Hội chứng hoại tử gan tụy cấp trên tôm

Hội chứng hoại tử gan tụy là một trong những nguyên nhân chính gây nhiều thiệt hại trêm tôm nuôi. Bộ NN&PTNT đã khẳng định việc xác định nguyên nhân và phòng dịch bệnh luôn là ưu tiên hàng đầu. Đến nay, với các nỗ lực đã được thực hiện, các nghiên cứu bước đầu đã xác định được nguyên nhân dịch bệnh.

tôm chết ở Bạc Liêu
Tôm chết ở Bạc Liêu - Ảnh: ATC Việt Nam

Trong năm 2012, cả nước có khoảng 100.776 ha diện tích nuôi tôm nước lợ bị thiệt hại do dịch bệnh. Trong đó, diện tích bị thiệt hại do hội chứng hoại tử gan tụy cấp tính là 46.093 ha chiếm 45,7% được xem là nguyên nhân chính gây thiệt hại lớn về kinh tế và ảnh hưởng đến sản lượng, giá trị XK tôm năm 2012. Trước tình hình dịch bệnh trên diện rộng và kéo dài, lãnh đạo Bộ NN&PTNT xác định việc tìm ra nguyên nhân và cách phòng trị là nhiệm vụ cấp bách hàng đầu, trong đó các nghiên cứu tập trung vào các vấn đề: định nghĩa bệnh, bản đồ dịch tễ, vai trò của các yếu tố vô sinh, hữu sinh…đến hội chứng hoại tử gan tụy trên tôm.

Dựa trên những biến đổi cấu trúc mô học, đã đưa ra được 5 tiêu chí để xác định hội chứng hội chứng hoại tử gan tụy cấp tính trên tôm: (1)Thoái hóa cấp gan tụy; (2) Thiếu hoạt động phân bào đẳng nhiễm của tế bào có nguồn gốc từ mô phôi tế bào E (Embyonalzellen); (3) Rối loạn chức năng các tế bào trung tâm tổ chức gan tụy: tế bào tiết B (Basenzellen), tế bào xơ F (Fibrillenzellen), tế bào dự trữ R (Restzellen); (4) Các tế bào có nhân lớn bất thường và có sự bong tróc tế bào; (5) Giai đoạn cuối các tế bào máu tập hợp ở khoảng giữa các ống gan và nhiễm khuẩn.

Hội chứng hội chứng hoại tử gan tụy cấp tính xảy ra quanh năm và chủ yếu ở vùng nuôi thâm canh và bán thâm canh. Dịch bệnh trầm trọng nhất từ tháng 4 đến tháng 7 (chiếm 75% diện tích), các vùng có độ mặn thấp tỷ lệ mắc bệnh thấp hơn so với vùng có độ mặn cao. Các tháng có nhiệt độ thấp, mùa mưa tỷ lệ xuất hiện bệnh cũng ít hơn so với các tháng mùa không, có nhiệt độ cao.

Hội chứng hội chứng hoại tử gan tụy cấp tính ở tôm giống

Kết quả phân tích 322 mẫu tôm giống trong cả nước cho thấy nhiều mẫu tôm giống bị nhiễm vi khuẩn, 53,8% mẫu thu tại khu vực miền Trung bị nhiễm Vibrio, phổ biến nhất là các loài V. parahaemolyticus, V. harveyi và V.vulnificus. Đã phát hiện 3 mẫu tôm giống bị hội chứng hoại tử gan tụy cấp tính với các dấu hiệu mô học đặc trưng theo định nghĩa bệnh. Số mẫu tôm khác tuy không có dấu hiệu mô bệnh học đặc trưng của hội chứng hội chứng hoại tử gan tụy cấp tính nhưng khoảng 15% số mẫu có dấu hiệu bất thường ở tổ chức gan tụy: số lượng hạt mỡ ít hơn bình thường, tế bào gan có nhân phình to, nhân bị chia thành nhiều phần có hình dạng và kích thước khác nhau. 

Tôm chết - Ảnh : Đại Đoàn Kết

Tôm chết - Ảnh : Đại Đoàn Kết

Thuốc bảo vệ thực vật, tảo độc và hội chứng hoại tử gan tụy cấp tính trên tôm

Các loại thuốc bảo vệ thực vật (Cypermethrin, Deltamethrin, Chlopyrifos, Fenitrothion, Hexaconazole) được phát hiện trong trong mẫu nước và bùn đáy ở cả các ao tôm bị lẫn không bị hội chứng hội chứng hoại tử gan tụy cấp tínhhội chứng hoại tử gan tụy cấp tính trên cả nước. Lượng thuốc bảo vệ thực vật tồn dư trong nước ao giao động từ 0,04 – 0,17 μg/l và 0,12 – 9 μg/kg bùn đáy áo, tương đương thậm chí cao hơn nồng độ đã gây chết tôm giống trong điều kiện thực nghiệm.

Ngoài ra, nghiên cứu thực nghiệm cũng đã đánh giá ảnh hưởng của Cypermethrin (0,01 – 0,5 ppb trong nước và 50 – 400 ppb trong bùn) đến hội chứng hoại tử gan tụy cấp tính ở tôm giống, tuy gây chết tôm ở nồng độ rất thấp, nhưng không thấy tôm chết có dấu hiệu hội chứng hoại tử gan tụy cấp tính đặc trưng.

Các nghiên cứu cũng đã phân tích thành phần và số lượng tảo độc trong các ao nuôi tôm đã phát hiện một số loài tảo độc như: Microcystis, Oscillatoria, Prorocentrum minimum… Tuy nhiên không thấy sự khác biệt rõ rệt giữa ao tôm bị bệnh và không bị bệnh về thành phần tảo độc.

Thức ăn, chế phẩm sinh học và hội chứng hoại tử gan tụy cấp tính ở tôm

Kiểm tra 25 mẫu chế phẩm sinh học đang dùng khá phổ biến trong nuôi tôm cho thấy nhiều loại chế phẩm sinh học có chất lượng rất thấp, một số chế phẩm thậm chí không có dòng vi sinh chính hoặc hàm lượng rất thấp so với chất lượng đăng ký và công bố trên nhãn hàng hóa. Điều nguy hiểm là một số chế phẩm sinh học có nhiễm các vi khuẩn thuộc nhóm Vibrio, có chế phẩm nhiễm vi khuẩn V. parahaemolyticus tới 3x103CFU/g.

Ngoài ra, phân tích một số loại thức ăn nuôi tôm không thấy sự hiện diện của các loại chất độc như Hexaconazole, Abamectin, Emamectin Benzoate trong thức ăn.

Ký sinh trùng, virus, vi khuẩn, bacteriophage và hội chứng hoại tử gan tụy cấp tính ở tôm

Kết quả phân tích mẫu tôm hoại tử gan tụy cho thấy không có sự xuất hiện của ngoại ký sinh trùng ở tôm bệnh, một vài mẫu phát hiện trùng 2 tế bào, và các loài virus như: WSSV, YHV, TSV, IHHNV. Tuy nhiên không thấy vai trò của chúng đối với hội chứng hội chứng hoại tử gan tụy cấp tính ở tôm.

Phát hiện nhiều vi khuẩn ở tôm bị hội chứng hội chứng hoại tử gan tụy cấp tính ở tất cả các vùng nuôi tôm; trong đó, vi khuẩn Vibrio chiếm thành phầm chủ yếu và phổ biến nhất là các loài V.parahaemolyticus, V.harveyi, V.vulnificus. Nghiên cứu khả năng lây nhiễm hội chứng hội chứng hoại tử gan tụy cấp tính trên tôm, một loạt các thực nghiệm cảm nhiễm bệnh đã được tiến hành. Tôm giống khỏe được thí nghiệm lây nhiễm thông qua nuôi chung với tôm bệnh, cho ăn thức ăn có trộn gan tụy thu từ tôm bệnh, ngâm tôm trong môi trường có gan tụy thu từ tôm bệnh, tiêm dịch chiết gan tụy tôm bệnh. Các thí nghiệm được tiến hành ở nhiều nồng độ gây nhiễm và thời gian khác nhau. Kết quả cũng đã cho thấy hiện tượng lây nhiễm xảy ra ở tôm thí nghiệm, tuy nhiên mức độ lây nhiễm không cao và dường như phụ thuộc vào điều kiện môi trường. Tôm bị nhiễm bệnh được chuyển tới môi trường nước sạch đã giảm tỷ lệ chết, có khả năng phục hồi.

Để làm rõ vai trò của vi khuẩn, virus gây lây nhiễm hội chứng hội chứng hoại tử gan tụy cấp tính ở tôm các nghiên cứu cũng đã thực hiện gây nhiễm tiêm tôm khỏe với dịch lọc thô gan tụy tôm bệnh (có virus và các loại vi khuẩn), dịch lọc qua lưới 0,45 μm cho phép virus và vi khuẩn có kích thước nhỏ đi qua và dịch lọc qua lưới 0,20 μm chỉ cho virus đi qua. Hiện tượng tôm chết được ghi nhận ở lô gây nhiễm bằng dịch lọc thô, không ghi nhận hiện tượng chết ở các lô gây nhiễm bằng dịch qua lọc 0,45 μm và 0,20 μm. Kết quả này cho thấy virus không phải là tác nhân gây hội chứng hội chứng hoại tử gan tụy cấp tính trên tôm nuôi.

Đánh giá vai trò của bacteriophage, đã thí nghiệm tiêm tôm với vi khuẩn và tiêm tôm với vi khuẩn có thêm phage. Kết quả không thấy tôm chết, hoặc tỷ lệ chết thấp ở lô thí nghiệm chỉ tiêm với vi khuẩn, tôm chết 100% sau 24h ở lô tiêm hỗn hợp vi khuẩn với phage.

Nguyên nhân, tác nhân gây hội chứng hội chứng hoại tử gan tụy cấp tính

Tôm giống nhiễm Vibrio với tỷ lệ khá cao, có dấu hiệu bất thường ở gan tụy, một số phát hiện hội chứng hội chứng hoại tử gan tụy cấp tính đặc trưng là nguyên nhân giải thích tại sao tôm chết sớm trong ao nuôi. Cùng với đó, nhiều chế phẩm sinh học không đảm bảo chất lượng được sử dụng trong ương giống, nuôi thịt và một số loại chế phẩm sinh học có sự hiện diện của một số vi khuẩn thuộc giống Vibrio với mật độ cao không mang lại hiệu quả khi sử dụng, mà còn là nguy cơ lan truyền, phát tán vi khuẩn có hại trong môi trường nước nuôi tôm.

Sự khác biệt không rõ rệt giữa các yếu tố thủy lý hóa cơ bản, tảo độc vào các loại thuốc bảo vệ thực vật giữa các ao nuôi có hội chứng hội chứng hoại tử gan tụy cấp tính và ao nuôi không bị bệnh, cùng với thực nghiệm dùng thuốc bảo vệ thực vật gây bệnh trên tôm không có kết quả. Điều này cho thấy các yếu tố này không phải là tác nhân trực tiếp gây hội chứng hoại tử gan tụy cấp tính ở tôm. Tuy nhiên, diễn biến dịch bệnh có khuynh hướng mùa vụ, sự khác biệt về tỷ lệ chết, khả năng phục hồi của tôm bệnh và kết quả khác nhau khi thực nghiệm lây nhiễm trong điều kiện môi trường khác nhau cho thấy các yếu tố môi trường, sự hiện diện của thuốc bảo vệ thực vật tuy không là tác nhân trực tiếp, nhưng có vai trò rất quan trọng dẫn đến sự bùng phát và mức độ trầm trọng của dịch bệnh.

Mặc dù phát hiện ký sinh trùng, vi khuẩn, virus và bacteriophage từ tôm bệnh, nhưng các kết quả nghiên cứu cho thấy kí sinh trùng, virus không là tác nhân gây hội chứng hội chứng hoại tử gan tụy cấp tính ở tôm nuôi. Sự hiện diện của vi khuẩn, nhất là một số loài giống Vibrio như V.parahaemolyticus, V. harveyi…chiếm thành phần chủ yếu ở hầu hết các mẫu tôm giống, tôm nuôi thương phẩm có hội chứng hội chứng hoại tử gan tụy cấp tính, cùng với việc cảm nhiễm nhân tạo có kết quả khi dùng Vibrio là nguồn lây nhiễm, cho thấy Vibrio có thể là tác nhân hội chứng hoại tử gan tụy ở tôm. Thực nghiệm cho thấy khi chỉ dùng Vibrio là nguồn gây nhiễm không luôn mang kết quả, cùng với phát hiên phage ở Vibrio và thực nghiệm lây nhiễm kết hợp Vibrio bổ sung phage có kết quả cho thấy có thể Vibrio cùng với phage là tác nhân trực tiếp gây hội chứng hoại tử gan tụy cấp tính ở tôm nuôi.

Từ những tổng hợp và phân tích như trên bước đầu xác định được rằng tôm giống với chất lượng xấu (nhiễm Vibrio, có dấu hiệu bất thường gan tụy, thậm chí đã bị hội chứng hoại tử gan tụy cấp tính), thả nuôi trong điều kiện môi trường bất lợi (có sự hiện diện của thuốc bảo vệ thực vật, oxy hòa tan thấp, độ mặn cao, ô nhiễm hữu cơ…), với sự hiện diện của Vibrio và phage là nguyên nhân dẫn đến tôm chết sớm và hội chứng hội chứng hoại tử gan tụy cấp tính ở tôm nuôi. Tuy nhiên cần tiếp tục tiến hành nghiên cứu kỹ càng và sâu hơn nữa mới có thể đưa ra kết luận cuối cùng.

Vietfish
Đăng ngày 13/03/2013
Đỗ Văn Thông
Dịch bệnh

Khắc phục bệnh ăn yếu và mềm vỏ ở tôm

Nuôi tôm siêu thâm canh, công nghệ cao, để tôm khoẻ mạnh, bà con cần quan tâm và chú trọng các yếu tố quan trọng.

Phòng ngừa bệnh ăn yếu và mềm vỏ ở tôm nuôi
• 10:45 05/07/2023

Chẩn đoán bệnh tôm thông qua máy học

Trí tuệ nhân tạo (artificial intelligence - AI), học máy (machine learning – ML) hay học sâu (deep learning - DL) là những thuật ngữ thường được sử dụng ngày nay.

Mô phỏng
• 10:20 03/07/2023

Giải pháp phòng ngừa EHP trong trại sản xuất tôm giống

EHP - bệnh vi bào từ trùng đang là mối quan tâm lớn đối với người nuôi tôm. EHP không gây chết cấp tính với tỉ lệ cao trong ao nuôi, tuy nhiên chúng ký sinh trong gan tụy tôm, sử dụng dinh dưỡng, năng lượng dự trữ trong gan tụy khiến tôm nuôi không đủ dinh dưỡng cho tăng trưởng và lột xác.

Elanco product
• 17:30 22/03/2023

"Điểm mặt" thủ phạm gây bệnh trên tôm

Nhóm sinh viên của, Trường Đại học Nha Trang vừa hoàn thành đề tài về gen độc và đánh giá tính kháng kháng sinh của vi khuẩn gây bệnh trên tôm nuôi tại Khánh Hòa. Qua đó, khuyến cáo việc sử dụng kháng sinh đối với nuôi tôm hiện nay.

Thí nghiệm
• 16:05 04/01/2023

Tại sao điều trị bệnh trên tôm lại kém hiệu quả?

Việc trị bệnh trong ngành nuôi tôm luôn là một thách thức không nhỏ đối với những người làm trong lĩnh vực này.

Tôm bệnh
• 09:52 10/05/2024

Tình hình tôm chết sớm nghi bệnh mờ đục trên ấu trùng tôm thẻ (TPD)

Theo ghi nhận từ Sở Nông nghiệp và PTNT về việc rà soát, nắm thông tin tình hình tôm nuôi chết sớm nghi do bệnh TPD và triển khai các biện pháp phòng, chống dịch bệnh.

Tôm thẻ
• 10:30 06/05/2024

Xổ ký sinh trùng có ảnh hưởng đường ruột tôm?

Tôm bị ký sinh trùng đường ruột là một vấn đề thường xảy ra ở các ao nuôi tôm, gây ảnh hưởng đến sức khỏe, trưởng thành và năng suất của vụ nuôi.

Đường ruột tôm
• 10:42 08/04/2024

Nấm đồng tiền: Mối đe dọa đến sức khỏe tôm nuôi

Nấm đồng tiền hay còn gọi là nấm chân chó luôn là vấn đề thách thức đối với người nuôi tôm bởi loại này gây tổn thất không hề nhỏ cho ao tôm, khiến tôm dễ mắc phải nhiều bệnh và làm ảnh hưởng đến năng suất vụ nuôi.

Nấm đồng tiền
• 10:18 26/02/2024

Tăng cường sức khỏe của cá tra thông qua β-glucan trong thức ăn

Các nghiên cứu trước đây đã chỉ ra rằng việc sử dụng β-glucan trong thức ăn có thể tăng cường khả năng kháng bệnh ở các loài nuôi có tầm quan trọng về mặt thương mại, chẳng hạn như cá chép (Cyprinus carpio), cá hồi vân (Oncorhynchus mykiss), cá hồi Đại Tây Dương (Salmo salar), và cá tráp biển (Sparus aurata) và được sử dụng trong thức ăn thủy sản thương mại.

Cá tra
• 08:31 19/05/2024

Nâng cao năng lực mạng lưới các Khu bảo tồn biển, Vườn Quốc gia và Chi cục Thủy sản

Bình Thuận, từ ngày 15 - 17 tháng 5 năm 2024 – Liên minh Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế (IUCN) phối hợp cùng Hội Thuỷ sản Việt Nam, Cục Thủy sản và Cục Kiểm Ngư, thuộc Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn, Chương trình Phát triển Liên Hợp Quốc (UNDP), Tổ chức Quốc tế về Bảo tồn Thiên nhiên (WWF-Việt Nam), Trung tâm Hỗ trợ Phát triển xanh Greenhub tổ chức “Họp tham vấn - Tập huấn tích hợp nâng cao năng lực cho Mạng lưới Khu bảo tồn biển (KBTB)/Vườn quốc gia (VQG) và Chi cục Thuỷ sản Việt Nam" tại Mũi Né, Bình Thuận. 

Ông Nguyễn Chu Hồi
• 08:31 19/05/2024

Giải pháp giúp tôm - lúa không bị sốc môi trường đầu mùa mưa

Đầu tháng 5/2024, vùng ĐBSCL xuất hiện những cơn mưa rào bất chợt làm môi trường nước thay đổi đột ngột, tôm nuôi dễ bị sốc, phát sinh dịch bệnh, nhất là với tôm-lúa diện tích lớn. Cán bộ kỹ thuật nêu những giải pháp giúp tôm không bị sốc môi trường.

Mô hình tôm lúa
• 08:31 19/05/2024

Cắt tảo sợi cho ao nuôi đang có tôm

Quản lý chất lượng nước là một yếu tố quan trọng không thể bỏ qua. Trong môi trường nuôi tôm nước ngọt, nước lợ thì tảo sợi chính là một trong những lo lắng đối với người nuôi. Để tìm ra một phương pháp diệt chúng nhưng vẫn phải an toàn khi ao đang có tôm, cùng tìm hiểu qua bài viết dưới đây cùng Tép Bạc nhé.

Tế bào tảo sợi
• 08:31 19/05/2024

Công nghệ nuôi tôm ít thay nước: Giải pháp cho nguồn nước ô nhiễm

Trong bối cảnh nguồn nước cấp bị ô nhiễm ngày càng nghiêm trọng, các mô hình nuôi tôm ứng dụng công nghệ ít nước và tuần hoàn nước đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ môi trường và nâng cao chất lượng con tôm.

Nuôi tôm công nghệ
• 08:31 19/05/2024