Rối loạn dinh dưỡng ảnh hưởng như thế nào đến sức khỏe thủy sản?

Rối loạn dinh dưỡng trong chế độ ăn ở động vật thủy sản nuôi có thể được định nghĩa là sự mất cân bằng liên quan đến chế độ ăn uống do dinh dưỡng “thiếu” hoặc “thừa”.

Thức ăn thủy sản
Chất lượng các loại thức ăn thuỷ sản không phải lúc nào cũng đạt yêu cầu. Ảnh: TSVN

Chất lượng thức ăn thủy sản không phải lúc nào đạt yêu cầu

Những rối loạn này dễ thấy rõ hơn và phổ biến hơn khi hệ thống chăn nuôi tăng cường và động vật trở nên ít phụ thuộc hơn vào các sinh vật thực phẩm tự nhiên được sản xuất nội sinh và phụ thuộc nhiều hơn vào chế độ ăn hỗn hợp nhân tạo. 

Cho đến nay, khoa học về bệnh lý dinh dưỡng - thường được gọi một cách không chính xác là "bệnh" dinh dưỡng - vẫn là một trong những lĩnh vực ít được nghiên cứu nhất về bệnh lý ở cá và các loài giáp xác.

Chế độ ăn uống tối ưu sức khỏe và khả năng kháng bệnh

Giống như ở người, lượng dinh dưỡng và tình trạng của động vật có ảnh hưởng sâu sắc đến sức khỏe và thể chất tổng thể của nó, bao gồm cả sự tăng trưởng và khả năng chống chịu tiếp theo của nó trước các tác nhân gây stress môi trường và tác nhân gây bệnh. 

Nói chung, chế độ ăn và tình trạng dinh dưỡng của vật nuôi càng kém thì khả năng chống lại các tác nhân gây bệnh cũng như chống chọi với những thay đổi và căng thẳng của môi trường càng kém. Điều quan trọng cần nhấn mạnh là tất cả động vật đều có nhu cầu dinh dưỡng trong khẩu phần ăn để có sức khỏe tối ưu hơn và cao hơn những nhu cầu thông thường để đạt được sự tăng trưởng tối ưu và hiệu quả sử dụng thức ăn.

Đáng buồn thay, hầu hết các nghiên cứu về nhu cầu dinh dưỡng cho đến nay đều được thực hiện trong điều kiện phòng thí nghiệm, nơi áp dụng các biện pháp kiểm soát môi trường nghiêm ngặt trên động vật thử nghiệm. Chúng không phải chịu các điều kiện và căng thẳng nuôi ngoài trời khác nhau, cũng như các tác nhân gây bệnh lây truyền qua nước.

Tôm thẻRối loạn dinh dưỡng ở tôm sẽ gây ra nhiều hậu quả khôn lường. Ảnh: bacsinhanong.com

Những dưỡng chất tăng cường sức khỏe cho thuỷ sản

Cho đến nay, các chất dinh dưỡng và thành phần dinh dưỡng được báo cáo là có tác dụng tích cực đối với sức khỏe và/hoặc khả năng kháng bệnh (bao gồm cả phản ứng miễn dịch) của cá có vây và loài giáp xác bao gồm: 

  • Các axit amin thiết yếu cụ thể (lysine, methionine, tryptophan, arginine, histidine, leucine, isoleucine), nucleotide, polysaccharides (peptidoglycans, beta 1,3, và 1,6 glucans, lipopolysaccharides). 
  • Axit béo thiết yếu (18:2 omega-6, 18:3 omega-3; 20:4 omega-6, 20 :5 omega-3, 22:6 omega-3 tùy theo loài).
  • Sterol, phospholipid và các khoáng chất thiết yếu (P, K, Mg).
  • Các nguyên tố vi lượng (Fe, Zn, Mn, Cu, Se, I).
  • Vitamin ( B1, B2, B6, B12, axit pantothenic, niacin, biotin, axit folic, inositol, choline, D3, A, K3, E và C) và carotenoids.

Nguyên nhân gây rối loạn dinh dưỡng ở thuỷ sản

Trong điều kiện canh tác thực tế, rối loạn dinh dưỡng có thể phát sinh từ nhiều nguyên nhân khác nhau, bao gồm:

  • Sự thiếu hụt và mất cân bằng do thức ăn kém, xử lý nhiệt quá mức trong quá trình sản xuất thức ăn (dẫn đến mất hoặc phá hủy các chất dinh dưỡng nhạy cảm với nhiệt) 
  • Bảo quản thức ăn kém/kéo dài (dẫn đến mất các chất dinh dưỡng thiết yếu do quá trình oxy hóa hoặc hư hỏng), 
  • Mất chất dinh dưỡng khi ngâm trong nước do bị rửa trôi hoặc độ ổn định của thức ăn kém.

Chất phản dinh dưỡng và chất gây ô nhiễm, bao gồm polyamine độc hại, axit béo không bão hòa đa bị oxy hóa và axit amin độc hại, chất gây ô nhiễm kim loại nặng, yếu tố kháng vitamin, chất ức chế enzyme cụ thể, glycoside độc hại, phenol độc hại, chất gây dị ứng thực phẩm, độc tố vi khuẩn và chất gây ô nhiễm tổng hợp cụ thể (bao gồm dư lượng thuốc trừ sâu và các hợp chất clo hữu cơ) và dư lượng phát sinh từ quá trình chế biến nguyên liệu/thức ăn chăn nuôi cũng gây ra rối loạn dinh dưỡng ở thuỷ sản.

Dấu hiệu thiếu hụt thường gặp do rối loạn dinh dưỡng

Ví dụ về một số dấu hiệu hình thái chính thường gặp do rối loạn dinh dưỡng được báo cáo trong chế độ ăn của cá có vây trong điều kiện thí nghiệm. Các bệnh dinh dưỡng được báo cáo ở tôm he bao gồm Hội chứng thiếu axit ascorbic (“Bệnh chết đen”), Hội chứng chuột rút cơ bắp, Hội chứng vỏ mềm mãn tính và Bệnh xanh.

Bệnh mềm vỏThiếu hụt dinh dưỡng tác động mạnh đến khả năng đề kháng của tôm khiến tôm dễ bị bệnh. Ảnh: ambio.vn

Kết luận

Mặc dù người ta thường tin rằng các đặc tính dinh dưỡng và chất lượng của hầu hết các loại thức ăn thủy sản thương mại đều đạt yêu cầu nhưng điều này không phải lúc nào cũng đúng. Điều bắt buộc là nông dân phải lưu giữ lịch cụ thể về việc sử dụng thức ăn và sức khỏe/tỷ lệ tử vong của loài (bao gồm cả sự xuất hiện các dấu hiệu thiếu hụt về hình thái). 

Hơn nữa, nông dân nên thực hiện kiểm tra đột xuất định kỳ các lô thức ăn mới để giám sát chất lượng thức ăn. Tuy nhiên, điều quan trọng không kém là người nông dân cần áp dụng các quy trình quản lý thức ăn tốt tại trang trại, bao gồm việc bảo quản thức ăn và sử dụng thức ăn trong trang trại. 

Đăng ngày 10/10/2023
Đình Hiệp @dinh-hiep
Khoa học

Cách nhận biết và ngăn chặn sự bùng phát bệnh do streptococcus (Phần 2)

Tiếp theo phần 1 ở bài viết trước, sau đây là chiến lược phòng và kiểm soát bệnh do streptococus gây ra trên cá.

Cá rô phi
• 10:24 22/02/2024

Cách nhận biết và ngăn chặn sự bùng phát bệnh do streptococcus (Phần 1)

Streptococcus agalactiae và S. iniae là hai trong số những loại vi khuẩn có sức tàn phá mạnh nhất tác động đến ngành nuôi cá nước trên khắp thế giới, chúng gây ra những căn bệnh có thể khiến 80% cá chết.

Bệnh Streptococcus
• 10:00 22/02/2024

Điều tra bệnh mờ đục trên ấu trùng post của tôm thẻ (TPD) ở Trung Quốc

Đầu năm 2020, dịch bệnh “mờ đục” (TPD) xuất hiện trên diện rộng tại các vùng nuôi tôm lớn ở miền nam Trung Quốc. Bệnh này chủ yếu ảnh hưởng đến giai đoạn ấu trùng post P5-P7 của tôm thẻ chân trắng, với thời gian bùng phát ngắn và tỷ lệ tử vong cao (He, 2020; Huang, 2020; Zou và cộng sự, 2020).

Tôm thẻ chân trắng
• 11:20 31/01/2024

Tìm hiểu về khái niệm Phage hay thực khuẩn thể virus

Phage hay thực khuẩn thể là một loại virus chuyên lây nhiễm và tiêu diệt vi khuẩn. Liệu pháp phage là một phương pháp sử dụng thực khuẩn thể để kiểm soát các bệnh do vi khuẩn trong nuôi trồng thủy sản. Liệu pháp này có những ưu điểm vượt trội so với các phương pháp truyền thống như sử dụng kháng sinh.

Thực thể khuẩn
• 10:17 30/01/2024

Vài nét về ao nuôi tôm lót bạt đáy và lưới đáy

Công nghệ gia hóa tôm bố mẹ và sản xuất giống tôm thẻ chân trắng thế hệ mới phát triển đã đưa đến nhiều thay đổi trong ứng dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật nuôi cho hiệu quả cao, điển hình là áo lót bạt đáy và ao lưới đáy.

Ao nuôi tôm lót bạt
• 10:12 23/02/2024

Cá nhà táng bị thương dạt vào biển Quy Nhơn.

Sáng ngày 22.02 tại khu vực biển Xuân Diệu, TP Quy Nhơn (đoạn cuối đường Lê Lợi) xuất hiện một con cá lớn mình đầy thương tích dạt vào bờ .

Cá nhà táng
• 10:12 23/02/2024

Cách nhận biết và ngăn chặn sự bùng phát bệnh do streptococcus (Phần 2)

Tiếp theo phần 1 ở bài viết trước, sau đây là chiến lược phòng và kiểm soát bệnh do streptococus gây ra trên cá.

Cá rô phi
• 10:12 23/02/2024

Top các loại hải sản bán chạy nhất trong những dịp lễ tết

Những ngày lễ lớn trong năm như: Giải phóng miền Nam thống nhất đất nước 30/5, Quốc tế lao động 1/5, Quốc Khánh 2/9,... Hay sắp tới đây là ngày Quốc tế phụ nữ 8/3, nhu cầu tiêu thụ các loại hải sản đều tăng cao.

Hải sản
• 10:12 23/02/2024

Cách nhận biết và ngăn chặn sự bùng phát bệnh do streptococcus (Phần 1)

Streptococcus agalactiae và S. iniae là hai trong số những loại vi khuẩn có sức tàn phá mạnh nhất tác động đến ngành nuôi cá nước trên khắp thế giới, chúng gây ra những căn bệnh có thể khiến 80% cá chết.

Bệnh Streptococcus
• 10:12 23/02/2024