Chung tay gìn giữ sông Cầu khỏi biến đổi khí hậu

Sông Cầu – Dòng chảy của sự sống

Sông Cầu khởi nguồn từ xã Phương Viên, huyện Chợ Đồn, tỉnh Bắc Kạn, bắt đầu từ phía Nam đỉnh Phja Bjoóc với độ cao 1.578 mét. Tổng chiều dài dòng sông khoảng 290 km, lưu vực rộng khoảng 6.030 km², trải dài qua nhiều địa phương như Bạch Thông, TP. Bắc Kạn, huyện Chợ Mới (Bắc Kạn), tiếp tục chảy qua Thái Nguyên và các tỉnh hạ lưu.

Riêng trên địa bàn tỉnh Bắc Kạn, sông Cầu có chiều dài 103km, lưu vực rộng 510 km² với lưu lượng nước trung bình năm là 73 m³/s. Vào mùa lũ, con số này có thể đạt tới 123 m³/s, trong khi mùa khô chỉ còn khoảng 8,05 m³/s. Với tổng lượng nước khoảng 798 triệu m³, sông Cầu đóng vai trò quan trọng trong việc cung cấp nước phục vụ sản xuất nông nghiệp, sinh hoạt, nuôi trồng thủy sản và phát điện. Hai nhà máy thủy điện lớn nằm trên dòng sông tại Bắc Kạn là Nặm Cắt và Thác Giềng.

Nguy cơ từ biến đổi khí hậu và phát triển thiếu bền vững

Tuy có vai trò trọng yếu, nhưng những năm gần đây, sông Cầu đang chịu sức ép lớn từ quá trình đô thị hóa, xây dựng các công trình thủy điện, thủy lợi và tác động từ hoạt động sinh hoạt, sản xuất của con người. Nhiều đoạn sông bị cạn kiệt, trơ đáy vào mùa khô; một số đoạn bị thu hẹp do bồi lấp, xói mòn, ô nhiễm bởi rác thải sinh hoạt và công nghiệp.

Bảo vệ dòng sông Cầu trước biến đổi khí hậu và tác động của chính con người. Ảnh: baomoi.com

Tình trạng chất lượng nước sông có dấu hiệu suy giảm rõ rệt, với mức độ ô nhiễm hữu cơ tăng cao. Phần lớn các dòng thải đổ vào sông hiện chưa qua xử lý hoặc xử lý không đạt chuẩn, gây tác động tiêu cực đến hệ sinh thái và sức khỏe cộng đồng.

Biến đổi khí hậu càng làm trầm trọng thêm tình hình. Vào mùa khô, dòng chảy suy giảm, gia tăng nguy cơ hạn hán, thiếu nước cho sản xuất và sinh hoạt. Trong mùa mưa, lũ quét và lũ cục bộ diễn biến phức tạp, gây sạt lở đất canh tác, thiệt hại về người và tài sản ở nhiều khu vực ven sông.

Hướng đến giải pháp tổng thể bảo vệ lưu vực sông Cầu

Để ứng phó với tình trạng xuống cấp của hệ sinh thái sông Cầu, cần triển khai nhiều biện pháp đồng bộ và bền vững. Trước hết là bảo vệ và phát triển rừng đầu nguồn – đặc biệt là rừng phòng hộ và rừng đặc dụng trong lưu vực – nhằm tăng khả năng hấp thụ CO₂, điều hòa khí hậu và giữ nước cho hệ thống sông ngòi.

Song song với đó, cần tăng cường truyền thông, giáo dục cộng đồng nâng cao ý thức bảo vệ môi trường; xây dựng và nhân rộng các mô hình tự quản, sáng kiến cộng đồng về bảo vệ môi trường sống và tài nguyên nước. Phong trào quần chúng tham gia bảo vệ môi trường cần được duy trì và phát triển mạnh mẽ, trở thành nét văn hóa ở các địa phương ven sông.

Hướng đến bảo vệ hệ sinh thái sông Cầu. Ảnh: sknc.qdnd.vn

Ở góc độ quản lý, chính quyền cần nâng cao hiệu quả công tác thanh tra, kiểm tra, xử lý nghiêm các hành vi vi phạm trong xả thải, khai thác tài nguyên nước trái phép. Đồng thời, ưu tiên đầu tư hạ tầng môi trường, đặc biệt là các hệ thống xử lý nước thải sinh hoạt và công nghiệp, đảm bảo tiêu chuẩn trước khi xả thải ra sông.

Ngoài ra, việc huy động nguồn lực xã hội là yếu tố then chốt để thực hiện hiệu quả các mục tiêu bảo vệ sông Cầu. Cần có chính sách cụ thể nhằm khuyến khích doanh nghiệp, cá nhân đầu tư vào lĩnh vực môi trường, đặc biệt là các dự án xử lý chất thải, phục hồi hệ sinh thái nước. Đồng thời, cần tận dụng các nguồn vốn viện trợ quốc tế, vốn vay ODA để triển khai các chương trình cải thiện chất lượng nước và bảo vệ lưu vực sông.

Bảo vệ sông Cầu không chỉ là nhiệm vụ của chính quyền hay một vài ngành chức năng mà là trách nhiệm chung của toàn xã hội. Một dòng sông khỏe mạnh là nền tảng cho một hệ sinh thái bền vững, đảm bảo sinh kế cho hàng vạn người dân sinh sống hai bên bờ. Cùng chung tay hành động hôm nay là bảo vệ nguồn nước, khí hậu và tương lai của các thế hệ mai sau.