Listeria: Mối nguy sinh học không thể xem nhẹ trong xuất khẩu thủy sản

Mối nguy từ vi khuẩn có thể sống trong tủ đông

Listeria monocytogenes là một loại vi khuẩn phổ biến trong tự nhiên, có thể được tìm thấy trong nước, rau quả, hải sản và nhiều loại thực phẩm. Dù không gây bệnh cho hầu hết người khỏe mạnh, nó có thể gây ra những bệnh nhiễm trùng nghiêm trọng, đặc biệt là ở các nhóm đối tượng có sức đề kháng kém như phụ nữ mang thai, người già...

Khi xâm nhập vào cơ thể, vi khuẩn này gây ra bệnh Listeriosis, một bệnh nhiễm trùng nghiêm trọng với tỷ lệ tử vong lên tới 20-30% số ca nhập viện. Bệnh có thể gây nhiễm trùng huyết, viêm màng não, và đặc biệt nguy hiểm cho thai nhi, có thể dẫn đến sẩy thai hoặc thai chết lưu.

Điểm khác biệt và nguy hiểm nhất của Listeria so với các vi khuẩn khác là khả năng tồn tại và phát triển ở nhiệt độ thấp, thậm chí ngay cả trong tủ lạnh. Điều này biến các sản phẩm ăn liền, được bảo quản lạnh như cá xông khói, tôm luộc đông lạnh, hay các loại thịt chế biến trở thành môi trường lý tưởng cho chúng phát triển.

Khi một lô hàng nhiễm Listeria có thể phá hủy cả doanh nghiệp

Sự hiện diện của Listeria trong một lô hàng thủy sản xuất khẩu sẽ dẫn đến những hậu quả kinh tế và thương mại vô cùng nặng nề. Hậu quả trước mắt là toàn bộ lô hàng sẽ bị thu hồi và tiêu hủy, gây thiệt hại tài chính trực tiếp.

Nghiêm trọng hơn, nó còn gây ra những thiệt hại dài hạn. Uy tín của doanh nghiệp và cả thương hiệu thủy sản quốc gia sẽ bị ảnh hưởng. Doanh nghiệp có thể bị đưa vào "danh sách đen", bị tăng tần suất kiểm tra 100% đối với các lô hàng tiếp theo, và mất lòng tin từ các nhà nhập khẩu, dẫn đến việc mất các hợp đồng lớn.

Sự hiện diện của Listeria trong một lô hàng thủy sản xuất khẩu sẽ dẫn đến những hậu quả kinh tế và thương mại vô cùng nặng nề

Yêu cầu kiểm soát nghiêm ngặt từ các thị trường nhập khẩu

Chính vì mức độ nguy hiểm này, các thị trường lớn như EU, Mỹ, Nhật Bản đều có những quy định kiểm soát Listeria cực kỳ nghiêm ngặt. Để xuất khẩu, doanh nghiệp phải tuân thủ một hệ thống chặt chẽ, bao gồm việc áp dụng các hệ thống quản lý an toàn thực phẩm như HACCP (Phân tích mối nguy và điểm kiểm soát tới hạn), Thực hành vệ sinh tốt (GHP) và các quy trình vận hành chuẩn.

Toàn bộ chuỗi cung ứng, từ cơ sở nuôi, nhà máy sơ chế, kho lạnh đến nhà máy chế biến cuối cùng, đều phải được đăng ký và công nhận bởi cơ quan có thẩm quyền của nước nhập khẩu. Hệ thống truy xuất nguồn gốc cũng là một yêu cầu bắt buộc, đảm bảo có thể truy ngược lại nguồn gốc của sản phẩm khi có sự cố.

Biện pháp phòng ngừa cho các nhà máy chế biến

Cuộc chiến chống Listeria trong các nhà máy thủy sản là một nhiệm vụ vô cùng cam go bởi những đặc tính sinh học "cứng đầu" của nó. Không giống nhiều vi khuẩn khác, Listeria có khả năng kháng cao với các phương pháp bảo quản thông thường như ướp muối, hun khói hay môi trường axit. Hơn nữa, chúng còn có thể hình thành các màng sinh học – một lớp màng nhầy bám chặt vào bề mặt thiết bị, rất khó để loại bỏ bằng các phương pháp vệ sinh thông thường và trở thành nguồn lây nhiễm dai dẳng.

Chính vì vậy, các thị trường nhập khẩu đã đưa ra những quy định kiểm soát cực kỳ nghiêm ngặt. Thị trường Mỹ áp dụng chính sách "không khoan nhượng", là không cho phép sự hiện diện của Listeria monocytogenes trong các sản phẩm ăn liền. Trong khi đó, EU yêu cầu kiểm tra thường xuyên và đặt ra giới hạn không phát hiện trong 25g sản phẩm tại điểm sản xuất. 

Để đáp ứng các yêu cầu này, doanh nghiệp buộc phải triển khai một chiến lược phòng ngừa toàn diện, bao gồm việc áp dụng hệ thống HACCP, đào tạo nhân viên, và quan trọng nhất là thực hiện chương trình lấy mẫu giám sát môi trường thường xuyên để chủ động phát hiện và loại bỏ các ổ chứa vi khuẩn trước khi chúng kịp lây nhiễm vào sản phẩm.