Cảnh báo tác hại của việc thâm canh quá mức trong nuôi tôm

Ngay cả khi có những đầu tư lớn vào công nghệ mới, không phải lúc nào cũng có thể giải quyết được các vấn đề gây ra bởi việc thả nuôi quá mức trong quá khứ.

Trong thời gian gần đây, ngành nuôi tôm đã trải qua sự phát triển đáng kể, và xu hướng chung là tăng mật độ nuôi để tăng sản lượng. Thuật ngữ "công nghệ hóa" thường được sử dụng ở khu vực Mỹ Latinh để mô tả quá trình này, trong đó sử dụng các công nghệ khác nhau để gia tăng mật độ thả giống.

Qua việc áp dụng công nghệ, quy trình này có thể tăng sản lượng tôm trên một diện tích nuôi nhất định, dẫn đến tăng sản lượng tôm toàn cầu. Tuy nhiên, để đạt được lợi nhuận từ việc này, quan trọng nhất là cải thiện hiệu suất nuôi tôm và giảm chi phí sản xuất.

Phương pháp này đã thành công ở châu Á trong những năm 2000 và hiện đang được áp dụng tốt ở Ecuador. Tuy nhiên, cần lưu ý rằng đây không phải là một chính sách không có rủi ro.

Trong giai đoạn từ năm 2002 đến 2010, sản lượng tôm ở châu Á đã tăng từ 1 triệu tấn lên 2,5 triệu tấn, và chi phí sản xuất trên một trang trại tiêu biểu ở Thái Lan đã giảm từ 175 baht/kg xuống còn 90 baht/kg. Trong thời gian đó, các trang trại đã áp dụng nhiều giải pháp công nghệ để hỗ trợ tăng trưởng, bao gồm sục khí, hệ thống cho ăn tự động, ương dưỡng, giống tôm SPF, cải thiện dinh dưỡng và quản lý thức ăn, cũng như các biện pháp an toàn sinh học.

Gần đây, Ecuador cũng đã theo đuổi hướng đi tương tự, tăng sản lượng và giảm chi phí, ngay cả trong bối cảnh lạm phát tăng cao.

Ecuador đã áp dụng các công nghệ tương tự như châu Á từ rất sớm. Họ không phụ thuộc vào chu kỳ mùa vụ, cho phép thu hoạch hàng ngày và chế biến nhiều tôm hơn. Thông qua việc áp dụng công nghệ, họ đã giảm chi phí và tăng năng suất, tương tự như châu Á đã thực hiện vào đầu những năm 2000.

Bước ngoặt ở Đông Nam Á 

Bên cạnh sự phát triển ở Ecuador và Ấn Độ, có một bước ngoặt đáng chú ý xảy ra ở Đông Nam Á. Dịch bệnh APHND (trước đây được gọi là EMS) đã ảnh hưởng đến nguồn cung tôm toàn cầu trong những năm đầu thập kỷ 2010, và trong thời gian đó, Ấn Độ và Ecuador đã tăng cường sản xuất, mặc dù với mật độ nuôi tương đối thấp.

Trong khi đó, những quốc gia như Thái Lan, Việt Nam, Malaysia và Trung Quốc đã không ngừng nỗ lực để không bị tụt lại. Họ đã quyết định phát triển các mô hình nuôi thâm canh hơn, với nhiều biện pháp kiểm soát hơn, trong các đơn vị nuôi nhỏ hơn, nhằm tăng sản lượng và khắc phục các vấn đề về bệnh tật.

Mật độ nuôi tôm đã tăng từ 100 con/m² lên đôi khi là trên 300-400 con/m². Để đạt được mật độ này, các chất khử trùng hóa học đã được sử dụng, cùng với việc áp dụng ngày càng nhiều men vi sinh và các loại thức ăn chức năng vào quá trình nuôi tôm.

Những biện pháp này đại diện cho sự đổi mới và sáng tạo trong ngành nuôi tôm ở Đông Nam Á, nhằm tăng cường hiệu suất và đảm bảo sự ổn định của nguồn cung. Tuy nhiên, cần lưu ý rằng việc sử dụng chất khử trùng hóa học cần được thực hiện cẩn thận để tránh tác động tiêu cực đến môi trường và sức khỏe con người.

Những công nghệ mới liệu có tiết kiệm được chí phí? 

Nhờ có “tính cạnh tranh cao trên thị trường xuất khẩu” đã trở thành động lực đổi mới  cho sự phát triển nhanh chóng trong việc nuôi tôm. 

Nhiều nông dân đang dần cải tiến công nghệ cho trang trại của họ vì công nghệ mới có thể giúp tiết kiệm chi phí trong ngành nuôi tôm bao gồm tự động hóa, trí tuệ nhân tạo (AI), Internet of Things (IoT) và sử dụng thức ăn chức năng. 

Tự động hóa giúp cải thiện hiệu suất và giảm sự phụ thuộc vào lao động thông qua việc sử dụng cảm biến và hệ thống thông tin để theo dõi và điều chỉnh các thông số quan trọng. 

Công nghệ AI có thể dự đoán xu hướng tăng trưởng tôm và tối ưu hóa quy trình nuôi, trong khi IoT cho phép theo dõi và điều khiển từ xa các yếu tố môi trường. Sử dụng thức ăn chức năng giúp cung cấp dinh dưỡng tối ưu và tăng hiệu suất nuôi tôm. 

Tuy nhiên, việc áp dụng công nghệ phải được thực hiện một cách cẩn thận và dựa trên những bằng chứng về hiệu quả. Trước khi áp dụng công nghệ sẽ mang lại hiệu quả và lợi nhuận tốt hơn cho trang trại nên nghiên cứu và đánh giá kĩ lưỡng.

Ao nuôi tôm bằng lưới 

Không nên thả vượt quá khả năng chịu đựng của ao

Thực hiện việc quản lý mật độ và cường độ nuôi tôm là một yếu tố quan trọng trong ngành nuôi tôm để đảm bảo môi trường nuôi cấy lành mạnh và hiệu quả. Việc thả vượt quá khả năng chịu đựng của ao có thể gây ra nhiều vấn đề và ảnh hưởng xấu, bao gồm sự gia tăng bùng phát dịch bệnh và mất đi hiệu suất sản xuất.

Mặc dù công nghệ có thể cung cấp một số giải pháp để xử lý vấn đề quá tải, nhưng nó thường đi kèm với chi phí. Sử dụng công nghệ để "nuôi" các hệ thống quá tải có thể tăng chi phí sản xuất và ảnh hưởng đến khả năng cạnh tranh trên thị trường toàn cầu.

Việc áp dụng quá nhiều công nghệ để tăng cường khả năng cạnh tranh có thể gây ra hậu quả không mong muốn. Do đó, tìm kiếm các giải pháp chi phí thấp hơn có thể là một hướng tiếp cận thông minh.

Trong bối cảnh giá tôm giảm do sự tăng trưởng nhanh chóng của sản xuất tôm toàn cầu, có hai kịch bản đang phát triển. Kịch bản thứ nhất liên quan đến các quốc gia xuất khẩu, và nếu không thể sản xuất tôm hiệu quả hơn, họ sẽ không thể cung cấp tôm với giá cạnh tranh trên thị trường. Kịch bản thứ hai liên quan đến các quốc gia như Trung Quốc, Brazil, Úc và Malaysia, Indonesia có thị trường nội địa mạnh mẽ, và họ có khả năng tiếp tục phát triển ngành công nghiệp tôm của mình bất chấp giá xuất khẩu cạnh tranh.

Trong quá trình nuôi tôm công nghiệp, giả định rằng luôn có thị trường cho tôm được sản xuất đã không còn đúng. Giá cả tôm có thể dao động theo chu kỳ và không đảm bảo rằng bạn sẽ bán được tôm khi xây dựng thêm trang trại hoặc tăng sản lượng. Do đó, các trang trại cần quan tâm đến chi phí sản xuất và tìm kiếm các giải pháp để tăng hiệu suất và cạnh tranh.

Giải pháp 

Câu hỏi đặt ra là làm sao để giảm tác động của lượng mầm bệnh dư thừa và cải thiện chất lượng nước trong những khu vực vượt quá khả năng chịu tải? 

- Quản lý mật độ nuôi: Giảm cường độ nuôi tôm xuống mức không vượt quá khả năng chịu đựng của hệ thống.

- Chương trình SPF đảm bảo rằng giống tôm được nuôi trong môi trường không có mầm bệnh, giúp giảm nguy cơ lây nhiễm và phát tán mầm bệnh ra môi trường.

- Hợp tác giữa các doanh trại: đồng bộ hóa lịch trình nuôi tôm và thả giống để tránh tình trạng quá tải và giảm tác động lên chất lượng nước

- Quản lý chất thải: giảm lượng chất thải hữu cơ và chất lượng nước bị suy giảm.

Kết quả

Tại các trang trại ở Thái Lan, Việt Nam và Malaysia đã thành công trong việc tái cơ cấu hoạt động nuôi tôm bằng cách tuân thủ nguyên tắc quản lý thông minh và tối ưu hóa. 

Các biện pháp này bao gồm giảm mật độ nuôi, cung cấp oxy đầy đủ, quản lý chất nền, sử dụng hậu ấu trùng không có EHP và tối ưu hóa thức ăn. Kết quả là các trang trại đã đạt được năng suất ao nuôi từ 25-30 tấn/ha/vụ và đảm bảo lợi nhuận bền vững trong môi trường cạnh tranh hiện nay.

Thiết bị đo chỉ số môi trường tự động được nhóm lắp đặt tại một ao tôm tại Cà Mau của công ty Tepbac

Kết luận

Để đạt được thành công liên tục trong việc nuôi tôm trên quy mô toàn cầu, quốc gia cần tăng tiêu thụ tôm trong nước và giảm áp lực lên thị trường xuất khẩu. Tuy nhiên, điều này phải được thực hiện trong khả năng của hệ thống nuôi trồng và khả năng chịu đựng của khu vực được kết nối bằng nguồn nước chung.

Việc tăng mật độ nuôi không phải là giải pháp, vì không liên quan đến thực tế của hệ thống nuôi trồng và khả năng chịu đựng. Cải thiện di truyền đóng vai trò quan trọng trong việc tăng hiệu suất, giảm thời gian nuôi và cải thiện tỷ lệ chuyển đổi thức ăn, từ đó tăng sản lượng và doanh thu hàng năm đồng thời giảm chi phí, nhưng không phải là giải pháp cho tất cả các vấn đề.

Di truyền cũng có thể tăng kích thước tôm và cải thiện doanh thu trên thị trường, cũng như tăng khả năng chống chịu bệnh và cải thiện miễn dịch tự nhiên của tôm.

Châu Mỹ Latinh có thể học hỏi từ kinh nghiệm của Châu Á, nơi việc thâm canh quá mức đã tăng chi phí sản xuất. Họ cần định rõ ranh giới lợi nhuận và duy trì trong đó.

Việc xử lý chất thải tôm và bảo vệ nguồn nước khỏi hiện tượng phù sa sẽ giảm tải lượng mầm bệnh và áp lực tiếp theo. Đồng thời, việc giám sát môi trường và nâng cao nhận thức cũng cần được thực hiện.