Sản vật sông nước: Linh hồn nuôi dưỡng cuộc chiến vệ quốc

Giai thoại về vị Đại tướng và món cá kho cơm nắm

Trong ký ức của những người chiến sĩ Điện Biên năm xưa, hình ảnh Đại tướng Võ Nguyên Giáp không chỉ gắn liền với những quyết sách xoay chuyển cục diện chiến trường mà còn hiện lên giản dị qua những bữa cơm bên bếp hoàng cầm. Món ăn biểu tượng gắn liền với tên tuổi của Người chính là "cá kho, cơm nắm, muối vừng".

Tại chiến khu, món cá kho của Đại tướng có một bí quyết riêng để phù hợp với khẩu vị quê hương Quảng Bình và điều kiện thời tiết khắc nghiệt. Theo lời kể của cụ Lôi, người đầu bếp thân cận, cá thường là loại cá suối hoặc cá đánh bắt từ các ao hồ địa phương.

Đại tướng, Tổng tư lệnh Võ Nguyên Giáp trong chiến dịch Điện Biên Phủ.

Điểm đặc biệt nhất chính là ớt nướng. Trong môi trường rừng núi ẩm thấp, ớt được nướng trên than hồng trước khi đem kho với cá không chỉ giúp khử mùi tanh mà còn tạo ra vị cay nồng đặc trưng, giúp giữ ấm cơ thể và kích thích vị giác cho những người lãnh đạo đang phải làm việc cường độ cao trong điều kiện thiếu ngủ.

Sự chắt chiu, tiết kiệm trong từng khúc cá của vị Đại tướng đã trở thành giai thoại truyền cảm hứng về tinh thần đồng cam cộng khổ giữa lãnh đạo và chiến sĩ.

Mắm trong ẩm thực Nam Bộ thời kháng chiến

Trong thời kỳ kháng chiến, ẩm thực Nam Bộ không chỉ là chuyện ăn uống để sinh tồn mà còn là một nghệ thuật thích nghi đầy sáng tạo với điều kiện tự nhiên khắc nghiệt. Giữa vùng sông nước mênh mông hay rừng rậm thiếu thốn, các loại mắm đã trở thành linh hồn trong mỗi bữa cơm dã chiến nhờ khả năng bảo quản lâu dài và sự tiện lợi khi di chuyển. Từ mắm cá linh, mắm cá sặc dân dã đến những loại đặc trưng như mắm tôm chua hay mắm bò hóc của đồng bào Khmer, tất cả đều mang hương vị nồng nàn, đậm đà, giúp kích thích vị giác và tiếp thêm năng lượng cho quân dân ta.

Các loại mắm là một phần không thể thiếu trong ẩm thực Nam Bộ thời kháng chiến. Ảnh: VNExpress

Nguồn thủy sản dồi dào từ thiên nhiên chính là kho lương vô tận nuôi dưỡng lực lượng cách mạng. Những con cá linh, cá sặc sau khi đánh bắt được chế biến linh hoạt: khi thì kho tộ, lúc nấu canh chua với các loại rau rừng, khi lại được muối thành mắm để dành cho những mùa mưa dầm hay những chuyến hành quân dài ngày.

Sự kết hợp giữa sản vật tự nhiên và kỹ thuật chế biến truyền thống đã biến những nguyên liệu đơn sơ nhất thành những món ăn giàu dinh dưỡng, minh chứng cho tinh thần lạc quan và sự gắn kết bền chặt giữa con người với đất mẹ trong những năm tháng khói lửa gian lao.

Huyền thoại Rừng Sác: Cuộc chiến với thủy quái để sinh tồn

Đặc khu quân sự Rừng Sác (Cần Giờ) là nơi ghi dấu những chiến công hiển hách của Đoàn 10 đặc công, nhưng cũng là nơi các chiến sĩ phải đối đầu với kẻ thù thứ hai: cá sấu hoa cà.

Trong điều kiện bị bao vây, cắt đứt nguồn tiếp tế lương thực, các chiến sĩ đặc công đã phát triển kỹ thuật săn bắt cá sấu để lấy thịt và trứng cải thiện đời sống. Thịt cá sấu thường được muối mặn hoặc làm khô để dự trữ lâu dài. Từ nỗi khiếp sợ, cá sấu đã trở thành nguồn cung cấp đạm quan trọng, nuôi dưỡng những đôi chân ngàn dặm không mỏi đánh sập hàng loạt tàu chiến Mỹ trên sông Lòng Tàu.

Tái hiện Lính đặc công chiến đấu với cá sấu ở Căn cứ nổi - Chiến khu rừng Sác.

Mắm kem Trường Sơn: Đột phá thực phẩm thời chiến

Trong kháng chiến chống Mỹ, nhu cầu về một loại thực phẩm giàu đạm, gọn nhẹ và dễ vận chuyển qua đường Trường Sơn là vô cùng cấp thiết. Năm 1958, Xí nghiệp nước mắm Thanh Hương (Thanh Hóa) đã tạo nên một bước ngoặt với sản phẩm mắm kem.

Nước mắm truyền thống được cô đặc thành dạng sệt như kem, đóng trong các tuýp nhựa hoặc hũ nhỏ. Mắm kem giải quyết được hai vấn đề lớn là vận chuyển không lo rơi vỡ chai lọ như nước mắm truyền thống khi băng qua bom đạn Trường Sơn và cung cấp hàm lượng đạm cực cao giúp chiến sĩ nhanh chóng hồi phục thể lực.

Món mắm kem nồng đượm vị biển đã trở thành linh hồn của những bữa cơm rừng, giúp bộ đội vượt qua khắc nghiệt của dãy Trường Sơn.

Mắm kem thời hiện đại được xem như đặc sản địa phương được nâng tầm.

Cá khô: Thêm giải pháp hậu cần cho các chiến dịch lớn

Trong điều kiện chiến trường bị chia cắt, địa hình hiểm trở và thời tiết khắc nghiệt, thực phẩm khô, đặc biệt là thủy sản khô, trở thành giải pháp hậu cần mang tính sống còn. Việc giảm trọng lượng, kéo dài thời gian bảo quản và thuận tiện vận chuyển giúp các đơn vị duy trì nguồn lương thực ổn định trên những tuyến tiếp tế dài ngày.

Từ hậu phương lớn như Thanh Hóa, hàng trăm tấn thực phẩm đã được huy động cho chiến dịch, trong đó riêng cá khô đạt hàng trăm tấn, đi cùng hàng nghìn tấn gạo, thịt và nước mắm, chiếm tỷ trọng đáng kể trong tổng nguồn cung. Các lực lượng hậu cần tổ chức chế biến tại chỗ, ướp muối và phơi khô nhiều loại thực phẩm, từ cá, thịt đến rau củ, nhằm tối ưu khả năng tích trữ. Những sản phẩm này sau đó được vận chuyển bằng nhiều phương thức linh hoạt như xe đạp thồ, gùi bộ hay đường thủy, phù hợp với từng điều kiện địa hình.

Cá khô – Loại thực phẩm thuận tiện và ngon miệng,

Hành trình của các món ăn trong chiến tranh là hành trình của sự nuôi dưỡng - theo cả nghĩa vật chất lẫn tinh thần. Để giúp chúng ta thấu cảm hơn về giá trị của hòa bình và sự sáng tạo không giới hạn của dân tộc trong những năm tháng gian nan nhất.

Ngày nay, khi ngành thủy sản Việt Nam đã vươn tầm thế giới, nhìn lại những câu chuyện này giúp chúng ta thêm trân trọng giá trị của từng sản vật quê hương và tinh thần sáng tạo không ngừng của cha ông. Những món ăn dân dã ấy đã đi vào lịch sử như một phần không thể thiếu của sức mạnh dân tộc Việt Nam.