân hình lạ mắt, phủ đầy các gai nhọn kéo dài từ vây, bụng đến đuôi. Chúng được nhận diện bởi chiếc mỏ dài đặc trưng, hình ống và hơi hướng xuống dưới. 

Nhờ có cấu tạo miệng đặc biệt, cá dao cạo có thể kiếm ăn bằng cách treo ngược mình xuống và hút các giáp xác, cá nhỏ. Thức ăn yêu thích của chúng là tôm mysid và các loài tôm đáy nhỏ khác.

Dù khá hiếm hoi, nhưng cá dao cạo cũng không quá khó để bắt gặp. Song, chúng lại thường bị một số người bỏ qua vì nhầm tưởng chúng là những nhánh rong tảo trôi nổi hay xác thực vật dưới đáy biển nhờ khả năng “biến hình” tài tình và lẩn trốn thần tốc. 

Cá dao cạo có thể ngụy trang thành một số loài thực vật khác nhau. Ảnh: dev.underwaterasia.info

Cá dao cạo là sinh vật biển sở hữu đa dạng màu sắc. Thực chất, thân hình chúng chỉ là một màu trong suốt và được bao phủ bởi những chấm đen, đỏ và vàng.

Điểm đặc biệt là cá dao cạo có khả năng đổi màu cho phù hợp với môi trường đang trú ẩn. Theo một số nhà nghiên cứu, cá dao cạo đã bắt chước san hô mềm, thủy tức, huệ biển, tảo bọt biển, san hô roi và san hô gorgonian. Các phần nhô ra nhỏ bao phủ cơ thể của loài vật này giúp phá vỡ đường viền của nó trong các môi trường sống nhỏ này. 

Nhờ tài ngụy trang siêu hạng, cá dao cạo không chỉ thoát khỏi sự chú ý của kẻ săn mồi và cả các nhà sinh vật biển, mà còn biến mình thành “kẻ phục kích” khôn ngoan. Chỉ cần đứng yên trong lớp vỏ ngụy trang, chúng có thể bất ngờ tóm gọn những con mồi vô tình đi ngang qua.

Tựu lại, sự tồn tại của sinh vật bé nhỏ nhưng không kém phần bí ẩn của cá dao cạo lần nữa đã minh chứng cho sự kỳ diệu vô tận của đại dương. Chính sự hiện diện ít ỏi và những khoảng trống trong hiểu biết về loài cá này đã nhấn mạnh rằng đại dương vẫn là kho tàng rộng lớn, luôn thách thức trí tò mò và khát vọng khám phá của con người.