Dựng phên dậu, để giữ nhà

Lịch sử và thực tế đã chứng minh rõ ràng hai quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa là của Việt Nam. Từ trong chuyện cổ tích, người nông dân được chim đại bàng đưa ra biển để lấy vàng, hay trong truyền thuyết về tổ tiên, 50 người con đã theo cha Lạc Long Quân xuống biển diệt yêu quái, bắt cá kình, chinh phục biển khơi. Các triều đại phong kiến đã quản lý, khai thác tốt biển. Bao thế hệ ngư dân Việt Nam đã mưu sinh cùng biển, thành thạo nghề biển, truyền nghề cho cháu con. Với việc ra đời của Công ước Quốc tế Luật Biển 1982, việc phân định ranh giới về biển, phạm vi, chủ quyền biển của Việt Nam đã được cụ thể hóa. Luật pháp quốc tế phản ánh những gì mà lịch sử cha ông ta để lại, còn đó là vấn đề  bảo vệ, khai thác của thế hệ hôm nay. Tiếc rằng, khi phên dậu chưa vững, một phần trong số chủ quyền biển đảo của Việt Nam là quần đảo Hoàng Sa, một số đảo thuộc quần đảo Trường Sa đã bị lấn chiếm, mà việc đòi lại là cả một vấn đề nan giải.

Quản lý, bảo tồn, khai thác tài nguyên biển một cách bài bản là việc làm phải có lộ trình, bước đi bền vững. Luật Biển Việt Nam đã quy định rõ về việc khai thác, bảo vệ, phát triển kinh tế biển. Việc phải đặt ra các quy định về việc khai thác, cấm đánh bắt như trong mùa tôm cá sinh đẻ, cấm bắt hải sản bằng phương pháp hủy diệt cũng phải làm. Thế nhưng, ngược đời thay khi Trung Quốc lại  đặt ra cái lệnh cấm trên chính vùng biển của Việt Nam, dùng tàu lớn chèn ép. Chuyện như mới đây, ngày 27-5, tàu cá BĐ 96680 TS của ông La Văn Quen đang hoạt động tại vùng biển Hoàng Sa đã lại bất ngờ bị một tàu cảnh sát biển của Trung Quốc tấn công, phun vòi rồng làm tàu hư hỏng nặng. Hội Nghề cá Việt Nam đã phải ra thông báo phản đối việc này...

Việc đóng tàu cá lớn vươn khơi vừa khai thác biển, vừa bảo vệ chủ quyền biển đảo là việc làm cần thiết. Làm sao để năm 2020, nước ta thực sự là nước mạnh về biển, làm giàu từ biển. Giàu từ biển, mạnh từ biển, đồng thời với việc giữ gìn, bảo vệ chủ quyền lãnh thổ. Không thể phủ nhận rằng, nhiều năm qua, việc khai thác biển hãy còn manh mún, thủ công. Và khi chưa mạnh lên từ biển, ngư dân không thực sự mạnh, việc tàu cá nước ngoài mon men, tranh thủ đêm khuya, kẽ hở xâm lấn hải phận, đánh bắt trộm cũng thường xuyên diễn ra. Không ít nguồn hải sản đã bị vét trộm.

Nghị định 67/2014/NĐ-CP ngày 7-7-2014 của Chính phủ về một số chính sách phát triển thủy sản trong đó có việc cho vay vốn, hỗ trợ ngư dân đóng tàu vươn khơi đã là một luồng gió mới đến với ngư dân. Theo báo cáo của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, đến cuối tháng 5-2015, tại 28 tỉnh có biển khoảng 650 tàu đã đăng ký, trong đó tàu vỏ thép, vật liệu mới chiếm gần 50%, tàu có công suất trên 800CV chiếm 60%. 52 tàu đã ký hợp đồng, 10 tàu đang giải ngân, đã có 2 tàu vỏ thép đóng xong. Dù quá trình đóng tàu thép mất 7 tháng đến 1 năm mới xong, nhưng có thể nói quá trình triển khai, cho vay vốn, đóng tàu cũng còn chậm. Năm 2020, chúng ta sẽ có trên 2.000 tàu lớn mới được đưa vào sử dụng. Hy vọng như Phó Thủ tướng Vũ Văn Ninh "tin mục tiêu đưa ra sẽ được thực hiện nghiêm túc”.

Dù sao, phát triển kinh tế biển, khai thác biển vẫn là mục tiêu số 1 của ngư dân. Khoản nợ, khoản vay vẫn luôn là thách thức lớn đối với ngư dân. Tàu lớn, phương tiện tốt, nhưng nếu không có sản phẩm, không thu hoạch được hải sản, bị thua lỗ thì phá sản cũng là một nguy cơ hiện hữu. Cũng chính vì điều này mà không ít ngân hàng còn e ngại, hay việc thẩm định đòi hỏi phải kỹ càng.

Khai thác biển, nghề biển cũng đòi hỏi phải có trình độ, kỹ năng. Việc đào tạo bài bản, trang bị kiến thức cho các ngư dân còn rất hạn chế. Hầu như các ngư dân trưởng thành chỉ được truyền nghề từ các bậc cha ông, hay qua kinh nghiệm thực tế sản xuất.Việc khai thác trên biển cũng không dễ dàng. Biển tưởng rộng mà hóa chật. Mặc dù biển của ta hải sản còn rất phong phú, nhưng nếu không có sự hỗ trợ của khoa học - kỹ thuật, kết hợp với sự khai thác bài bản, có kế hoạch bền vững thì tài nguyên cũng nhanh chóng cạn kiệt.

Và như vậy, việc xây dựng kế hoạch phát triển kinh tế biển nói chung, việc khai thác của ngư dân nói riêng cần khẩn trương, tích cực, nhưng cũng phải đảm bảo những bước đi vững chắc, chặt chẽ, hiệu quả. Cần củng cố các nghiệp đoàn, xây dựng các HTX khai thác thủy sản kiểu mới. Phải đầu tư xây dựng các trung tâm dịch vụ nghề cá, trung tâm thông tin, cứu hộ, sơ chế biến ngay trên biển...

Như đại biểu Quốc hội Bế Xuân Trường phát biểu: "Có ngư  dân bám biển, có dân sống trên đảo lâu dài, có lực lượng hải quân, biên phòng, cảnh sát biển, kiểm ngư là lực lượng nòng cốt, chắc chắn chúng ta sẽ xây dựng được thế trận quốc phòng, an ninh, thế trận chiến tranh nhân dân trên biển vững chắc”. Khẩn trương đầu tư, hỗ trợ xây dựng tốt đội ngũ ngư dân bám biển, chắc chắn chúng ta sẽ dựng được bức phên dậu tốt để giữ nhà, giữ vững chủ quyền.