Rối loạn dinh dưỡng ảnh hưởng như thế nào đến sức khỏe thủy sản?

Chất lượng thức ăn thủy sản không phải lúc nào đạt yêu cầu

Những rối loạn này dễ thấy rõ hơn và phổ biến hơn khi hệ thống chăn nuôi tăng cường và động vật trở nên ít phụ thuộc hơn vào các sinh vật thực phẩm tự nhiên được sản xuất nội sinh và phụ thuộc nhiều hơn vào chế độ ăn hỗn hợp nhân tạo. 

Cho đến nay, khoa học về bệnh lý dinh dưỡng - thường được gọi một cách không chính xác là "bệnh" dinh dưỡng - vẫn là một trong những lĩnh vực ít được nghiên cứu nhất về bệnh lý ở cá và các loài giáp xác.

Chế độ ăn uống tối ưu sức khỏe và khả năng kháng bệnh

Giống như ở người, lượng dinh dưỡng và tình trạng của động vật có ảnh hưởng sâu sắc đến sức khỏe và thể chất tổng thể của nó, bao gồm cả sự tăng trưởng và khả năng chống chịu tiếp theo của nó trước các tác nhân gây stress môi trường và tác nhân gây bệnh. 

Nói chung, chế độ ăn và tình trạng dinh dưỡng của vật nuôi càng kém thì khả năng chống lại các tác nhân gây bệnh cũng như chống chọi với những thay đổi và căng thẳng của môi trường càng kém. Điều quan trọng cần nhấn mạnh là tất cả động vật đều có nhu cầu dinh dưỡng trong khẩu phần ăn để có sức khỏe tối ưu hơn và cao hơn những nhu cầu thông thường để đạt được sự tăng trưởng tối ưu và hiệu quả sử dụng thức ăn.

Đáng buồn thay, hầu hết các nghiên cứu về nhu cầu dinh dưỡng cho đến nay đều được thực hiện trong điều kiện phòng thí nghiệm, nơi áp dụng các biện pháp kiểm soát môi trường nghiêm ngặt trên động vật thử nghiệm. Chúng không phải chịu các điều kiện và căng thẳng nuôi ngoài trời khác nhau, cũng như các tác nhân gây bệnh lây truyền qua nước.

Rối loạn dinh dưỡng ở tôm sẽ gây ra nhiều hậu quả khôn lường. Ảnh: bacsinhanong.com

Những dưỡng chất tăng cường sức khỏe cho thuỷ sản

Cho đến nay, các chất dinh dưỡng và thành phần dinh dưỡng được báo cáo là có tác dụng tích cực đối với sức khỏe và/hoặc khả năng kháng bệnh (bao gồm cả phản ứng miễn dịch) của cá có vây và loài giáp xác bao gồm: 

• Các axit amin thiết yếu cụ thể (lysine, methionine, tryptophan, arginine, histidine, leucine, isoleucine), nucleotide, polysaccharides (peptidoglycans, beta 1,3, và 1,6 glucans, lipopolysaccharides). 
• Axit béo thiết yếu (18:2 omega-6, 18:3 omega-3; 20:4 omega-6, 20 :5 omega-3, 22:6 omega-3 tùy theo loài).
• Sterol, phospholipid và các khoáng chất thiết yếu (P, K, Mg).
• Các nguyên tố vi lượng (Fe, Zn, Mn, Cu, Se, I).
• Vitamin ( B1, B2, B6, B12, axit pantothenic, niacin, biotin, axit folic, inositol, choline, D3, A, K3, E và C) và carotenoids.

Nguyên nhân gây rối loạn dinh dưỡng ở thuỷ sản

Trong điều kiện canh tác thực tế, rối loạn dinh dưỡng có thể phát sinh từ nhiều nguyên nhân khác nhau, bao gồm:

• Sự thiếu hụt và mất cân bằng do thức ăn kém, xử lý nhiệt quá mức trong quá trình sản xuất thức ăn (dẫn đến mất hoặc phá hủy các chất dinh dưỡng nhạy cảm với nhiệt) 
• Bảo quản thức ăn kém/kéo dài (dẫn đến mất các chất dinh dưỡng thiết yếu do quá trình oxy hóa hoặc hư hỏng), 
• Mất chất dinh dưỡng khi ngâm trong nước do bị rửa trôi hoặc độ ổn định của thức ăn kém.

Chất phản dinh dưỡng và chất gây ô nhiễm, bao gồm polyamine độc hại, axit béo không bão hòa đa bị oxy hóa và axit amin độc hại, chất gây ô nhiễm kim loại nặng, yếu tố kháng vitamin, chất ức chế enzyme cụ thể, glycoside độc hại, phenol độc hại, chất gây dị ứng thực phẩm, độc tố vi khuẩn và chất gây ô nhiễm tổng hợp cụ thể (bao gồm dư lượng thuốc trừ sâu và các hợp chất clo hữu cơ) và dư lượng phát sinh từ quá trình chế biến nguyên liệu/thức ăn chăn nuôi cũng gây ra rối loạn dinh dưỡng ở thuỷ sản.

Dấu hiệu thiếu hụt thường gặp do rối loạn dinh dưỡng

Ví dụ về một số dấu hiệu hình thái chính thường gặp do rối loạn dinh dưỡng được báo cáo trong chế độ ăn của cá có vây trong điều kiện thí nghiệm. Các bệnh dinh dưỡng được báo cáo ở tôm he bao gồm Hội chứng thiếu axit ascorbic (“Bệnh chết đen”), Hội chứng chuột rút cơ bắp, Hội chứng vỏ mềm mãn tính và Bệnh xanh.

Thiếu hụt dinh dưỡng tác động mạnh đến khả năng đề kháng của tôm khiến tôm dễ bị bệnh. Ảnh: ambio.vn

Kết luận

Mặc dù người ta thường tin rằng các đặc tính dinh dưỡng và chất lượng của hầu hết các loại thức ăn thủy sản thương mại đều đạt yêu cầu nhưng điều này không phải lúc nào cũng đúng. Điều bắt buộc là nông dân phải lưu giữ lịch cụ thể về việc sử dụng thức ăn và sức khỏe/tỷ lệ tử vong của loài (bao gồm cả sự xuất hiện các dấu hiệu thiếu hụt về hình thái). 

Hơn nữa, nông dân nên thực hiện kiểm tra đột xuất định kỳ các lô thức ăn mới để giám sát chất lượng thức ăn. Tuy nhiên, điều quan trọng không kém là người nông dân cần áp dụng các quy trình quản lý thức ăn tốt tại trang trại, bao gồm việc bảo quản thức ăn và sử dụng thức ăn trong trang trại.