Tăng cường hạ tầng nuôi thủy sản trước mưa bão

Hạ tầng thủy sản: Tuyến đầu chống bão

Không cần đợi đến lúc mưa bão ập đến mới cuống cuồng chống đỡ, nhiều địa phương nuôi thủy sản ở Việt Nam đã chủ động nâng cấp hạ tầng từ đầu mùa mưa. Hạ tầng không chỉ là bờ bao hay cống rãnh, mà còn là tổng hòa của ao đìa, hệ thống điện, trạm bơm, nhà che thiết bị, hệ thống xử lý nước, kênh mương cấp thoát... tất cả phải được quy hoạch đồng bộ, khoa học.

Lấy ví dụ, tại tỉnh Cà Mau – một trong những địa phương có diện tích nuôi trồng thủy sản lớn nhất cả nước – chỉ tính riêng 6 tháng đầu năm 2024, diện tích thiệt hại do thời tiết cực đoan đã lên tới 213 ha, theo số liệu từ Chi cục Thủy sản Cà Mau. Con số này cho thấy một thực tế đáng báo động nếu hạ tầng không được chú trọng.

Bờ bao ao nuôi được gia cố trước mùa mưa, nhằm ngăn triều cường và nước lũ gây tràn bờ. Ảnh: Cá nước ngọt

Việt Nam – Nằm trong "vành đai bão" Châu Á

Việt Nam là quốc gia ven biển có vị trí địa lý đặc biệt, nằm trong khu vực chịu ảnh hưởng trực tiếp từ vành đai bão Tây Bắc Thái Bình Dương – nơi hình thành trung bình từ 10 - 12 cơn bão mỗi năm, gây thiệt hại nặng nề cho ngành thủy sản.

Vì vậy, không còn cách nào khác, người nuôi phải xem việc tăng cường hạ tầng như một phần của quy trình sản xuất, thay vì chỉ là biện pháp đối phó ngắn hạn.

Củng cố bờ ao, cống thoát, nâng cao mặt bờ

Đây là bước đầu tiên và quan trọng nhất để giữ vững ao đìa trước dòng nước xiết khi mưa bão kéo đến. Nhiều hộ nuôi hiện nay đã chủ động đắp cao bờ ao từ 40–60 cm so với mặt nước, kết hợp với trồng cỏ vetiver, xây kè đá hoặc dùng bao tải đất gia cố bờ ao để chống xói mòn.

Đối với hệ thống cống cấp thoát, nên bố trí cửa cống có van một chiều để tránh nước tràn ngược gây ô nhiễm hoặc cuốn trôi thủy sản. Các tỉnh như Sóc Trăng, Bạc Liêu cũng đã khuyến cáo người dân nên đầu tư cống bê tông thay thế cống đất hoặc cống tre tạm bợ.

Tăng cường hệ thống cấp oxy tự nhiên bằng cây thủy sinh

Một giải pháp gần gũi, ít tốn kém nhưng hiệu quả lại cao đó là trồng cây thủy sinh tự nhiên như bèo lục bình, rong đuôi chó, thủy trúc... trong ao nuôi cá. Những loại cây này không chỉ giúp ổn định pH nước, giảm độ độc amoniac và nitrit, mà còn tăng cường oxy hòa tan, nhất là vào những ngày trời âm u kéo dài trước và sau bão.

Ngoài ra, cây thủy sinh còn là nơi trú ẩn tự nhiên cho cá tôm khi dòng nước trong ao trở nên bất ổn định, góp phần giảm stress và tỷ lệ chết.

Cây thủy sinh như lục bình, rong đuôi chó được tận dụng để làm “máy lọc nước sống” trong ao nuôi cá. Ảnh: ST

Bảo vệ hệ thống điện và thiết bị phụ trợ

Hệ thống điện thường bị bỏ quên trong công tác phòng chống bão, trong khi đây lại là "huyết mạch" để vận hành máy sục khí, bơm nước, điều chỉnh môi trường ao. Trước mùa mưa, cần kiểm tra toàn bộ dây dẫn, phích cắm, cầu dao và hệ thống chống sét. Nếu điều kiện cho phép, nên che chắn máy móc bằng nhà vòm nhựa hoặc nhà tôn nhỏ để tránh nước mưa làm hỏng thiết bị.

Nhiều trại nuôi tôm công nghệ cao hiện nay còn dự phòng máy phát điện, giúp duy trì oxy liên tục cho ao khi mất điện trong nhiều giờ liền.

Xây dựng bản đồ rủi ro và quy trình ứng phó

Không ai hiểu rủi ro bằng người địa phương. Nhiều vùng nuôi thủy sản tại Phú Yên, Quảng Ngãi đã bắt đầu lập bản đồ vùng ngập, hướng thoát nước, lịch triều cường và điểm sạt lở, từ đó đưa ra quy trình sơ tán – xử lý – phục hồi sau bão.

Chẳng hạn, khi nhận thông tin có bão đổ bộ trong 72 giờ tới, người nuôi sẽ tiến hành:

- Hạ mực nước ao từ 10 – 15 cm

- Tăng cường máy sục khí

- Bón thêm vôi để ổn định pH

- Bơm oxy hoặc thả thêm rong nước

Việc này không chỉ giúp giảm stress cho thủy sản, mà còn giảm thiểu nguy cơ thiệt hại hàng chục triệu đồng mỗi ao nuôi.

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu, một hộ nuôi đơn lẻ rất khó chống chọi khi bão lớn xảy ra. Do đó, nhiều địa phương đang vận động người dân liên kết thành tổ hợp tác, hợp tác xã, cùng nhau đầu tư hạ tầng, chia sẻ kênh cấp – thoát nước, thậm chí chia sẻ hệ thống điện và nhân công hỗ trợ khi cần.

Mưa bão sẽ còn tiếp diễn, và có thể khốc liệt hơn do ảnh hưởng của biến đổi khí hậu toàn cầu. Ngành thủy sản Việt Nam không thể tiếp tục đi theo mô hình “được mùa thì bán, mất mùa thì chịu”. Việc tăng cường hạ tầng nuôi thủy sản trước mưa bão không chỉ là ứng phó thiên tai, mà còn là nền tảng phát triển bền vững, đảm bảo an ninh lương thực và sinh kế cho hàng triệu nông dân.