Vấn đề không chỉ nằm ở ngoài biển, mà nằm ngay trong hệ thống quản lý trên bờ. Cụ thể hơn, nó nằm ở dữ liệu. Khi dữ liệu không liền mạch, con tàu trở nên “mất dấu”. Khi dữ liệu mỗi nơi một kiểu, con cá không còn câu chuyện rõ ràng về nguồn gốc. Và khi công nghệ trở thành gánh nặng thay vì công cụ hỗ trợ, cả ngư dân lẫn cơ quan quản lý đều rơi vào thế bị động.
Dữ liệu phân mảnh và những rủi ro đổ dồn lên vai ngư dân
Tại các cảng cá nhộn nhịp như Lạch Quèn, Nghệ An, niềm vui cập bến của ngư dân thường đi kèm với nỗi lo thủ tục. Một con tàu muốn ra khơi hay nhập bến phải đối mặt với hàng loạt ứng dụng chồng chéo: từ giám sát hành trình, nhật ký điện tử đến hệ thống truy xuất nguồn gốc eCDT. Không chỉ ngư dân, ngay cả nhân viên cảng cá cũng phải vật lộn với 4-5 cửa sổ phần mềm khác nhau để hoàn tất giấy tờ cho một chuyến biển. Hậu quả của sự phân mảnh này là dữ liệu giữa các cơ quan quản lý bị vênh nhau, tạo ra lỗ hổng lớn trong kiểm soát.
Nghiêm trọng hơn, ngư dân còn phải đối mặt với rủi ro pháp lý từ hạ tầng công nghệ chưa ổn định. Tình trạng thiết bị giám sát hành trình mất kết nối do lỗi vệ tinh hoặc nhà mạng khiến nhiều chủ tàu bị phạt oan uổng, rơi vào cảnh tình ngay lý gian.
Ngư dân Hồ Đức Tạo ở xã Quỳnh Phú, Nghệ An, vẫn chưa hết bàng hoàng khi nhớ lại án phạt 25 triệu đồng vì mất tín hiệu quá 6 tiếng, dù anh khẳng định đó là lỗi khách quan. Anh chia sẻ: "Quan trọng là do nhà mạng. Mất tín hiệu từ năm ngoái, cứ mất 6 tiếng rồi lại tự có. Nguyện vọng của chúng tôi là làm sao cho nhà mạng ổn định để ngư dân đi máy giám sát không bị mất tín hiệu 24/24, yên tâm bám biển".
Ngoài khơi, ngư dân còn đối mặt với rủi ro "tình ngay lý gian" do hạ tầng công nghệ chưa ổn định. Nhiều trường hợp tàu mất kết nối VMS do lỗi vệ tinh hoặc thiết bị kém chất lượng, nhưng ngư dân vẫn phải chịu án phạt nặng nề.
Việc xác định lỗi do chủ quan hay khách quan trở thành bài toán nan giải cho cả người thực thi pháp luật. Ông Mai Hồng Phong, Chi cục trưởng Chi cục Thủy sản Nghệ An, e ngại rằng sự thiếu đồng bộ này đang tạo ra rào cản lớn, khiến quy trình xử phạt kéo dài và phức tạp.
Trước thách thức đó, nhiều địa phương đã không ngồi chờ mà chủ động tìm lối thoát. Tại Nghệ An, nhận thấy nhiều ngư dân hạn chế về con chữ, cơ quan quản lý đang hướng tới các giải pháp nhập liệu bằng hình ảnh hoặc giọng nói. Điều này đã chứng minh, khi công nghệ được "may đo" phù hợp, ngư dân sẽ đón nhận nhiệt tình. Thuyền trưởng Hồ Văn Thịnh hào hứng chia sẻ, nhờ nhật ký điện tử có hình ảnh con cá trực quan, việc khai báo trở nên nhanh gọn, giúp anh yên tâm bám biển mà không lo bị phạt oan.
Điều này là rào cản cho công tác quản lý nhà nước về giám sát tàu cá, phân định đúng sai khi tàu mất tín hiệu. Ảnh: VOV
Thống nhất dữ liệu – nền tảng để đi xa và đi bền
Trước tình hình đó, Chính phủ đang quyết liệt thực hiện cuộc đại phẫu về dữ liệu, hướng tới tiêu chí Đúng - Đủ - Sạch - Sống. Một bước ngoặt mang tính cách mạng là việc kết nối dữ liệu nghề cá với Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư VNeID. Tư duy quản lý mới tập trung vào việc quản lý con người vi phạm thay vì chỉ quản lý con tàu, giúp bịt kín các lỗ hổng pháp lý. Khi dữ liệu được đồng bộ và minh bạch, lợi ích kinh tế mang lại là vô cùng rõ rệt.
Tại Thanh Hóa, các doanh nghiệp xuất khẩu đã bắt đầu hưởng trái ngọt từ nguồn nguyên liệu sạch về pháp lý. Ông Trịnh Ngọc Nam, Phó Giám đốc một công ty xuất khẩu, cho biết: "Năm 2025 trở lại đây, nhờ sự quản lý và ý thức chủ tàu, các cảng đã xác nhận được nguồn gốc đánh bắt hợp pháp. Cho nên năm nay chúng tôi sản xuất nguyên liệu mực của Việt Nam, doanh thu dự kiến đạt hơn 100 tỷ đồng, dẫn đến bà con cũng có thu nhập cao hơn".
Như vậy, thống nhất dữ liệu không chỉ là giải pháp kỹ thuật để gỡ thẻ vàng EC, mà là nền tảng cốt lõi để xây dựng một nghề cá hiện đại, có trách nhiệm. Đó là cách duy nhất để kiến tạo môi trường minh bạch, giúp hàng triệu ngư dân và doanh nghiệp Việt Nam đường hoàng đưa con tôm, con cá vươn ra thị trường thế giới với giá trị cao nhất.
_1770482218.png)
_1770346985.png)
_1770350576.jpg)
