Sự phục hồi của thị trường tôm sú

Về tôm sú

Penaeus monodon còn được gọi là hổ đen hay tôm sú, được nuôi nhiều thứ hai trên thế giới sau L. vannamei (tôm thẻ chân trắng - TTCT). Việc nuôi tôm sú bắt đầu ở châu Á vào những năm 1980 và chúng nhanh chóng trở thành loài tôm nuôi chiếm ưu thế. Ban đầu, ngành này dựa vào việc thu thập hậu ấu trùng (PL) tự nhiên, nhưng dịch bệnh gia tăng ở tôm bố mẹ hoang dã đã khiến hoạt động của ngành sản xuất sú phải được xem xét lại.

Sự bùng phát của bệnh hội chứng đốm trắng (WSSV) vào những năm 1990 đã thúc đẩy sự chuyển hướng sang nuôi tôm thẻ chân trắng sạch bệnh (SPF) ở châu Á. Kết hợp với việc khử trùng ao nuôi, chiến lược này đã giúp tăng sản lượng đáng kể, nhiều nông dân chuyển từ nuôi tôm sú hoang dã sang TTCT sạch bệnh. Mặc dù nuôi TTCT rất thành công vào giai đoạn đầu nhưng điều này lại làm chính ngành TCTT rơi vào thế khó bởi sự tăng trưởng nhiều dẫn đến tình trạng dư cung và làm suy giảm giá trên thị trường trong những năm gần đây.

Sự thay đổi này, cùng với những tiến bộ về di truyền, đã làm dấy lên mối quan tâm mới về sản xuất tôm sú, tăng từ hơn 500.000 tấn vào năm 2018 lên 600.000 tấn hơn vào năm 2023.

Điều gì đã xảy ra với sú trong năm 2023?

Nhìn vào số liệu thống kê từ năm 2023, Châu Á tiếp tục là khu vực sản xuất sú hàng đầu. Đáng chú ý, Việt Nam, Trung Quốc và Indonesia là 3 nhà sản xuất nổi bật hàng đầu, bên cạnh sự đóng góp đáng kể từ Myanmar, Bangladesh và Philippines.

Dữ liệu hàng quý cho thấy sản lượng thường đạt đỉnh vào quý 2, tuy nhiên giữa các quốc gia lại có sự khác biệt. Ví dụ, Việt Nam đạt đỉnh điểm sản xuất trong Quý 1, do thời tiết tương đối khô vào thời điểm này trong năm, tạo điều kiện canh tác ổn định hơn, người nuôi cố gắng thu hoạch dịp Tết do nhu cầu thị trường có xu hướng tăng trong giai đoạn này. Trong khi đó, sản lượng tôm sú của Trung Quốc đạt đỉnh vào quý 3, do tỷ lệ mắc bệnh ở tôm thẻ chân trắng gia tăng vào thời gian này trong năm, nên nhiều người nuôi chuyển sang canh tác sú theo mùa.

Mặc dù sản lượng sú tăng ổn định những doanh thu toàn cầu lại tăng chậm hơn, đạt 122.000 tấn LSE vào năm 2023, tăng từ mức xấp xỉ 100.000 tấn vào năm 2019. Trong khi Việt Nam dẫn đầu xuất khẩu tôm sú nhưng đã bị Ấn Độ thay thế vào năm 2022 và 202, đánh dấu sự thay đổi đáng kể.

Bảng dữ liệu cho thấy sản lượng tôm sú đạt đỉnh điểm vào quý 2 hằng năm. Ảnh: thefishsite.com

Điều này trùng hợp với việc Ấn Độ tăng năng lực sản xuất và thị trường nội địa tương đối hẹp cho tôm sú, khiến nước này tập trung vào thị trường xuất khẩu. Về bản chất, sự quan tâm trở lại với nuôi tôm sú, cùng động lực thị trường đang phát triển và mô hình xuất khẩu thay đổi, đã họa nên bức chân dung đầy sống động về bối cảnh ngành tôm toàn cầu.

Ở Ấn Độ, quá trình thay đổi ban đầu từ tôm sú sang TTCT vào cuối những năm 1990 đã tạo thuận lợi đối với nhiều người nuôi tôm, góp phần mang lại thành công đáng kể cho quốc gia trong việc mở rộng khối lượng sản xuất TTCT. Tuy nhiên, trên khắp châu Á, bao gồm cả Ấn Độ, sự thành công của nghề nuôi TTCT có xu hướng mang tính chu kỳ.

Sự bùng phát của đại dịch Covid-19 đã làm trầm trọng thêm những thách thức này, với chi phí thức ăn, vận hành trại nuôi và khâu vận chuyển hàng hóa tăng mạnh cùng với giá tôm nuôi giảm, khiến tỷ suất lợi nhuận của nông dân bị giảm đáng kể, điều này khiến nhiều người cân nhắc quay trở lại canh tác sú nhằm thu về lợi nhuận cao hơn.

Góc nhìn thị trường

Theo Tiến sĩ Sharma, nỗ lực của Ấn Độ trong củng cố thị trường tôm nội địa đang gặp nhiều thách thức do sự hiểu biết của người tiêu dùng còn hạn chế. Nếu Ấn Độ có mức tiêu thụ nội địa gia tăng thì TTCT dự kiến sẽ dẫn đầu, trong khi tôm sú vẫn có thể là sản phẩm thích hợp cho những khách hàng có đủ khả năng chi trả. 

Trong khi nhiều người nuôi có vẻ mong muốn chuyển sang nuôi tôm sú, nhưng chuyên gia khuyên là không nên vội vàng. Theo Tiến sĩ, việc quay trở lại canh tác sú sẽ gặp phải những thách thức liên quan đến khoa học và thị trường. Vấn đề thứ hai, ông nhấn mạnh với người nuôi về sự cần thiết trong việc chi trả nhiều hơn để quảng bá sản phẩm của họ ngoài các thị trường xuất khẩu truyền thống như Mỹ, Trung Quốc và EU, đặc biệt là thị trường châu Á.

Người nuôi tôm thẻ chân trắng thường nhận được cái giá ít hơn 4 USD/kg tôm của họ. Ảnh: thefishsite.com

Các chuyên gia dự đoán sự hồi sinh của tôm sú trong tương lai gần, bằng chứng là sự tăng trưởng của thị trường tôm sú bố mẹ. Xu hướng này dự kiến sẽ làm giảm giá PL và cải thiện nguồn cung sẵn có, khuyến khích nông dân quay trở lại canh tác sú. Mặc dù năm 2024 có thể không đạt mức tăng trưởng hai con số nhưng các quốc gia như Ấn Độ và Trung Quốc đã sẵn sàng cho điều này.

Các chuyên gia kỳ vọng giá PL sẽ bắt đầu giảm từ tháng 5 trở đi, trong khi lượng giống dự trữ cũng được kỳ vọng sẽ cải thiện về mặt chất lượng. Có nhiều lý do thuyết phục để người nuôi quay trở lại canh tác tôm sú, việc tăng cường nuôi sú vào vụ thứ hai trong năm là điều có thể xảy ra. Tuy nhiên, tổng sản lượng tôm sú trong năm cũng sẽ phụ thuộc vào mức giá đạt được trong nửa đầu năm của tôm sú và TTCT.

Dự đoán của các nhà nghiên cứu cho thấy rằng mặc dù sẽ không có mức tăng hai con số vào năm 2024, nhưng tăng trưởng có thể xảy ra ở các quốc gia như Ấn Độ và Trung Quốc, trong khi nhiều quốc gia sản xuất trọng điểm khác dự kiến sẽ duy trì mức tương tự hoặc thậm chí giảm nhẹ.