Giá tôm lao dốc

“Vua” hải sản trong tay người nuôi trồng - Ảnh: B.C

Tôm rớt giá

Hiện đang thời kỳ thu hoạch tôm hùm thương phẩm, nhưng ở “thủ phủ” nuôi tôm Phú Dương, Vĩnh Hòa, Từ Nham, xã Xuân Thịnh (TX.Sông Cầu, Phú Yên) vẫn yên ắng lạ thường. Ông Nguyễn Thành Nhơn – Trưởng Chi hội nông dân thôn Từ Nham, buồn rầu nói: “Từ đầu mùa đến nay, do ảnh hưởng của suy thoái, tôm rớt giá từ 2,5 triệu đồng xuống còn 970.000 đồng/kg loại 1, còn loại 2: 870.000 đồng/kg.

Vài tháng gần đây, thương lái ngừng mua hoặc chỉ mua cầm chừng với số lượng ít, một số lấy cớ tôm đang bị bệnh để ép giá, hạ mức phân loại. Trong khi, bà con neo lồng vì e rằng xuất bán đợt này lỗ nặng. Bè tôm của tôi còn hơn 5.000 con cũng chưa xuất bán”. Người dân ở thị xã  Sông Cầu thả nuôi hơn 22.000 lồng tôm hùm (mật độ bình quân 60 con/lồng). Theo ông Nguyễn Thái Hải Anh – cán bộ thủy sản Phòng kinh tế thị xã Sông Cầu, thị trường xuất khẩu tôm hùm chủ yếu của Phú Yên là Trung Quốc và Đài Loan, nhưng hiện nhu cầu không cao và giá mua quá thấp. Đến cuối tháng 6, bà con mới chỉ xuất bán được khoảng ½ sản lượng tôm.

Hơn một tuần nay, tại huyện Vạn Ninh (Khánh Hòa), giá tôm hùm thương phẩm loại 1 rớt từ 1,2 triệu đồng/kg xuống còn 1,02 triệu đồng/kg. Đây là mức giá thấp nhất từ nhiều năm nay. Theo ông Phan Văn Ni – Phó Chủ tịch UBND xã Vạn Thạnh, huyện Vạn Ninh, người nuôi tôm ở địa phương không thể quyết định được giá cả. Bán tôm giá thấp thì lỗ, nhưng bà con nợ ngân hàng bạc tỉ nên đành bấm bụng thu hoạch.

Ông Võ Thiên Lăng – Phó Chủ tịch Hội Nghề cá (HNC) Việt Nam, Chủ tịch HNC Khánh Hòa, cho biết: “Hiện chưa có DN Việt Nam nào đứng ra thu mua tôm và xuất khẩu chính ngạch. Hàng năm có khoảng hơn 1 nghìn tấn tôm ở Khánh Hòa tiêu thụ tiểu ngạch qua Trung Quốc, không ai quản lý, kiểm soát ...!’’

So với vụ tôm năm ngoái, chi phí con giống, thức ăn tăng từ 15-20%, trong khi dịch bệnh hoành hành và thị trường ứ đọng, khoảng 70% hộ nuôi tôm ở xã Vạn Thạnh lỗ nặng. Ông Nguyễn Tấn Thành – Chủ tịch Hội Nông dân thị xã Sông Cầu, cho biết: “Tại Sông Cầu có đến 121 tổ sản xuất với 1.742 hộ ngư dân vay 95 tỉ đồng của ngân hàng NNPTNT để nuôi tôm hùm. Hiện người nuôi tôm thua lỗ, nợ quá hạn lên đến 15 tỉ đồng!”

Chính danh và chính ngạch

Nhìn nhận tôm hùm rớt giá là hiện tượng tiêu cực bất thường, gần đây, trên diễn đàn công luận, Phó Chủ tịch Hội nghề cá Việt Nam Võ Thiên Lăng khẳng định, hầu hết sản lượng tôm hùm của nước ta xuất khẩu sang thị trường Trung Quốc theo đường tiểu ngạch, nay thương lái Trung Quốc quay lưng, lập tức tôm hùm rớt giá, người nuôi tôm lận đận, lao đao... Theo ghi chép của giới quan sát, đó là thông tin đơn thuần phản ánh hiện tượng ứ hàng, từ một lát cắt ngang tại chợ.

Trong quá khứ, nông dân ta đã nhiều lần “bật ngửa” chỉ vì vội vã “nhổ lúa, trồng ớt”, “phá rừng, trồng vải thiều”, rồi lại ồ ạt thu hái lá vải thiều trong khi cây chuẩn bị ra hoa để bán cho người Trung Quốc. Và cách đây chưa lâu là “sự kiện” hàng chục ngàn tấn dưa hấu ùn ứ trước cửa khẩu Tân Thanh (Lạng Sơn) do cánh buôn dưa phía Trung Quốc đột ngột ấn  định đại hạ giá giữa mùa thu hái. Đành rằng bà con nông dân rất thiếu thông tin nên “nhẹ dạ, cả tin”, nhưng suy cho cùng “trồng cây gì, nuôi con gì?” vốn dĩ là bài toán khó giải không chỉ tác động đến từng gia đình, làng bản, xã, phường, huyện, tỉnh... mà còn có tầm ảnh hưởng đến những chương trình, chiến lược vì “quốc kế, dân sinh”.

Nhìn lại hoạt động nuôi trồng thủy sản (NTTS) giai đoạn 2000-2010 và theo dõi nội dung đề án phát triển NTTS giai đoạn 2011-2020 đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt với tổng nhu cầu vốn khoảng 40.000 tỉ đồng, có thể thấy rõ tôm hùm chưa bao giờ được Bộ NNPTNT xác định là “con gì” trong chiến lược phát triển cũng như qui hoạch NTTS.

Đến thời điểm này, đề án qui hoạch phát triển NTTS đến năm 2020 đang trong giai đoạn “lấy ý kiến đóng góp, bổ sung”. Nhưng dù thế nào qui hoạch phát triển NTTS của từng vùng và của mỗi địa phương cũng phải dựa trên định hướng chung và mục tiêu cụ thể mà Bộ NNPTNT đã đề ra. Quả là khó cho những người làm công tác quản lý ngành thủy sản của các tỉnh Nam Trung Bộ, khi mà con tôm hùm chưa chính danh trong qui hoạch toàn quốc.

Dưới tầm nhìn của các nhà khoa học, nghề nuôi tôm hùm ở Việt Nam thực sự nổi tiếng khắp thế giới, không ngẫu nhiên các nước Australia, Indonesia... nghiên cứu,  học tập kinh nghiệm nuôi tôm hùm lồng bằng kỹ thuật đơn giản, ít vốn của ngư dân nước ta. Theo diễn giải của các chuyên gia trong ngành chế biến thủy sản xuất khẩu, dù năng động, sáng tạo đến cỡ nào, chủ DN cũng không thể vượt ra, tự ý xuất khẩu những sản phẩm không có trong danh mục; hơn nữa các đối tác luôn tuân thủ những qui định nghiêm ngặt của nhà nước (cả 2 phía) đối với những mặt hàng thực phẩm, đặc biệt là thực phẩm tươi sống. Cũng phải thôi, tôm hùm dẫu là “vua”, không chính danh thì làm sao chính ngạch (!)

Xét về mặt lý thuyết, bao năm qua ngân sách nhà nước đã chi không biết bao nhiêu tiền cho các cấp, các ngành, các địa phương... tổ chức thực hiện vô số công trình nghiên cứu khoa học và luận án tiến sĩ, thạc sĩ về chuyển đổi cơ cấu sản xuất nhằm hiện thực hóa ý tưởng “trồng cây gì, nuôi con gì?”.

Trong thực tế, quanh con tôm hùm hiện hữu không ít đề tài, dự án... Chỉ có điều, công phu nghiên cứu của các nhà khoa học cùng với nỗ lực vượt bậc của hàng chục vạn lao động nuôi tôm hùm vẫn thả nổi trên “con đường” tiểu ngạch. Xin nói thêm, trên thế giới, ngay ở các nước thị trường tự do, nhà nước vẫn nắm giữ nhiệm vụ định hướng chiến lược và qui hoạch phát triển nông nghiệp