Mùa cá ngát

Người quê tôi, Quảng Ngãi, đi làm ăn xa nhiều lắm, nhất là ở Sài Gòn. Những trưa cơm bụi, họ nhắc nhau về bữa cơm quê. Rồi trong nỗi nhớ tràn trề, họ nhớ về mùa cá ngát đầy ắp những kỷ niệm quê nhà.

Mùa cá ngát
Canh cá ngát ẢNH: TRẦN CAO DUYÊN

Đó là những buổi chiều muộn í ới rủ nhau đi giăng câu. Đó là những hừng đông gọi nhau trong sương sớm, đi thẳng ra cánh đồng để “thu hoạch” cá ngát. Dù mình mẩy lấm lem bùn đất nhưng cầm được con cá ngát, thả vào cái giỏ tre, nghe nó quẫy cái rột, thấy sướng gì đâu!

Bắt đầu từ tháng giêng, sông rạch đục ngầu phù sa cưu mang loài cá ngát mà chỉ nghe tên, ai cũng nghĩ đến nồi canh chua ngon quắn cả lưỡi. Cá ngát là loài cá da trơn, sống dưới đáy sông. Khi đã no mồi, cá ngát bơi về hang. Khi đói mới bơi ra để rồi… dính vào những lưỡi câu có mồi “đẹp” như tôm, tép.

Cá ngát khá giống cá trê, đuôi dẹp như đuôi lươn, đầu bạnh ra, có mấy sợi râu lơ thơ quanh miệng. Nhưng cá trê thì hiền, còn cá ngát có ngạnh sắc nhọn rất khó chịu ở hai bên mang. Có người phải khóc ròng vì khi làm cá vô ý để ngạnh đâm vào tay. Chỗ bị đâm sưng đỏ, nhức buốt. Khi canh chín, “nạn nhân” vừa húp vừa ăn cho… bõ tức.

Có người nói khi bị cá ngạnh đâm, lập tức nặn ra vài giọt máu rồi cạo nhớt trên da của chính con cá đó đắp lên là êm ngay. Không biết đã có ai kiểm chứng cách này chưa, chỉ biết canh cá ngát thì chẳng thấy ai “chừa”. Loài cá này vẫn nổi tiếng là “vai chính xuất sắc” của nồi canh chua ngon “hết biết”.

Trước khi mổ bụng, móc mang, chặt vi, nhớ lấy kéo cắt trụi hai cái ngạnh ở hai bên mang cá (lý do đã nói ở trên) nếu không muốn vừa ăn vừa… khóc. Cá phải được làm sạch bụng, cắt vi cho gọn, móc bỏ mang trong, còn mang ngoài để nguyên. Có thể xén cá thành hai hoặc ba khúc. Nếu cá khoanh gọn trong đĩa thì cứ để nguyên con mà… ngắm trước khi ăn.

Cá đồng dễ nấu dễ kho. Như cá ngát, luộc rồi lấy thịt tao dầu nấu cháo loãng thì vị ngọt có thể... lọt tới xương. Húp vài chén cháo cá ngát, người trước đó có cuộc “vui vầy” thấy nồng độ cồn nhanh chóng ra đi không kịp đội nón.

Hai “tiết tấu” khác là cá ngát kho nghệ và kho tiêu. Ở hai món này, miếng cá ngát săn lại, đằm vị ngọt dịu cay nồng, ăn với cơm nóng thì ngon “nhức lưỡi”. Nông dân làm đồng về, muốn lai rai giải mỏi thì món cá ngát xào lăn, cá ngát nướng trui bao giờ cũng được “gọi tên”. Ở món xào lăn, thịt cá ngát thơm thầm. Còn ở món nướng trui thì thịt cá ngát thơm… ngát. Nướng cá ngát bằng lửa rơm ở đầu bờ ruộng, người đi cuối đám ruộng còn nghe hương cá vấn vít đằng sau. Cá ngát nướng chấm muối ớt thì quá “chất” rồi, ngon tới đỉnh luôn.

Phần đông các bà nội trợ hễ thấy cá ngát là mua vì ngon, bổ, rẻ. Chỉ cần 30.000 đồng đã có 2 con cá ngát dài hơn gang tay người lớn. Nguyên liệu cho nồi canh chua cá ngát vẫn là những thứ quen thuộc như khế, lá giang, thơm, cà chín. Vị chua ngọt đằm thắm của món canh này “dụ” được trẻ con biếng ăn. Còn mấy ông chồng nhậu về hay lơ cơm, nghe vợ nói “có canh chua cá ngát nè” là lập tức… lao ngay xuống bếp.

Mùa cá ngát đang về là niềm vui của người ở lại. Nhưng với kẻ đi xa, mùa cá ngát dường như là một “nỗi niềm”. Mới hay, có những món ăn rất đơn sơ mà cứ len lén vấn vương trong tiềm thức người làng để đến một lúc nào đó dệt nên mảnh hồn quê kiểng.

Báo Thanh Niên
Đăng ngày 18/03/2019
Trần Cao Duyên
Ẩm thực

Nhận biết cá stress bằng chỉ số từ vảy

Trong nhiều năm, các nhà nghiên cứu đã tìm kiếm một cách dễ dàng để xác định thời điểm cá bị căng thẳng. Giờ đây, lần đầu tiên các nhà khoa học tại Đại học Guelph của Canada đã chỉ ra rằng hormone gây căng thẳng là cortisol tích tụ trong vảy cá từ từ và tồn tại trong nhiều tuần.

cá bị căng thẳng
• 18:20 02/11/2021

21 loại cây thủy sinh đẹp cho bể cá tại nhà- Phần 1

Một bể cá cảnh nước ngọt sẽ đẹp và độc đáo hơn rất nhiều khi có những cây thủy sinh sống động. Bài viết này lược dịch từ trang newson6 nhằm gợi ý cho người nuôi cá cảnh 21 loài cây thủy sinh phổ biến và hoàn hảo cho bể cá gia đình.

• 10:31 30/10/2021

Ảnh hưởng của kích thước bể đến hành vi của cá ngựa vằn

Một nghiên cứu mới đây của Abudusaimaiti Maierdiyal và cộng sự 2020 đã cho thấy ảnh hưởng của kích thước bể đến hành vi của cá ngựa vằn (loài cá rất quan trọng trong nghiên cứu khoa học.)

• 14:09 26/10/2021

5 bước để vệ sinh bể cá cảnh đúng cách

Những người nuôi cá cảnh sẽ biết rằng việc vệ sinh không đúng cách không chỉ xáo trộn hệ vi khuẩn có lợi trong bể cá mà còn ảnh hưởng đến sức khỏe cá. Để hạn chế điều đó bài viết hướng dẫn vệ sinh bể nuôi cá cảnh đúng cách chỉ với những dụng cụ cơ bản.

Cá phượng hoàng
• 17:27 17/09/2021

Đặc sản khô lên ngôi những ngày cận tết

Không khí Tết đang len lỏi vào từng nếp nhà, cũng là lúc các làng nghề biển truyền thống bước vào mùa vụ sôi động nhất trong năm. Từ cực Nam Tổ quốc đến dải đất miền Trung, những đặc sản trứ danh đang được người tiêu dùng săn đón để làm quà biếu và thưởng thức trong dịp sum vầy.

Phơi khô
• 12:03 21/01/2026

Đặc sản cá nâu miền Tây ngọt thịt khiến thực khách nhớ mãi

Được thiên nhiên ưu đãi cho vùng sông nước Cà Mau, cá nâu nổi tiếng với thịt ngọt, ít xương và khả năng chế biến đa dạng. Từ món kho trái giác đậm đà đến canh chua thanh mát, loài cá này đã trở thành một phần không thể thiếu trong bữa cơm của người dân miền Tây và là món quà quê được nhiều du khách săn đón.

Cá nâu
• 12:09 15/01/2026

Khô tôm càng, sản phẩm độc đáo, sáng tạo

Lâu nay, tôm càng xanh Cà Mau ngon nổi tiếng nhưng chủ yếu chỉ bán tươi, khiến nông dân luôn thấp thỏm nỗi lo rớt giá khi vào vụ thu hoạch rộ. Trăn trở trước thực tế đó, một nữ giám đốc trẻ 9X đã tiên phong sáng tạo ra sản phẩm "khô tôm càng", mở ra hướng đi mới đầy triển vọng để nâng tầm giá trị cho con tôm quê hương.

Tôm càng
• 13:15 06/01/2026

Đặc sản móng chim giá tiền triệu ở Cà Mau được săn đón dịp Tết

Với hình dáng cong cong lạ mắt tựa móng chim cùng hương vị ngọt đậm đà, loại tôm khô đặc biệt này đang trở thành mặt hàng hot trong giỏ quà Tết năm nay. Dù có giá lên tới gần 2 triệu đồng/kg, đặc sản Cà Mau vẫn được nhiều khách hàng sành ăn săn đón.

Tôm khô
• 07:33 05/01/2026

"Nuôi" cá, tôm trong lò phản ứng sinh học - cơ hội cho startup Việt

Không cần ao hồ, không cần đánh bắt, những miếng cá ngừ đỏ au hay con tôm tươi rói giờ đây có thể được "nuôi" ngay trong các lò phản ứng sinh học khổng lồ giữa lòng thành phố.

Lò phản ứng sinh học
• 23:48 22/01/2026

Chặn đứng gần 600kg thủy sản chuẩn bị tuồn ra thị trường

Lực lượng chức năng tỉnh Đồng Nai vừa kịp thời ngăn chặn một lô hàng thủy sản lớn không rõ nguồn gốc xuất xứ. Hơn 580kg mực tươi và các loại hải sản ướp lạnh đã bị phát hiện ngay tại kho của hộ kinh doanh trước khi kịp phân phối ra thị trường.

Hàng thủy sản
• 23:48 22/01/2026

Ăn tôm bao lâu nay, bạn đã thực sự ăn đúng cách chưa?

Tôm ngon là vậy, nhưng nếu ăn không đúng cách, không chỉ mất vị ngọt mà còn kém vệ sinh. Trước khi cho tôm vào nồi, thử dành một phút nhận diện nhanh “cấu tạo” của con tôm nhé.

Ăn tôm
• 23:48 22/01/2026

Quy định mới về động vật, sản phẩm động vật thủy sản thuộc diện phải kiểm dịch, miễn kiểm dịch

Ngày 13/01/2026, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã ban hành Thông tư số 03/2026/TT-BNNMT quy định về kiểm dịch động vật, sản phẩm động vật thủy sản, trong đó nêu rõ danh mục các đối tượng thuộc diện phải kiểm dịch và được miễn kiểm dịch.

Thủy sản
• 23:48 22/01/2026

Hiện tượng tôm ăn thịt lẫn nhau trong ao nuôi thâm canh

Trong các mô hình nuôi tôm thâm canh và siêu thâm canh, hiện tượng tôm ăn thịt lẫn nhau (Cannibalism) là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây hao hụt đầu con và phát tán dịch bệnh trên diện rộng.

Ao nuôi tôm
• 23:48 22/01/2026
Some text some message..