Kiểm soát kháng sinh trong nuôi trồng thủy sản

Bài báo cáo này phân tích tác hại của việc sử dụng bừa bãi kháng sinh và nguyên nhân ảnh hưởng đến sử dụng kháng sinh và những gợi ý để quản lý hiệu quả kháng sinh trong nuôi trồng thủy sản.

Kiểm soát kháng sinh trong nuôi trồng thủy sản
Ảnh: Internet

Tác hại lạm dụng kháng sinh

Việc sử dụng kháng sinh quá mức sẽ dẫn đến nhiều hệ lụy như: Ảnh hưởng sức khỏe vật nuôi và con người, xuất hiện các chủng vi khuẩn lờn thuốc, kháng kháng sinh (AMR) cả trong vi khuẩn gây bệnh và không gây bệnh dẫn đến giảm hiệu quả điều trị của các bệnh nghiêm trọng như viêm phổi, lao và nhiễm trùng đường tiêu hóa trên người. Do đó, sự lây lan của vi khuẩn kháng kháng sinh đã được tổ chức Y tế Thế giới (WHO) phân loại là một trong những mối đe dọa chính cho dân số thế kỷ XXI.

Trong nuôi trồng thủy sản kháng sinh được dùng thông qua thức ăn hoặc môi trường nước sau đó có thể đào thải vào môi trường thông qua con đường nước, phân hoặc thức ăn thừa, sau đó chúng được tiêu thụ bởi cá hoặc động vật không xương sống trong môi trường gần đó.  Sự giải phóng kháng sinh trong môi trường thủy sản góp phần làm tăng nguy cơ kháng kháng sinh trong hệ sinh thái. 

Ngoài ra De Schryver và cộng sự. ( 2014 ) đã cho thấy rằng sử dụng kháng sinh (đặc biệt với mục đích phòng bệnh) có thể làm tăng tỷ lệ bùng phát của Vibrio spp. trong nuôi tôm vì kháng sinh tiêu diệt các hệ vi khuẩn có lợi trong nước ao, do đó vi khuẩn có hại phát triển nhanh hơn đặc biệt là nhóm vi khuẩn gây bênh Vibrio spp.

Việc sử dụng kháng sinh bừa bãi không những ảnh hưởng đến sức khỏe người tiêu dùng mà còn làm mất uy tính của ngành thủy sản nước đó.

Xuất hiện nhiều chủng kháng kháng sinh

1. Việc phát triển nuôi theo hình thức thâm canh và bán thâm canh làm dịch bệnh dễ diễn ra hơn. Và để hạn chế dịch bệnh nông dân sẽ sử dụng kháng sinh. Nhưng chuẩn đoán bệnh không đầy đủ và không chính xác của nông dân (ví dụ những bệnh do virus lại sử dụng kháng sinh để trị, sử dụng kháng sinh quá cao hoặc quá thấp) dẫn đến giảm hiệu quả sử dụng kháng sinh và gia tăng kháng kháng sinh trên vi khuẩn.

2. Khác biệt khu vực: Các khu vực địa lý khác nhau có thể lưu trữ các mầm bệnh vi khuẩn khác nhau ở các mật độ khác nhau, do đó ảnh hưởng đến việc sử dụng kháng sinh.

3. Khác biệt thể chế bao gồm: tiếp cận tới các nhà bán lẻ, tiếp cận bác sĩ thú y, pháp luật và thực thi pháp luật, chính sách kiểm soát kháng sinh khác nhau ở các quốc gia nhập khẩu và chương trình chứng nhận.

Trong khi nhiều quốc gia có giới hạn cho dư lượng kháng chấp nhận được, một số quốc gia chỉ sử dụng các chương trình thực thi đối với các sản phẩm xuất khẩu. Một số quốc gia thì việc theo dõi và thực thi các quy định liên quan đến thủy sản cũng bị cản trở bởi sự phân bổ thẩm quyền và trách nhiệm của nhiều cơ quan chính phủ.

4. Sự kháng thuốc kháng sinh của vi khuẩn tăng có thể làm giảm hiệu quả của phương pháp điều trị kháng sinh, và nếu nông dân sử dụng số lượng lớn kháng sinh thì điều này lại càng tăng sự kháng kháng sinh trên vi khuẩn.

 

Hình 1. Số lượng các sự cố được báo cáo trong hải quan EU, Mỹ và Nhật Bản liên quan đến dư lượng kháng sinh.

Kiểm soát kháng sinh để nuôi trồng thủy sản bền vững:

1. Tăng cường an toàn sinh học

An toàn sinh học đề cập đến bất kỳ bước nào có thể ngăn chặn các mầm bệnh xâm nhập vào các trại nuôi hoặc trại sản xuất giống, qua đó làm giảm nguy cơ bùng phát dịch bệnh và sử dụng hậu quả do sử dụng kháng sinh.

Tóm tắt quy trình an toàn sinh học:

  • Giảm sự xâm nhập của sinh vật mang mầm bệnh vào ao nuôi (lưới ngăn chim hoặc dọa chim, chắn lưới ngăn cua còng, loại bỏ chất thải trước khi thả giống, có ao lắng và lọc nước qua túi lưới).
  • Xây dựng ao nuôi có hố xi phong hoặc gom tụ chất thải để định kỳ hút bỏ ra khỏi ao. 
  • Hạn chế mầm bệnh trong dụng cụ nuôi bằng việc xử lý trước và sau khi sử dụng. Tăng cường sục khí và xử lý nước cũng góp phần giảm tác nhân gây bệnh.
  • Thực hiện an toàn sinh học tại tác trại sản xuất giống để giảm thiểu tác nhân gây bệnh. Sử dụng tôm giống sạch bệnh SPF. Thả con giống sạch bệnh. 

2. Tăng cường phổ biến nông dân qua các chương trình khuyến nông

Các cơ quan khuyến nông có thể giúp truyền đạt các rủi ro lạm dụng thuốc kháng sinh và chứng minh hiệu quả của việc sử dụng hợp lý, thực hành tốt trong sản xuất và các phương pháp điều trị thảo dược thay thế kháng sinh trong phòng trị bệnh thủy sản.

3. Cải thiện các phương pháp phát hiện và chuẩn đoán bệnh

Khả năng chẩn đoán chính xác bệnh là điều cần thiết để điều trị hiệu quả. 

Hầu hết các nước phát triển điều có đội ngũ bác sĩ thú y, kỹ thuật viên, phòng thí nghiệm chẩn đoán, và các cơ sở nghiên cứu để cung cấp lời khuyên về sức khỏe tôm/cá, nhưng ở các nước có thu nhập trung bình thấp hơn việc thiếu năng lực chẩn đoán bệnh gây cản trở việc chẩn đoán nhanh chóng và chính xác do đó thường dẫn đến việc sử dụng kháng sinh không phù hợp.

3. Giới hạn quyền sử dụng kháng sinh

Hầu hết các quốc gia phát triển đều có danh sách các kháng sinh được chấp thuận rõ ràng. 

Ví dụ, ở Canada có bốn sản phẩm kháng sinh được sử dụng cho nuôi trồng thủy sản, bao gồm: oxytetracycline, florfenicol, trimethoprim / sulfadiazine và ormetoprim / sulfadimethoxine (DFO 2017). Các sản phẩm này được quản lý thông qua thức ăn có nguồn gốc thuốc và yêu cầu đơn thuốc thú y. Các kháng sinh khác phải được cung cấp bởi các bác sĩ thú y trong các trường hợp đặc biệt chẳng hạn như sử dụng erythromycin trong tôm bố mẹ. Tại Hoa Kỳ, Cơ quan Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ quy định sử dụng kháng sinh trong nuôi trồng thủy sản với các ứng dụng cụ thể cho các loài cụ thể và chỉ có ba loại được phê duyệt (florfenicol, oxytetracycline, và sulfamethoxine / ormethoprim).

Các quốc gia khác thường có cách tiếp cận khác đó là cấm các nhóm chất kháng sinh khi rõ ràng hoặc nghi ngờ gây ra ung thư hay gây đột biến ở người tiêu dùng.

Hạn chế số lượng kháng sinh sử dụng trong nuôi trồng thủy sản có vẻ là cách tiếp cận tốt hơn, vì nó dễ dàng hơn để điều chỉnh và theo dõi việc sử dụng một vài hợp chất. Tuy nhiên, những hạn chế như vậy là dễ thực hiện hơn ở các nước chỉ sản xuất một số ít loài và với một ngành công nghiệp hợp nhất mạnh mẽ. 

4. Sử dụng vaccine

Vaccine có hiệu quả có thể ngăn chặn sự bùng phát bệnh do vi khuẩn ở cá vây, nhưng chúng không hoạt động theo cùng cách thức cho động vật giáp xác hoặc động vật thân mềm, vì những loại này không có hệ thống miễn dịch đặc hiệu.

5. Quy định liều lượng kháng sinh trong sản phẩm thủy sản

Các quy định về an toàn thực phẩm dựa trên sản phẩm thủy sản là một trong những cách hiệu quả nhất để giảm sử dụng kháng sinh trong nuôi trồng thủy sản. Các quy định dựa trên sản phẩm thường được áp dụng ở dạng giới hạn dư lượng tối đa, trong đó các mẫu sản phẩm thủy sản được sàng lọc để phát hiện các hợp chất bị cấm hoặc nồng độ cao của các hợp chất hạn chế sử dụng.

Thay vào đó, nó sẽ toàn diện hơn để yêu cầu nông dân đăng ký số lượng kháng sinh được áp dụng trong suốt giai đoạn phát triển, như trường hợp ở Na Uy, Scotland, Chile và một số tỉnh của Canada (Burridge et al. 2010 ). Tuy nhiên điều này đòi hỏi một mức độ nhất định của năng lực quy định để theo dõi bán hàng và sử dụng kháng sinh cũng phải thực thi chính xác lưu giữ hồ sơ.

6. Tuân thủ các chứng nhận

Chứng nhận nuôi trồng thủy sản dựa trên thị trường đang trở thành một công cụ ngày càng mạnh mẽ để thực thi sự tuân thủ của ngành công nghiệp thủy sản theo các tiêu chuẩn quốc tế.

Ngoài ra phương tiện truyền thông cũng có thể giúp thay đổi việc sử dụng kháng sinh và cải thiện các hoạt động sản xuất bằng cách ảnh hưởng đến nhận thức của công chúng, nhận thức của người tiêu dùng và giấy phép xã hội của các công ty nuôi trồng thủy sản.

Nhóm nhà khoa học: Patrik J. G. Henriksson, Andreu Rico, Max Troell, Dane H. Klinger, Alejandro H. Buschmann, Sonja Saksida, Mohan V. Chadag, Wenbo Zhang đăng trên tạp chí Sustainability Science

Đăng ngày 01/06/2018
VĂN THÁI (Lược dịch)
Kỹ thuật

Nguyên nhân nào làm tôm bị vàng gan?

Gan là bộ phận quan trọng trên cơ thể tôm, nếu gan tôm phát sinh vấn đề như bị vàng gan sẽ khiến tôm chết hàng loạt. Vậy làm sao để xác định nguyên nhân tôm bị vàng gan, cách phòng ngừa và điều trị như thế nào để khắc phục tình trạng trên, cùng tìm hiểu với Tép Bạc qua bài viết dưới đây nhé!

Gan tôm bị vàng
• 09:42 24/04/2024

Lab lab trong ao tôm và cách phòng trị hiệu quả

Lab lab tập hợp thủy sinh bao gồm tảo, vi sinh vật và nguyên sinh động vật phát triển trong ao tôm. Tập hợp này được gọi bằng một thuật ngữ (có xuất xứ từ Philippines) là lab lab.

Nước ao tôm
• 09:47 22/04/2024

Nhiệt độ và các yếu tố khác ảnh hưởng đến màu sắc tôm như thế nào?

Có thể bà con đã từng tự hỏi vì sao tôm lại có nhiều màu sắc khác nhau như vậy? Liệu màu sắc có thực sự ảnh hưởng đến sức khỏe và chất lượng của chúng không? Điều gì tác động từ môi trường bên ngoài có thể ảnh hưởng đến chất lượng, màu sắc của tôm và làm thế nào chúng ta có thể nhận biết được?

Tôm thẻ
• 09:45 22/04/2024

Ép khuẩn và diệt khuẩn cho ao nuôi tôm

Trong môi trường ao nuôi, vi khuẩn luôn có khả năng xuất hiện mặc dù đã xử lý cẩn thận từ đầu vụ nuôi. Chúng xuất hiện và tấn công tôm gây nên một số bệnh khó điều trị, từ đó tôm mất sức đề kháng dẫn đến chết. Chính vì vậy vấn đề diệt khuẩn luôn được bà con quan tâm đến. Diệt khuẩn như thế nào là đúng cách để không ảnh hưởng đến tôm, mời bà con tham khảo bài viết dưới đây nhé!

Tôm thẻ
• 11:20 19/04/2024

Ban Bí thư chỉ thị quyết tâm gỡ “thẻ vàng” trong năm 2024

Ngày 10/4/2024, bà Trương Thị Mai, Ủy viên Bộ Chính trị, Thường trực Ban Bí thư, Trưởng Ban Tổ chức Trung ương ký Chỉ thị số 32-CT/TW về việc về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác chống khai thác thuỷ sản bất hợp pháp, không báo cáo, không theo quy định (IUU) và phát triển bền vững ngành thuỷ sản.

Tàu cá Việt Nam
• 20:19 24/04/2024

Xả kho - Không lo vận chuyển

Hàng loạt ưu đãi hấp dẫn diễn ra trong tháng này, cùng eShop mua hàng Không lo về giá nhé!

Chương trình khuyến mãi
• 20:19 24/04/2024

Công nghệ nuôi cá “sông trong ao”

Ngày 22/4/2024, Trường Thủy sản - Đại học Cần Thơ phối hợp Hội đồng xuất khẩu đậu nành Hoa Kỳ (USSEC) tổ chức hội thảo về công nghệ nuôi cá “sông trong ao”. Tham dự có Hiệu trưởng Trường Thủy sản Vũ Ngọc Út và nhiều giảng viên, chuyên gia, đại diện các doanh nghiệp, hộ nuôi cá ĐBSCL.

Cá rô phi
• 20:19 24/04/2024

Triển khai nuôi hải sâm thương phẩm tại làng chài Nhơn Hải

Nhằm đẩy mạnh phát triển nuôi biển, đa dạng hóa đối tượng nuôi trồng thủy sản ,nâng cao hiệu quả kinh tế cho bà con ngư dân, mới đây, Sở KH&CN Bình Định đã có quyết định phê duyệt nhiệm vụ “Ứng dụng khoa học và công nghệ xây dựng mô hình nuôi thương phẩm hải sâm cát tại xã Nhơn Hải, TP. Quy Nhơn do Phòng Kinh tế TP Quy Nhơn chủ trì thực hiện và HTX Dịch vụ - Du lịch – Thủy sản Nhơn Hải là cơ quan phối hợp chính tổ chức thực hiện.

Hải sâm
• 20:19 24/04/2024

Nguyên nhân nào làm tôm bị vàng gan?

Gan là bộ phận quan trọng trên cơ thể tôm, nếu gan tôm phát sinh vấn đề như bị vàng gan sẽ khiến tôm chết hàng loạt. Vậy làm sao để xác định nguyên nhân tôm bị vàng gan, cách phòng ngừa và điều trị như thế nào để khắc phục tình trạng trên, cùng tìm hiểu với Tép Bạc qua bài viết dưới đây nhé!

Gan tôm bị vàng
• 20:19 24/04/2024