Xuất khẩu cá ngừ Việt Nam tháng 6/2025: Tăng trưởng mong manh giữa tâm bão thị trường

Mỹ hụt hơi vì áp lực thuế, doanh nghiệp dè dặt “tháo lui”

Làn sóng lo ngại về chính sách thuế đối ứng tại Mỹ khiến nhiều doanh nghiệp cá ngừ Việt Nam tạm ngưng xuất khẩu sang thị trường này để tránh rủi ro bị đánh thuế cao. Hệ quả, xuất khẩu cá ngừ sang Mỹ trong tháng 6 chỉ đạt 18 triệu USD – giảm tới 41% so với cùng kỳ năm ngoái.

Dù vẫn là thị trường tiêu thụ lớn nhất với tổng kim ngạch 6 tháng đạt 184 triệu USD (chiếm gần 39% tổng xuất khẩu cá ngừ cả nước), nhưng Mỹ đang dần trở thành "vùng xoáy" bất ổn. Với chính sách khó lường, chi phí gia tăng và áp lực pháp lý treo lơ lửng, không ít doanh nghiệp Việt buộc phải cơ cấu lại chiến lược, giảm phụ thuộc vào thị trường từng được xem là “át chủ bài”.

Châu Âu mất đà, CPTPP trở thành điểm tựa

Không chỉ Mỹ, khối thị trường EU cũng chứng kiến đà giảm tốc trong tháng 6. Xuất khẩu cá ngừ sang khu vực này đạt gần 16 triệu USD – giảm 17% so với cùng kỳ. Một số thị trường chủ lực như Hà Lan và Italy lần lượt giảm 30% và 32%, phản ánh tác động của lạm phát tiêu dùng, chi phí logistics tăng cao và nhu cầu thực phẩm chững lại ở Nam Âu.

Tuy nhiên, vẫn có điểm sáng trong khối này. Đức bất ngờ tăng mạnh 36%, cho thấy sự phục hồi có chọn lọc, mở ra cơ hội nếu doanh nghiệp Việt tập trung vào các sản phẩm phù hợp nhu cầu đặc thù và nâng cao tiêu chuẩn chất lượng.

Trong khi đó, các nước trong khối CPTPP như Nhật Bản và Canada lại trở thành “trục đỡ” quan trọng. Nhật tăng 24%, Canada tăng 15%, đưa tổng giá trị xuất khẩu sang khối này lên 62 triệu USD – tăng 11% so với tháng 6 năm ngoái. Giữa lúc các thị trường truyền thống gặp khó, CPTPP đang trở thành vùng tiêu thụ chiến lược mới với biên độ tăng trưởng đáng kỳ vọng.

CPTPP trở thành điểm tựa tăng trưởng của cá ngừ Việt Nam, trong khi Mỹ và EU cùng giảm sâu. Ảnh: VnEconomy

Thị trường ngách biến động mạnh, Thái Lan vươn lên dẫn sóng tái xuất

Tại các thị trường quy mô nhỏ hơn, xuất khẩu cá ngừ của Việt Nam đang chịu ảnh hưởng nặng nề từ bất ổn địa chính trị. Căng thẳng tại Trung Đông khiến lượng hàng sang Israel sụt giảm liên tục suốt nửa đầu năm. Nga và Chile cũng ghi nhận xu hướng tương tự.

Trái ngược với bức tranh u ám ở nhiều nơi, Thái Lan lại nổi lên bất ngờ với mức tăng 137% trong tháng 6, đạt 20 triệu USD. Quốc gia này đang dần trở thành trung tâm chế biến và tái xuất cá ngừ trong khu vực, vừa là đối tác, vừa là đối thủ cạnh tranh của Việt Nam.

Cá ngừ đông lạnh giữ vững, hàng chế biến gặp khó

Trong cơ cấu sản phẩm xuất khẩu, cá ngừ đông lạnh (mã HS0304) tiếp tục chiếm ưu thế khi tăng trưởng 10% – chủ yếu nhờ nhu cầu đều đặn từ các nhà máy chế biến và chuỗi bán lẻ quốc tế.

Ngược lại, cá ngừ chế biến (mã HS16) ghi nhận mức giảm 5%, trong đó sản phẩm đóng hộp – vốn là mặt hàng chủ lực tại châu Âu – giảm tới 14%. Nguyên nhân chủ yếu đến từ tình trạng thiếu hụt nguồn nguyên liệu trong nước và những rào cản từ chính sách truy xuất nguồn gốc khắt khe.

Cá ngừ đông lạnh tiếp tục giữ vai trò chủ lực, cá ngừ đóng hộp gặp khó. Ảnh: Cơ hội giao thương - Báo Công Thương 

Rào cản chính sách làm suy yếu lợi thế EVFTA

Tiến độ sửa đổi Nghị định 37/2024/NĐ-CP chậm trễ đang cản trở kế hoạch sản xuất, khiến doanh nghiệp bỏ lỡ mùa khai thác và cơ hội xuất khẩu. Đề xuất quản lý bằng hạn ngạch gây lo ngại vì có thể làm phát sinh thêm thủ tục hành chính.

Cùng với đó, các quy định nghiêm ngặt về truy xuất nguồn gốc – như cấm trộn nguyên liệu nội địa và nhập khẩu, yêu cầu hồ sơ tàu cá… – khiến tỷ lệ cá ngừ trong nước đủ điều kiện hưởng ưu đãi EVFTA giảm mạnh. Từ mức 80–100% các năm đầu, nay chỉ còn khoảng 30%. Nếu không tháo gỡ kịp thời, nguy cơ mất thị phần tại EU sau năm 2027 là là hoàn toàn có thể xảy ra.

Xuất khẩu cá ngừ khó cán đích cuối năm nếu không có đột phá

Với đà suy giảm hiện tại, dự báo nửa cuối năm 2025 sẽ là giai đoạn khó khăn với ngành cá ngừ Việt Nam. Tình trạng thiếu nguyên liệu, biến động chính sách và thị trường lớn như Mỹ chững lại sẽ là ba thách thức lớn nhất. Việc đàm phán lại hạn ngạch EVFTA sau 2027 càng trở nên áp lực khi tỷ lệ sản phẩm đủ điều kiện xuất xứ ngày càng thấp. Nếu không có giải pháp đột phá về chính sách và chuỗi cung ứng, khả năng cán đích như năm 2024 sẽ là mục tiêu xa vời.