Nền tảng khoa học của mô hình là 1 sự cộng sinh hoàn hảo
Sự thành công của mô hình này được xây dựng trên một nền tảng khoa học vững chắc: sự tương hỗ sinh học. Trong hệ sinh thái này, cây lúa không chỉ là đối tượng sản xuất chính mà còn đóng vai trò như một nơi trú ẩn an toàn, tạo ra môi trường sống, bóng mát và nguồn mùn bã hữu cơ khi thu hoạch.
Ngược lại, con rươi và con cáy lại là những sinh vật đào hang cần mẫn. Hoạt động đào hang của chúng giúp đất đai trở nên tơi xốp, tăng cường sự lưu thông không khí và nước. Chúng còn tiêu thụ cỏ dại, sâu bệnh và các sinh vật gây hại, giúp người nông dân loại bỏ hoàn toàn việc sử dụng thuốc trừ sâu hóa học. Chất thải của chúng trở thành nguồn phân bón hữu cơ tại chỗ, làm giàu dinh dưỡng cho đất một cách tự nhiên.
Quy trình triển khai thực tiễn
Để kiến tạo một hệ sinh thái cộng sinh hiệu quả, người nông dân cần tuân thủ một quy trình kỹ thuật nghiêm ngặt, từ cải tạo đất đến canh tác và thu hoạch.
Chuẩn bị đồng ruộng
Bước đi quan trọng nhất là "giải độc" cho đất. Ruộng được chọn phải gần nguồn nước sạch và phải trải qua giai đoạn chuyển đổi, ngừng sử dụng phân bón hóa học và thuốc trừ sâu ít nhất từ 1 đến 2 năm.
Đất được cày xới sâu, bón lót bằng một lượng lớn phân hữu cơ (5-10 tấn/ha) để tạo độ tơi xốp và nguồn dinh dưỡng ban đầu. Hệ thống mương nước được đào xung quanh ruộng không chỉ để giữ ẩm mà còn là nơi trú ngụ và di chuyển của các loài thủy sinh.
Canh tác lúa hữu cơ
Giống lúa được lựa chọn phải là các giống chất lượng cao, có khả năng kháng bệnh tốt như ST25, Bắc Thơm. Toàn bộ quy trình canh tác tuân thủ nghiêm ngặt nguyên tắc hữu cơ, sử dụng phân bón ủ hoai và các chế phẩm vi sinh để tăng cường dinh dưỡng và phòng bệnh.
Việc quản lý nước được thực hiện một cách khoa học, luôn giữ cho ruộng có độ ẩm lý tưởng (70-90%) để phù hợp với tập tính của cả lúa, rươi và cáy, đặc biệt, cần chú ý tưới nước thường xuyên vào các đợt hạn hàng năm.
Quản lý rươi và cáy - Thu hoạch đặc sản từ tự nhiên
Điều kỳ diệu của mô hình này là rươi và cáy thường sẽ tự nhiên xuất hiện và sinh sôi khi môi trường đủ sạch. Chúng gần như không cần sự can thiệp về dinh dưỡng, vì nguồn thức ăn chính là mùn bã hữu cơ, tảo và các sinh vật nhỏ có sẵn trong ruộng.
Việc thu hoạch là một tính toán kỹ lưỡng, phải dựa vào chu kỳ của tự nhiên. Rươi được thu hoạch vào cao điểm từ tháng 9 đến tháng 11 âm lịch, đặc biệt vào những ngày con nước lên sau mưa lớn hoặc vào ngày rằm, mồng một. Cáy cũng được thu hoạch trong khoảng thời gian này bằng các phương pháp thủ công.
Nuôi cáy không cần phải cho ăn như các loài khác. Ảnh: Báo Giáo dục thời đại
3 nguồn lợi từ 1 lần đầu tư
Sức hấp dẫn lớn nhất của mô hình này nằm ở hiệu quả kinh tế vượt trội. Trên cùng một diện tích, người nông dân có thể thu được ba nguồn lợi nhuận riêng biệt. Lúa hữu cơ có giá bán cao hơn lúa thường từ 30-50%, đạt 20.000-30.000 đồng/kg. Rươi tươi là một đặc sản đắt giá, với mức giá từ 500.000 đến 800.000 đồng/kg. Cáy cũng mang lại nguồn thu không nhỏ, từ 100.000 đến 200.000 đồng/kg.
Một phép tính đơn giản cho thấy, một hecta có thể mang lại doanh thu từ 100-150 triệu đồng/vụ. Con số này càng trở nên ấn tượng hơn khi chi phí đầu vào đã được cắt giảm 20-30% nhờ việc không phải mua phân bón hóa học và thuốc trừ sâu.
Cả rươi - cáy - lúa đều mang lại lợi nhuận cao cho người nông dân. Ảnh: Sưu tầm
Những thách thức và định hướng tương lai
Tuy nhiên, con đường canh tác hữu cơ này không thực sự bằng phẳng. Thách thức lớn nhất là chi phí đầu tư ban đầu cho việc cải tạo đất và xin chứng nhận hữu cơ. Mô hình cũng nhạy cảm với các yếu tố thời tiết cực đoan như mưa lũ hoặc hạn hán. Hơn nữa, để thành công, người nông dân cần được trang bị kiến thức kỹ thuật vững vàng.
Để vượt qua những rào cản này, giải pháp nằm ở sự liên kết. Việc tham gia vào các hợp tác xã giúp nông dân được hỗ trợ về kỹ thuật, tiếp cận các chương trình khuyến nông và quan trọng nhất là kết nối với các doanh nghiệp để đảm bảo đầu ra ổn định cho cả ba sản phẩm.
Khẳng định một triết lý nông nghiệp bền vững
Mô hình rươi - cáy - lúa không chỉ là một phương pháp làm kinh tế. Nó đại diện cho một triết lý nông nghiệp sâu sắc: tôn trọng tự nhiên và thuận theo tự nhiên. Đây là sự trở về với các giá trị canh tác truyền thống nhưng được nâng tầm bằng kiến thức khoa học hiện đại.
Trong bối cảnh người tiêu dùng ngày càng hướng đến các sản phẩm "xanh" và an toàn, mô hình này chính là câu trả lời cho bài toán phát triển bền vững, nơi hiệu quả kinh tế và trách nhiệm bảo vệ môi trường không còn là hai đường thẳng song song, mà hòa quyện làm một.
_1770482218.png)
