Cẩn trọng với mật cá trắm

Phân tích thành phần và cơ chế gây độc

Độc tính của mật cá trắm, bao gồm cả cá trắm cỏ và cá trắm đen, không phải là một hiện tượng ngẫu nhiên mà đến từ một hợp chất hóa học cụ thể có hoạt tính sinh học rất cao. Độc tố chính được xác định trong mật cá trắm là 5α-Cyprinol, một loại alcol steroid có 27 nguyên tử carbon. 

Về mặt sinh hóa, 5α-Cyprinol là một chất gây độc tế bào cực mạnh, với cơ quan đích chủ yếu là gan và thận. Khi được hấp thụ vào cơ thể, hợp chất này sẽ tấn công và phá hủy các tế bào gan và các tế bào ống thận, gây ra tình trạng hoại tử cấp tính. Quá trình này diễn ra rất nhanh, dẫn đến suy gan và suy thận cấp, hai trong số những tình trạng y khoa nguy hiểm nhất. 

Bên cạnh 5α-Cyprinol, mật cá trắm còn chứa một hàm lượng rất cao vitamin A và vitamin D, có thể gây ra hiện tượng ngộ độc vitamin nếu được đưa vào cơ thể với nồng độ quá cao. Hơn nữa, cá trắm sống trong các môi trường nước bị ô nhiễm có thể tích lũy các kim loại nặng hoặc các độc tố sinh học khác trong mật, làm gia tăng mức độ nguy hiểm.

Các dấu hiệu lâm sàng của ngộ độc mật cá trắm

Các triệu chứng ngộ độc thường xuất hiện rất nhanh, chỉ từ 30 phút đến vài giờ sau khi nuốt phải mật, và tiến triển theo một kịch bản lâm sàng điển hình. 

Giai đoạn đầu, nạn nhân sẽ có các biểu hiện rối loạn tiêu hóa cấp tính, bao gồm đau bụng dữ dội, buồn nôn, nôn mửa và tiêu chảy nặng. Ở giai đoạn tiếp theo, các triệu chứng của suy gan và suy thận cấp bắt đầu xuất hiện, bao gồm phù nề, khó thở và đặc biệt là tình trạng bí tiểu hoặc vô niệu. 

Nếu không được can thiệp y tế kịp thời, tình trạng sẽ diễn biến nặng hơn, có thể dẫn đến nôn ra máu, hôn mê và tử vong. Mức độ nghiêm trọng của ngộ độc có mối tương quan trực tiếp với kích thước của cá; cá càng lớn, nồng độ độc tố trong mật càng cao.

Quan niệm về tác dụng chữa bệnh của mật cá trắm là sai lầm. Ảnh: Medinet

Quy trình xử lý kỹ thuật khi vô tình làm vỡ túi mật

Do mức độ nguy hiểm cao, việc xử lý khi túi mật bị vỡ trong quá trình sơ chế cá là cực kỳ quan trọng để ngăn ngừa ngộ độc. Ngay lập tức rửa kỹ phần thịt cá bị dính mật dưới vòi nước sạch nhiều lần. Để đảm bảo an toàn tuyệt đối, cần cắt bỏ hoàn toàn phần thịt đã tiếp xúc trực tiếp với mật. 

Rửa tay kỹ bằng xà phòng và nước ấm, đồng thời tất cả các dụng cụ như dao, thớt phải được làm sạch bằng xà phòng và nước nóng để tránh lây nhiễm chéo. Nếu mật dính vào da, cần rửa ngay bằng xà phòng. Nếu dính vào mắt, phải rửa mắt liên tục bằng nước sạch hoặc dung dịch nước muối sinh lý trong ít nhất 15 phút và đến ngay cơ sở y tế chuyên khoa mắt. 

Sau khi tiếp xúc, cần theo dõi chặt chẽ các dấu hiệu của cơ thể. Nếu xuất hiện bất kỳ triệu chứng nào như đau bụng, nôn mửa, cần đến ngay cơ sở y tế và thông báo rõ về việc đã tiếp xúc với mật cá trắm.

Các khuyến cáo từ cơ quan y tế và nguyên tắc an toàn

Dựa trên những bằng chứng khoa học và các trường hợp ngộ độc nghiêm trọng đã được ghi nhận, Cục An toàn thực phẩm thuộc Bộ Y tế đã đưa ra khuyến cáo tuyệt đối không sử dụng mật cá trắm dưới mọi hình thức, dù là uống trực tiếp, pha rượu hay bôi ngoài da. Những lời đồn về công dụng chữa bệnh của mật cá trắm là hoàn toàn không có cơ sở khoa học và tiềm ẩn nguy cơ chết người.

Cần cẩn thận loại bỏ chất độc khi sơ chế cá trắm. Ảnh: Pharmacity

Từ góc độ khoa học, mật cá trắm là một chất độc, không phải là một vị thuốc. Độc tố 5α-Cyprinol có trong mật có khả năng gây ra những tổn thương không thể hồi phục cho gan và thận, dẫn đến những hậu quả y khoa thảm khốc. Việc nhận thức đúng đắn về mối nguy hiểm này, từ bỏ các phương pháp chữa bệnh dân gian thiếu cơ sở và tuân thủ các nguyên tắc an toàn khi sơ chế là những biện pháp quan trọng nhất để bảo vệ sức khỏe của bản thân và cộng đồng.