ĐBSCL: Nỗi lo tôm chết đầu vụ

* Khởi đầu nan

Những ngày này, nhiều hộ nuôi tôm ở Long An đang khốn đốn vì tình trạng tôm chết đầu vụ. Theo thống kê của ngành nông nghiệp, tại các huyện Cần Giuộc, Cần Đước, Châu Thành… đã có hơn 100 ha tôm sú và tôm thẻ chân trắng bị thiệt hại do ảnh hưởng con giống kém chất lượng và môi trường không thuận lợi. Tại Sóc Trăng, nạn tôm chết cũng lây lan trên diện rộng. Ông Nguyễn Văn Chín, ở xã Liêu Tú, huyện Trần Đề, than thở: “Gần 1 ha tôm thả nuôi được khoảng 30 ngày tuổi thì bị chết. Lúc đầu tôm chết ít, nên tôi vội tìm thuốc điều trị, nhưng sau đó tôm chết tràn lan, đành bó tay”. Bà Hai Hà, cũng ở xã Liêu Tú giãi bày: Vụ rồi, dân nuôi tôm vùng này tiêu điều vì nạn tôm chết hoành hành trên diện rộng. Hiện nay, tôm duy trì giá cao từ 150.000 - 240.000 đồng/kg nên ai cũng muốn thả sớm với hy vọng có tôm bán kiếm đồng lời. Nào ngờ tôm mới được từ 30 - 40 ngày tuổi đã chết gần hết, thiệt hại khoảng 60 triệu đồng. Theo UBND xã Liêu Tú, đến nay người dân trong xã đã thả nuôi hơn 147 ha trong kế hoạch 1.270 ha. Cái khó là vụ tôm chỉ mới “khởi động” đã xuất hiện dịch bệnh làm tôm chết khoảng 40 ha. Theo ông Trần Hoàng Dũng, Phó Phòng NN&PTNT huyện Trần Đề, không chỉ xã Liêu Tú mà tình trạng tôm chết còn lan sang xã Trung Bình, Lịch Hồi Thượng…, có nơi tôm mới được 20 ngày tuổi đã chết, nơi tôm 40 ngày tuổi vẫn chết, đa phần do bệnh đốm trắng gây ra. Sở NN&PTNT tỉnh Sóc Trăng cho rằng, đã khuyến cáo lịch thời vụ xuống giống tôm sú năm 2012 từ đầu tháng 3 trở đi. Thế nhưng, nhiều hộ vẫn không tuân thủ, “xé rào” xuống giống sớm dẫn đến thiệt hại.

Nhiều tôm thả sớm đã bị chết.

Tại Cà Mau, tôm chết cũng xảy ra ở nhiều nơi trong tỉnh. Theo Sở NN&PTNT tỉnh Cà Mau, kế hoạch năm 2012 toàn tỉnh thả nuôi 265.000 ha, trong đó tôm công nghiệp 5.000 ha. Tỉnh khuyến cáo lịch thời vụ xuống giống vào đầu tháng 3, nhưng thời gian qua có nhiều hộ tự ý thả sớm dẫn đến tôm chết. Xác định ban đầu của ngành nông nghiệp cho thấy, thời tiết không thuận lợi, nhiệt độ giữa ban ngày và ban đêm chênh lệch cao, môi trường ô nhiễm, nguồn giống chưa đảm bảo… gây ra dịch bệnh làm tôm chết nhiều. Ông Châu Công Bằng, Phó Giám đốc Sở NN&PTNT tỉnh Cà Mau cho biết, tỉnh đã lập 2 đoàn công tác trực tiếp xuống những nơi tôm chết để lấy mẫu xét nghiệm, kiểm tra chất lượng con giống, môi trường nước, nhiệt độ, thuốc thú y thủy sản… Song song đó, hướng dẫn người dân khắc phục tôm chết, biện pháp phòng ngừa dịch bệnh. Ngành nông nghiệp và chính quyền địa phương đang phối hợp để kiểm soát chặt các vùng nuôi tôm, thông báo thường xuyên diễn biến thời tiết, sẵn sàng xử lý dịch bệnh không để lây lan.

* Còn nhiều lo toan

Theo VASEP, năm 2011, các doanh nghiệp chế biến tôm xuất khẩu đạt kim ngạch 2,4 tỉ USD, tăng 13,7% so năm 2010. Hiện các sản phẩm tôm của nước ta xuất sang 91 thị trường trên thế giới, trong đó những thị trường chủ lực như Nhật Bản, Hoa Kỳ, EU, Trung Quốc, Hàn Quốc… Kế hoạch năm 2012, tôm sẽ tiếp tục là mặt hàng xuất khẩu “số 1” của ngành thủy sản, với mục tiêu phấn đấu đạt trên 2,5 tỉ USD. Ông Trần Thiện Hải, Chủ tịch VASEP cho rằng, cái khó lớn nhất hiện nay là tình trạng thiếu hụt nguyên liệu diễn ra ngày càng trầm trọng, khiến các nhà máy hoạt động không như mong muốn. Hiện các tỉnh ĐBSCL đang vào vụ thả nuôi tôm mới đã xuất hiện dịch bệnh làm thiệt hại nhiều nơi, gây khó khăn cho cả người nuôi lẫn doanh nghiệp chế biến. Ngành chức năng đang triển khai nhiều biện pháp xử lý và đề phòng dịch bệnh, không để phát sinh. Ông Nguyễn Minh Cảnh, Phó Giám đốc Sở NN&PTNT tỉnh Bến Tre, cảnh báo: “Hàng chục ngàn héc-ta tôm chết kéo dài ở ĐBSCL trong năm 2011 là bài học cần rút kinh nghiệm. Để đạt được kim ngạch xuất khẩu cần quản lý chặt vùng nuôi, kiểm soát tốt con giống, kiên quyết loại bỏ dư lượng kháng sinh, các loại thuốc thú y thủy sản có nguy cơ gây bệnh cho tôm…”.

Theo Bộ NN&PTNT, trong năm 2012, nhiều nước nhập khẩu các sản phẩm thủy sản từ Việt Nam sẽ trực tiếp sang nước ta giám sát, đánh giá chất lượng thủy sản. Dự kiến có các nước EU và Cơ quan Thực phẩm - Dược phẩm Hoa Kỳ (FDA), sang kiểm soát an toàn thực phẩm đối với thủy sản nuôi; thanh tra các nhà máy chế biến, cơ sở nuôi, sản xuất giống, thức ăn, thuốc thú y thủy sản… Điều đáng lo ngại là thời gian qua nhiều lô hàng tôm xuất khẩu sang Nhật Bản và một số thị trường khác bị đối tác trả về do nhiễm kháng sinh. Vì vậy, Bộ NN&PTNT yêu cầu các địa phương tăng cường kiểm soát chất lượng tôm ngay từ đầu vào con giống đến chăm sóc, thu hoạch, chế biến, xuất khẩu… theo hướng nâng cao chất lượng, đảm bảo tuyệt đối an toàn vệ sinh thực phẩm. Bộ NN&PTNT cũng vừa ra thông tư đưa 28 sản phẩm có chứa chất Cypermethrin, Deltamethrin dùng để xử lý, cải tạo môi trường nuôi trồng thủy sản; thuốc thú y thủy sản ra khỏi danh mục được phép lưu hành tại Việt Nam.

Các doanh nghiệp chế biến tôm xuất khẩu ở ĐBSCL nhận định: Tình hình sản xuất và xuất khẩu tôm năm nay gặp không ít khó khăn bởi thiếu nguyên liệu, lượng hàng tồn kho nhiều, lãi vay cao, thị trường tiêu thụ giảm do nền kinh tế thế giới vẫn chưa cải thiện; thậm chí khủng hoảng còn trầm trọng hơn. Do đó, người tiêu dùng thế giới tiếp tục ưu tiên ăn tôm cỡ nhỏ, giá thấp. Vì vậy, người nuôi và doanh nghiệp cần có kế hoạch để sản xuất và chế biến phù hợp với nhu cầu thị trường. Ông Trần Thiện Hải, Chủ tịch VASEP cho rằng, nhiều khó khăn đang ở trước mắt, nhưng người tiêu dùng thế giới vẫn tiếp tục ăn tôm. Vấn đề đặt ra là giá cả thế nào cho hợp lý. Theo ông Hải, để đạt kim ngạch 2,5 tỉ USD, người nuôi và doanh nghiệp nên tính toán giảm chi phí giá thành nhằm tăng sức cạnh tranh với các nước. Tránh tình trạng kim ngạch xuất khẩu thủy sản năm 2011 tăng cao nhưng lợi nhuận thu về thấp, thậm chí nhiều doanh nghiệp bị lỗ, bởi chi phí đầu vào quá cao.

Tại Cà Mau, địa phương có diện tích nuôi và xuất khẩu tôm lớn nhất cả nước, đang tăng cường các biện pháp kiểm soát chặt con tôm. Ông Dương Tiến Dũng, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Cà Mau thừa nhận, để xuất khẩu tôm của tỉnh mang về 1 tỉ USD trong năm nay thì còn rất nhiều việc phải làm. Mục tiêu của Cà Mau là tìm giải pháp phát triển bền vững con tôm. Do đó, tỉnh không chủ trương mở rộng thêm diện tích mà tập trung đầu tư để tăng năng suất, chất lượng tôm; từng bước gắn kết giữa người nuôi và doanh nghiệp chế biến nhằm xây dựng vùng nguyên liệu ổn định, đáp ứng nhu cầu xuất khẩu tôm quanh năm.