Phụ phẩm thủy sản: Mở lối cho tăng trưởng xanh và bền vững

Bức tranh hiện tại: Tiềm năng bị bỏ lỡ

Thực tế hiện nay cho thấy ngành chế biến phụ phẩm vẫn còn một chặng đường dài phía trước. Cả nước hiện chỉ xử lý được khoảng 250.000 tấn phụ phẩm mỗi năm, mang lại kim ngạch xuất khẩu khoảng 1 tỷ USD. Con số này còn rất khiêm tốn so với tiềm năng thực tế.

Nguyên nhân chính đến từ việc sản xuất còn manh mún, nhỏ lẻ, gây khó khăn cho việc thu gom. Cùng với đó, công nghệ thu gom và bảo quản còn lạc hậu, làm giảm chất lượng nguyên liệu. Việc thiếu các chính sách khuyến khích và nguồn vốn đầu tư cho các dây chuyền chế biến sâu cũng là một rào cản lớn.

"Khai mỏ vàng": Những sản phẩm giá trị cao từ phụ phẩm

Công nghệ chế biến sâu cho phép chúng ta chiết xuất những hợp chất có giá trị sinh học và kinh tế rất cao từ chính những thứ được xem là bỏ đi.

Từ da và xương cá, đặc biệt là cá tra, chúng ta có thể sản xuất ra Collagen và Gelatin. Đây là những nguyên liệu đắt giá trong ngành mỹ phẩm, dược phẩm và thực phẩm chức năng, mang lại giá trị kinh tế cao hơn nhiều lần so với việc bán phi lê thô.

Từ vỏ tôm, cua, ghẹ, có thể chiết xuất ra Chitin và Chitosan. Đây là những hợp chất cao phân tử có ứng dụng rộng rãi trong y dược, công nghiệp thực phẩm và xử lý môi trường. Bên cạnh đó, nội tạng và mỡ cá cũng là nguồn dồi dào dầu cá Omega-3 và bột gia vị chất lượng cao.

Phế phụ phẩm trong chế biến cá gồm một phần đầu, đuôi, xương, vây, vảy, mỡ bụng, ruột, nội tạng, thịt vụn. Ảnh: Báo Nông nghiệp

Lợi ích kép: Tăng trưởng kinh tế và phát triển bền vững

Việc đầu tư vào chế biến sâu phụ phẩm mang lại một lợi ích kép vô cùng to lớn. Về mặt kinh tế, nó tạo ra một dòng doanh thu hoàn toàn mới, giúp doanh nghiệp "tận thu" giá trị từ cùng một nguồn nguyên liệu. Điều này không chỉ trực tiếp làm tăng lợi nhuận mà còn giúp giảm giá thành cho sản phẩm chính, tăng sức cạnh tranh trên thị trường quốc tế.

Về mặt môi trường, đây là một bước đi điển hình của mô hình kinh tế tuần hoàn. Bằng cách biến phế phẩm thành sản phẩm có giá trị, chúng ta giảm thiểu được lượng chất thải ra môi trường, giảm áp lực xử lý và xây dựng một hình ảnh ngành thủy sản Việt Nam bền vững, có trách nhiệm.

Việc tận dụng phụ phẩm có thể gia tăng 15 – 25% giá trị cho toàn bộ chuỗi nuôi và chế biến cá tra. Ảnh: Viet Nam Aquaculture

Hướng đi chiến lược cho tương lai

Dù tiềm năng là rất lớn, việc phát triển lĩnh vực này vẫn còn nhiều thách thức. Rào cản lớn nhất là yêu cầu cao về công nghệ và vốn đầu tư cho các dây chuyền chiết xuất, tinh chế. Bên cạnh đó là vấn đề về thu gom và bảo quản phụ phẩm để đảm bảo chất lượng, cũng như nghiên cứu phát triển thị trường đầu ra cho các sản phẩm mới.

Để vượt qua, cần có một chiến lược đồng bộ. Nhà nước cần có các chính sách cụ thể để khuyến khích, hỗ trợ doanh nghiệp đầu tư vào công nghệ chế biến sâu, đúng theo tinh thần của Quyết định số 1408/QĐ-TTg về phát triển ngành chế biến thủy sản hiện đại.

Về phía doanh nghiệp, đây không chỉ là một lựa chọn, mà là một hướng đi chiến lược. Doanh nghiệp nào tiên phong trong việc làm chủ công nghệ chế biến phụ phẩm sẽ là người nắm giữ lợi thế cạnh tranh và chìa khóa cho sự phát triển bền vững trong tương lai.