Cá nước ngọt khổng lồ dài 1,35 m lập kỷ lục, hé lộ ngành nuôi cá đặc sản Australia

Chuyến câu cá lập kỷ lục trên sông Murray

Trong chuyến câu cá một mình trên sông Murray, bang Nam Australia, ngư dân Kasey Parkinson đã bất ngờ bắt được một con cá tuyết Murray (Maccullochella peelii) dài tới 1.355 mm. Thành tích này được Hiệp hội Câu cá Thể thao Quốc gia Australia (ANSA) công nhận vào tháng 9/2026, thiết lập kỷ lục mới về chiều dài ở cấp bang và quốc gia.

Parkinson kể rằng con cá đớp mồi vào khoảng 9 giờ sáng, kéo mạnh đến mức gần như giật chiếc cần khỏi tay anh. Chỉ khi đưa cá đến sát thuyền, anh mới nhận ra kích thước khổng lồ của nó. Việc đưa cá vào vợt đặc biệt khó khăn bởi anh chỉ có một mình, trong khi con cá gần như chiếm hết chiếc vợt.

Sau khi đo đạc và chụp ảnh, Parkinson quyết định thả con cá trở lại sông. Với anh, kỷ lục và trải nghiệm chinh phục một cá thể hiếm gặp đã là phần thưởng đủ lớn.

Loài cá nước ngọt có thể sống gần một thế kỷ

Cá tuyết Murray là loài cá nước ngọt đặc hữu của Australia, phân bố trong hệ thống sông Murray-Darling. Mặc dù mang tên “cod”, chúng không thuộc họ cá tuyết biển Gadidae mà thuộc họ Percichthyidae.

Đây là loài cá nước ngọt lớn nhất Australia, có thể đạt chiều dài 1,8 m và khối lượng hơn 100 kg. Đặc biệt, tuổi thọ của những cá thể lớn có thể vượt 80 năm, thậm chí các ước tính lịch sử cho thấy một số cá thể có thể sống trên 100 năm.

Sở hữu phần đầu lớn, miệng rộng và tập tính săn mồi phục kích, cá tuyết Murray giữ vị trí quan trọng trong chuỗi thức ăn của hệ sinh thái sông. Chúng thường sống ở các đoạn sông sâu, quanh thân cây chìm và ăn cá nhỏ, giáp xác, động vật thân mềm, đôi khi cả ếch hoặc chim.

Tuy nhiên, loài cá này từng suy giảm nghiêm trọng do khai thác quá mức, xây dựng đập và biến đổi môi trường sống. Tại Australia, nhiều chương trình phục hồi sinh cảnh, tái thả giống và quản lý hoạt động câu cá đã được triển khai nhằm bảo vệ nguồn lợi tự nhiên.

Từ loài cá hoang dã đến ngành nuôi thương phẩm hàng triệu đô

Không chỉ nổi tiếng trong giới câu cá thể thao, cá tuyết Murray còn là một trong những loài thủy sản bản địa được Australia đầu tư phát triển nuôi thương phẩm.

Ban đầu, hoạt động sản xuất giống chủ yếu phục vụ tái tạo nguồn lợi tự nhiên. Tuy nhiên, nhờ những tiến bộ trong sinh sản nhân tạo, thức ăn công nghiệp và hệ thống nuôi tuần hoàn (RAS), loài cá này dần được đưa vào sản xuất thương mại.

Theo cơ quan thủy sản New South Wales, cá tuyết Murray là đối tượng có giá trị sản xuất cao nhất trong nhóm nuôi thương phẩm trên đất liền của bang, đạt 13,5 triệu AUD trong năm 2024-2025.

Dù là loài cá săn mồi có tập tính bảo vệ lãnh thổ và có thể ăn lẫn nhau, cá tuyết Murray vẫn thích nghi được với môi trường nuôi mật độ cao khi kiểm soát tốt điều kiện nuôi và phân cỡ cá.

Các hệ thống nuôi tuần hoàn có thể đạt mật độ khoảng 30-40 kg/m³, trong khi những hệ thống được thiết kế và vận hành tốt có thể đạt mức cao hơn. Ở điều kiện nhiệt độ phù hợp, cá có thể đạt cỡ thương phẩm 500-600 g sau khoảng 12-18 tháng. Hệ số chuyển đổi thức ăn (FCR) trong thực tế thường được dự tính khoảng 1,5-2,0, tùy điều kiện và quy trình nuôi.

Ngành nuôi cá tuyết Murray hiện phát triển theo cả hai hướng: nuôi tuần hoàn trong bể và nuôi ao quy mô công nghiệp. Một trong những doanh nghiệp tiêu biểu là Murray Cod Australia, sở hữu thương hiệu Aquna Sustainable Murray Cod, với hệ thống sản xuất giống, nuôi thương phẩm, chế biến và phân phối tại vùng Riverina.

Theo báo cáo doanh nghiệp, đến cuối tháng 3/2026, tổng sinh khối cá đang nuôi của Murray Cod Australia đã đạt khoảng 3.700 tấn, tăng 32,7% so với cuối năm 2025. Đây là lượng cá đang được nuôi tại trang trại, không phải sản lượng thu hoạch hay xuất khẩu hằng năm.

Sự phát triển này cho thấy Australia đang từng bước chuyển một loài cá đặc hữu có giá trị sinh thái thành sản phẩm thủy sản thương mại thông qua công nghệ và quản lý chuỗi sản xuất.

Xuất khẩu sang châu Á, cá tuyết Murray đã có mặt tại Việt Nam

Lợi thế thương mại của cá tuyết Murray nằm ở chất lượng thịt trắng, chắc, hương vị nhẹ và khả năng chế biến thành những món ăn cao cấp. Đặc điểm này giúp loài cá được các nhà hàng và đầu bếp chú ý, đặc biệt tại những thị trường chuộng cá nguyên con hấp hoặc chế biến kiểu Á Đông.

Aquna đã xây dựng mạng lưới phân phối quốc tế tại Nhật Bản, Singapore, Hong Kong, Malaysia, Indonesia, Thái Lan, Mỹ và một số thị trường khác.

Theo báo cáo quý III năm tài chính 2025-2026 của Murray Cod Australia, doanh số bán ra đạt gần 150 tấn trong quý, tăng 48% so với cùng kỳ. Trong đó, lượng bán quốc tế đạt 7,8 tấn, tăng 369% so với cùng kỳ nhưng vẫn chiếm tỷ trọng nhỏ trong tổng lượng tiêu thụ. Điều này cho thấy xuất khẩu đang tăng trưởng nhanh từ nền tảng còn tương đối thấp.

Đáng chú ý, từ tháng 7/2025, sản phẩm cá tuyết Murray nuôi thương phẩm mang thương hiệu Aquna đã được giới thiệu tại thị trường Việt Nam thông qua doanh nghiệp nhập khẩu và phân phối AN&D Food.

Để nâng cao giá trị, doanh nghiệp Australia không chỉ bán cá nguyên con mà còn phát triển sản phẩm phi lê, cá chế biến và các dòng thực phẩm cao cấp. Hoạt động nghiên cứu dinh dưỡng, tối ưu thức ăn, truy xuất nguồn gốc và chứng nhận an toàn thực phẩm cũng được đẩy mạnh nhằm mở rộng thị trường xuất khẩu.

Bảo tồn tự nhiên và nuôi thương phẩm có thể cùng phát triển

Câu chuyện cá tuyết Murray cho thấy một hướng phát triển đáng chú ý của ngành thủy sản Australia. Thay vì chỉ khai thác giá trị từ nguồn lợi tự nhiên, quốc gia này đang tạo ra nguồn cung thương mại thông qua sinh sản nhân tạo, công nghệ nuôi và xây dựng thương hiệu.

Việc phát triển nuôi thương phẩm có thể góp phần giảm nhu cầu khai thác cá hoang dã để làm thực phẩm, đồng thời tạo động lực đầu tư nghiên cứu về sinh học, dinh dưỡng và kiểm soát dịch bệnh. Tuy nhiên, hiệu quả bảo tồn còn phụ thuộc vào quản lý nguồn giống, tác động môi trường và khả năng ngăn cá nuôi thoát ra ngoài tự nhiên.

Từ một loài cá khổng lồ từng chịu nhiều sức ép trong tự nhiên, cá tuyết Murray đang dần hình thành một chuỗi giá trị thủy sản riêng, kết hợp giữa bảo tồn, nuôi trồng và thương mại quốc tế.

Và có lẽ chính hành động thả con cá dài 1,35 m trở lại sông của Parkinson đã thể hiện rõ sự thay đổi trong cách con người nhìn nhận nguồn lợi thủy sản: Cá ngoài tự nhiên cần được gìn giữ, trong khi nhu cầu thương mại có thể được đáp ứng bằng những hệ thống nuôi có trách nhiệm.