Công nghệ chỉnh sửa gen trong nuôi tôm: Tăng sức đề kháng bệnh mà không cần kháng sinh

Nhiều bà con dùng kháng sinh để trị bệnh, nhưng cách này dễ để lại hóa chất trong tôm, làm khó xuất khẩu sang EU, Mỹ. Trước tình hình dịch bệnh ngày càng phức tạp, công nghệ chỉnh sửa gen với công cụ CRISPR và AI mở ra hướng đi mới, giúp tôm khỏe mạnh, ít bệnh mà không cần kháng sinh.

1. Chỉnh sửa gen là gì? Giải pháp mới cho bà con nuôi tôm

Chỉnh sửa gen là cách can thiệp vào bộ gen của tôm để tăng sức đề kháng và khả năng tăng trưởng. Bà con có thể hình dung như việc chọn giống tôm tốt nhất, nhưng nhanh và chính xác hơn nhờ công nghệ hiện đại. Công cụ CRISPR hoạt động như một chiếc kéo thông minh, cắt bỏ gen yếu và thêm gen mạnh để tôm chống lại bệnh tật, ví dụ như WSSV hay AHPND.

Trí tuệ nhân tạo (AI) hỗ trợ phân tích hàng ngàn gen để tìm đúng phần cần sửa. Theo nghiên cứu từ Israel, công ty Evogene dùng công nghệ AI GeneRator để dự đoán RNA hướng dẫn tối ưu, giúp chỉnh sửa gen tôm càng xanh chính xác. Nhờ đó, tôm lớn nhanh gấp đôi, kháng bệnh tốt hơn, và thích nghi với môi trường khắc nghiệt. Công nghệ này giống như một bác sĩ giỏi, chẩn đoán đúng vấn đề để chữa trị hiệu quả.

2. Lợi ích thực tế: Nuôi tôm dễ dàng, lãi cao hơn

2.1 Tôm khỏe, ít bệnh, sống sót nhiều hơn

Tôm chỉnh sửa gen có khả năng chống lại các bệnh nguy hiểm. Các nghiên cứu cho thấy tỷ lệ sống của tôm thẻ chân trắng chỉnh sửa gen đạt tới 90%, so với chỉ 50% ở tôm thường. Điều này giúp bà con giảm hao hụt, thu hoạch nhiều hơn, không còn cảnh tôm chết hàng loạt sau mỗi vụ nuôi.

2.2 Tiết kiệm chi phí, tăng lợi nhuận

Dùng công nghệ chỉnh sửa gen, bà con không cần mua nhiều kháng sinh hay hóa chất. Tôm lớn nhanh hơn, rút ngắn thời gian nuôi, giúp bán sớm và lãi cao hơn. Ví dụ, tôm càng xanh chỉnh sửa gen ở Israel đạt trọng lượng gấp đôi tôm thường trong cùng thời gian, mang lại lợi nhuận đáng kể.

Tôm càng xanh chỉnh sửa gen ở Israel đạt trọng lượng gấp đôi tôm thường trong cùng thời gian

2.3 Tôm sạch, dễ xuất khẩu

Tôm không dùng kháng sinh đáp ứng tiêu chuẩn khắt khe của thị trường EU, Mỹ. Theo các chuyên gia, việc giảm kháng sinh giúp tôm sạch, dễ bán với giá tốt, mở rộng cơ hội xuất khẩu. Hơn nữa, ít dùng hóa chất giúp ao nuôi sạch hơn, tôm vụ sau dễ nuôi, tiết kiệm chi phí cải tạo ao.

3. Ứng dụng thực tiễn trong nuôi trồng thủy sản

3.1 Thành công ở Israel

Tại Israel, công ty Enzootic, cùng Watershed AC và Đại học Ben-Gurion, đã tạo ra tôm càng xanh chỉnh sửa gen đầu tiên vào năm 2023. Nhờ CRISPR và AI, tôm lớn nhanh gấp đôi, kháng bệnh tốt hơn và thích nghi với môi trường biến đổi. Thành công này, được hỗ trợ bởi Chính phủ Israel, đánh dấu bước tiến lớn trong nuôi tôm bền vững, với kế hoạch mở rộng sang tôm thẻ chân trắng và tôm càng đỏ đầm lầy.

3.2 Bước đầu ở Việt Nam

Ở Việt Nam, các nhà khoa học đang thử nghiệm chỉnh sửa gen trên tôm thẻ chân trắng để kháng WSSV và AHPND. Dù còn ở giai đoạn nghiên cứu, kết quả ban đầu cho thấy tôm ít chết hơn, hứa hẹn giúp bà con giảm thiệt hại do dịch bệnh trong tương lai gần.

3.3 Tôm toàn đực và vô trùng

Một số nghiên cứu đã chỉnh sửa gen để tạo tôm toàn đực, lớn nhanh hơn tôm cái, giúp bà con thu hoạch nhiều hơn. Ngoài ra, tôm vô trùng, như thử nghiệm của Trung tâm Công nghệ Nuôi trồng Thủy sản (CAT), ngăn tôm sinh sản ngoài môi trường, bảo vệ đa dạng sinh học và tăng trưởng tốt hơn nhờ năng lượng tập trung vào phát triển cơ thể.

4. Những khó khăn, trở ngại hiện tại

Công nghệ chỉnh sửa gen còn mới, nên giá tôm giống chỉnh sửa gen khá cao, chưa phổ biến ở Việt Nam. Theo Tiến sĩ Regan, chi phí nghiên cứu và triển khai cao khiến công nghệ này khó tiếp cận với các trang trại nhỏ lẻ, đặc biệt ở Nhật Bản và các nước châu Á như Việt Nam. Ngoài ra, nhiều bà con lo lắng liệu tôm chỉnh sửa gen có an toàn để ăn và có bán được trên thị trường không, nhất là khi một số người tiêu dùng vẫn nghi ngờ về tính an toàn của thực phẩm chỉnh sửa gen.

Hơn nữa, quy định pháp lý về chỉnh sửa gen vẫn chưa rõ ràng. Giáo sư Guo từ Đại học Bắc Kinh cho rằng các nhà nghiên cứu và chính phủ cần đưa ra quyết định công khai về mức độ an toàn của sản phẩm chỉnh sửa gen để tránh gây lo ngại. Theo thống kê, chỉ khoảng 20 quốc gia đã nộp bằng sáng chế liên quan đến công nghệ này, cho thấy sự thiếu đồng bộ trong quản lý. Điều này khiến việc thương mại hóa tôm chỉnh sửa gen ở Việt Nam còn gặp nhiều rào cản.