Ngành tôm Việt nên bỏ hay giữ thói quen cắt mắt tôm?

Nhìn lại phương pháp cắt mắt ở tôm: Hiệu quả và những tranh cãi 

Để hiểu tại sao cần có sự thay đổi, trước hết cần nhìn lại bản chất của phương pháp cắt mắt. Việc áp dụng phương pháp này xuất phát từ đặc điểm sinh học của tôm, khi cả tôm đực và cái đều sở hữu phức hợp cơ quan X nằm tại cuống mắt, hay còn gọi là tuyến nút – nơi kiểm soát việc sản sinh các hormone quan trọng như GIH (gonad-inhibiting hormone) và MIH (molt-inhibiting hormone), có chức năng lần lượt ức chế sự phát triển tuyến sinh dục và quá trình lột xác. Việc cắt bỏ cuống mắt giúp can thiệp trực tiếp vào hệ cơ quan này, làm giảm mức độ hormone GIH, từ đó thúc đẩy sự trưởng thành sinh dục một cách nhân tạo.

Phương pháp này, dù đã chứng minh được hiệu quả trong việc tăng sản lượng trứng trong một thời gian ngắn, nhưng từ lâu đã vấp phải sự phản đối gay gắt từ các nhà khoa học và các tổ chức bảo vệ động vật. Nó không chỉ là một hành động gây đau đớn, mà còn kéo theo hàng loạt hệ lụy tiêu cực đến chính sức khỏe của tôm bố mẹ và chất lượng của thế hệ con cháu.

Phương pháp cắt cuống mắt tôm đang vấp phải sự phản đối gay gắt từ các nhà khoa học và các tổ chức bảo vệ động vật. Ảnh: catovina.com

Làn sóng thay đổi: Trả giá cho hiện tại và trách nhiệm cho tương lai 

Cái giá phải trả cho việc "ép" tôm sinh sản là rất đắt, tôm sau khi bị cắt mắt thường rơi vào trạng thái stress nặng, suy giảm miễn dịch, tuổi thọ ngắn hơn và dễ mắc bệnh. Hậu quả là trứng và ấu trùng sinh ra có tỷ lệ sống thấp, dễ dị hình và sức đề kháng kém. Về lâu dài, việc tiếp tục sử dụng những tôm bố mẹ suy kiệt này sẽ khiến chất lượng con giống ngày càng xuống cấp, âm thầm ảnh hưởng đến hiệu quả toàn ngành.

Quan trọng hơn, phúc lợi động vật đang dần trở thành tiêu chuẩn bắt buộc trong chuỗi cung ứng thủy sản toàn cầu. Nguyên tắc “5 quyền tự do”, đặc biệt là quyền không bị đau đớn, không bị stress và được thể hiện hành vi tự nhiên – đều bị vi phạm bởi hành động cắt mắt. Điều này gây áp lực lớn từ các tổ chức quốc tế và người tiêu dùng, buộc ngành tôm phải thay đổi. Giải pháp thay thế không chỉ cần hiệu quả về mặt sinh học, mà còn mang tính chiến lược để giữ vững tính bền vững và năng lực cạnh tranh trong một thị trường toàn cầu đang ngày càng chú trọng đến cả sản phẩm lẫn quy trình sản xuất.

Cái giá phải trả cho việc "ép" tôm sinh sản là rất đắt. Ảnh: lucaga.com

Các giải pháp thay thế khả thi 

May mắn thay, ngành tôm không hề bế tắc. Khoa học công nghệ đã và đang mở ra nhiều hướng đi tiềm năng để thay thế hoàn toàn việc cắt mắt, trong đó tập trung vào ba yếu tố cốt lõi: di truyền, dinh dưỡng và môi trường. 

Về di truyền

Đây được xem là giải pháp bền vững và triệt để nhất. Các chương trình chọn giống và gia hóa tôm bố mẹ đang tập trung vào việc lựa chọn những dòng tôm có khả năng sinh sản tự nhiên cao mà không cần bất kỳ sự can thiệp thô bạo nào. Bằng cách chọn lọc qua nhiều thế hệ, các nhà khoa học có thể tạo ra những "siêu tôm mẹ" vừa có tốc độ tăng trưởng tốt, vừa có sức khỏe sinh sản vượt trội một cách tự nhiên. 

Về dinh dưỡng

Chế độ ăn đóng vai trò quyết định. Các công thức thức ăn chuyên biệt dành cho tôm bố mẹ, được bổ sung đầy đủ các vi chất quan trọng như axit béo không bão hòa cao (HUFA), vitamin, astaxanthin và khoáng chất, sẽ giúp hệ thống nội tiết và cơ quan sinh sản của tôm phát triển một cách tối ưu. 

Về môi trường 

VIệc tạo ra một môi trường nuôi lý tưởng, mô phỏng gần nhất với điều kiện tự nhiên sẽ giúp tôm giảm stress và kích thích sinh sản. Các yếu tố như chất lượng nước ổn định, nhiệt độ, độ mặn, và đặc biệt là chế độ chiếu sáng (quang kỳ) được kiểm soát chặt chẽ sẽ gửi những tín hiệu an toàn đến tôm, cho phép chúng tự khởi động chu trình sinh sản của mình. 

Việc tạo ra một môi trường nuôi lý tưởng sẽ giúp tôm giảm stress và kích thích sinh sản. Ảnh: Tép Bạc

Bước chuyển mình cần thiết cho ngành tôm Việt Nam

Cuộc chuyển dịch khỏi phương pháp cắt mắt tôm là một xu thế tất yếu trên toàn cầu. Đối với ngành tôm Việt Nam, đây vừa là một thách thức, vừa là một cơ hội lớn. Việc chủ động nghiên cứu, đầu tư và áp dụng các phương pháp thay thế không chỉ giúp nâng cao chất lượng con giống mà còn xây dựng hình ảnh một ngành tôm Việt Nam nhân đạo, có trách nhiệm và bền vững. 

Thích ứng với xu hướng này chính là con đường để chúng ta không chỉ giữ vững vị thế trên thị trường quốc tế, mà còn có thể vươn lên dẫn đầu trong cuộc cách mạng xanh của ngành thủy sản.