Rong, tảo - kho báu từ lòng biển

Đại dương chứa đựng nhiều tiềm năng nghiên cứu và khai thác các nguồn lợi đa dạng, trong đó có các chất chống khuẩn, chống virus, chống oxy hóa, chống độc tố nấm mốc,…

hội thảo Sinh khối biển
Hội thảo “Sinh khối biển - Nguồn dinh dưỡng cho sức khỏe con người và vật nuôi”

Một số khái niệm

Tảo là thực vật hạ đẳng, cơ thể chưa phân hóa thành thân, rễ, lá (những thành phần cấu tạo của thực vật bậc cao), chu kỳ sống thường diễn ra trong môi trường nước. Cơ thể tảo có chứa sắc tố quang hợp, nhờ đó nó có khả năng quang tự dưỡng, sử dụng năng lượng mặt trời chuyển hóa chất vô cơ thành đường dạng đơn giản. Tảo có cấu trúc rất đa dạng như đơn bào, tập đoàn hay đa bào và có các hình dạng khác nhau như dạng tế bào đơn lẻ, dạng hạt, dạng bản, dạng sợi hay ống, …

Tảo xuất hiện trên trái đất cách đây khoảng 3,5 tỷ năm. Sản sinh ra cacbon thông qua quá trình quang hợp, tảo đã góp phần cơ bản cho sự phát triển của sự sống trên trái đất. Hiện nay, tảo có vai trò cực kỳ quan trọng trong việc giảm khí thải nhà kính và là nguồn cung cấp chính khí oxy cho bầu khí quyển của trái đất.

Hiện đã xác định khoảng 25.000 loài tảo biển, chia theo các lớp tảo lục, tảo đỏ và tảo nâu. Tảo lục được xem như tổ tiên của các loài thực vật trên cạn, xuất hiện cách đây khoảng 3,5 tỷ năm. Các loài như cải biển (Ulva sp), tảo bẹ (Ulva intestinalis) hay tảo ngón tay (Codium)… là các loài tảo lục phổ biến. Tảo đỏ là nhóm rong biển xuất hiện khoảng 1.200 triệu năm trước, hiện được dùng để chiết tách carragreenan và thạch. Tảo nâu là nhóm rong biển xuất hiện gần đây nhất (khoảng 150-200 triệu năm trước), thường được dùng để chiết tách alginate, fucoidan, laminarin, …

Thành phần cấu tạo của tảo gồm 75% chất hữu cơ (lipid, protid, glucid, vitamin) và 25% là khoáng chất, các nguyên tố vi lượng như iốt, magiê, moliden, fluo, kali… Do đó, tảo có giá trị rất cao đối với sức khỏe và dinh dưỡng của con người.

Ngày 18/06/2013, trong cuộc hội thảo tại Tp HCM với tiêu đề “Sinh khối biển cho dinh dưỡng con người và sức khỏe vật nuôi”, TS. Hervé Demais, Cố vấn khoa học cho công ty thức ăn chăn nuôi và thuốc thú y Olmix Asia Pacific (Pháp), đã nhấn mạnh: “Tảo là một nhóm sinh vật đa dạng về chủng loài, có nhiều thành phần hóa học, đây thực sự là một kho báu từ biển, một nguồn tài nguyên có nhiều lợi ích nhưng chưa được con người khám phá hết và sử dụng đúng mức”.

rong sun
Rong sụn

Lịch sử sử dụng tảo biển lâu đời

Thực tế, việc tiêu thụ sản phẩm từ rong biển (tảo đa bào ở biển) đã trải qua thời kì lịch sử rất lâu dài. Các dấu vết khảo cổ học cho thấy, người Nhật đã dùng rong biển từ hơn 10.000 năm trước. Trong nền văn hoá Trung Quốc cổ đại, rong biển được coi là đặc sản dùng trong các món ăn của triều đình và chỉ hoàng tộc hay khách của hoàng thân, quốc thích mới được thưởng thức. Dù rong biển được coi là món ăn đặc trưng của châu Á, nhưng trên thực tế các quốc gia có bờ biển trên thế giới như Scotland, Ireland, Newzealand, quần đảo nam Thái Bình Dương và các nước Nam Mỹ ven biển cũng đã sử dụng rong biển từ rất lâu.

Tảo cũng được sử dụng trong nhiều lĩnh vực khác. Chúng là nguồn nguyên liệu tự nhiên cho công nghiệp thực phẩm (Cải biển Ulva lactuca, bột rong biển, chất tạo gel E400, E401 Alginate–Agar E406, E407,...), mỹ phẩm (chất tạo kết cấu và hoạt hóa), công nghiệp (Phycocolloids, hydrocolloids tạo độ sánh, gel hoặc chất ổn định), thức ăn gia súc, nông nghiệp ... Thông qua các tài liệu tham khảo trong lịch sử và trong thời gian sử dụng lâu dài, không có nguy cơ gây hại sức khỏe nào được đề cập đến (độc tố hay ecotoxic).

Hiện nay, Nhật Bản, Trung Quốc và Hàn Quốc là những nước tiêu thụ rong biển thực phẩm lớn nhất và nhu cầu của họ là cơ sở của một nghề NTTS với sản lượng hằng năm trên toàn thế giới khoảng 6 triệu tấn rong tươi, trị giá lên đến 5 tỉ USD. Các nước và lãnh thổ cung cấp tảo thực phẩm chính là Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc và Đài Loan. Các nước cung cấp chính rong biển cho công nghiệp là Đan Mạch, Pháp, Na Uy, Tây Ban Nha, Mỹ và Nhật.

Các hoạt tính sinh học tiềm tàng từ tảo

Theo TS. Henri Salmon, Giám đốc Viện nghiên cứu Nông nghiệp INRA (Pháp), tảo sống trong môi trường nước, nên chúng hấp thu và rất giàu dưỡng chất, bao gồm các thành phần dinh dưỡng (protein, chất béo, khoáng…) và các thành phần chứa hoạt tính sinh học tiềm năng (polysacharides, peptides và các chất chuyển hóa thứ cấp như polyphenols, steroids…).

Hoạt chất rất quan trọng chiết xuất được từ tảo chính là polysacharide, từ lâu đã được coi là chất chứa hoạt tính sinh học có ứng dụng trong nhiều lĩnh vực khoa học, đặc biệt là ngành hóa sinh và y dược. Hoạt tính sinh dược học có triển vọng nhất của polysacharide chính là điều tiết miễn dịch và các hiệu quả chống ung thư.

Polysacharide đại diện cho một lớp cấu trúc đa dạng của các đại phân tử phân bố tương đối phổ biến trong tự nhiên. Không giống như protein và nucleic, chúng có cấu trúc lặp đi lặp lại, đó là các polyme của đơn vị monosacharide liên kết với nhau bằng liên kết glycosidic. Phần lớn các polysacharide tìm thấy trong các loại tảo như Galactans (agar- agar và carragreenan), Fucans và Ulvans là những polysacharide sulfat hóa.

Tảo có đặc điểm chung là trơn và dính. Thành phần chính khiến tảo biển trơn là “Fucoidan” – một loại polysaccharide do nhiều mắt xích liên quan đến một loại đường có tên “Fucose” sulfat hóa tạo thành. Các nghiên cứu hiện đại đã chỉ ra rằng Fucoidan có trong tảo nâu chính là chìa khóa lý giải bí mật về sự khỏe mạnh và trường thọ mà từ lâu cộng đồng cư dân các vùng biển đảo khắp nơi trên thế giới đã được thụ hưởng khi sử dụng rong biển trong ẩm thực truyền thống và chăm sóc sức khỏe. Fucoidan gần đây được giới y học chú ý và trở thành hợp chất được xem là giá trị nhất của đại dương bởi các khả năng chống ung thư. 

Trang trại trồng rong sụn
Trang trại trồng rong sụn

TS. Henri Salmon cho rằng tảo biển mang lại tiềm năng rất lớn cho sức khỏe con người và vật nuôi nhờ sự độc đáo và đang dạng của các polysacharide. Đây hứa hẹn sẽ là nguồn dinh dưỡng bổ sung cho con người, cung cấp các nguồn protein và khoáng thứ cấp. Bột tảo có thể dùng làm thức ăn trực tiếp cho một số loài thủy sản, hoặc là nguồn protein thay thế bột cá. Thậm chí, với khoáng chất và nguyên tố vi lượng phong phú, tảo có thể là nguồn dinh dưỡng quan trọng cho đất, cho dinh dưỡng thực vật và sức khỏe cây trồng.

Tiềm năng phát triển tại Việt Nam

Nghiên cứu phân loại và sinh học rong biển phục vụ nuôi trồng ở Việt Nam đã bắt đầu từ những năm đầu của thập kỷ 1960. Hiện nay, việc nghiên cứu phân loại sinh học và nuôi trồng rong biển đã được triển khai ở nhiều cơ quan trong cả nước, trong đó phải kể đến Trường Đại học Nha Trang, Phân viện Vật liệu Nha Trang, Viện Nghiên cứu Hải sản Hải Phòng, Viện Hải dương học Nha Trang, …

Rong biển có nhiều công dụng thực tế và là bài toán kinh tế giúp người dân miền biển thoát nghèo, nhờ chi phí đầu tư trồng rong tảo thấp, kỹ thuật đơn giản. Kể từ khi du nhập vào nước ta từ năm 1993, một loài rong biển là rong sụn đã tỏ ra thích hợp với khí hậu Việt Nam, đặc biệt là ở các tỉnh miền Trung. Hiện nay trồng rong sụn đã và đang phát triển mạnh ở các tỉnh Ninh Thuận, Khánh Hoà, Phú Yên và ở nhiều địa phương khác. Tuy vậy, hiện nay sản lượng thu được chủ yếu chỉ dùng để XK dưới dạng rong khô. Trong khi đó chúng ta lại phải NK các chế phẩm như carrageenan để phục vụ cho các ngành công nghiệp trong nước.

Với khoảng 660 loài rong biển đã thống kê được, cùng với điều kiện thuận lợi về thiên nhiên, nước ta có nhiều tiềm năng phát triển nguồn lợi rong biển. Tuy nhiên, cho tới nay Việt Nam chỉ mới khai thác một phần rất nhỏ tiềm năng này. Nhiều loài rong biển có giá trị còn chưa được sử dụng, nhiều diện tích có thể trồng rong biển chưa được quy hoạch phát triển. Nghề trồng rong cũng chỉ mới tiến hành với rong câu, rong sụn,… ở trình độ rất thấp. Nghề khai thác rong biển chưa có vị trí trong các nghề khai thác hải sản của nước ta. Vì vậy, trước những giá trị về mọi mặt mà rong tảo biển có thể mang lại, đã đến lúc phải cải thiện, thúc đẩy ngành trồng rong tảo nhằm đáp ứng nhu cầu trong nước và tiến tới đa dạng hóa sản phẩm, mở rộng XK ra thị trường nước ngoài.

Vietfish.org
Đăng ngày 05/10/2013
Trần Duy

Phụ gia thức ăn ảnh hưởng đến hệ miễn dịch cá heo sọc

Colossoma macropomum – Wikipedia tiếng ViệtPhụ gia thức ăn dinh dưỡng làm giảm tác động bất lợi của stress vận chuyển trong hệ thống miễn dịch của cá heo sọc (Colossoma macropomum)

Cá heo sọc
• 13:53 19/06/2024

Thực khuẩn thể kiểm soát lây nhiễm Aeromonas Hydrophila trên cá

Thể thực khuẩn ngày càng được sử dụng làm tác nhân kiểm soát sinh học chống lại vi khuẩn gây bệnh. Một báo cáo phân lập được thực khuẩn thể Akh-2 từ đảo Geoje, Hàn Quốc kiểm soát bệnh nhiễm trùng máu do vi khuẩn Aeromonas hydrophila.

Cá
• 11:03 17/06/2024

Sử dụng hỗn hợp prebiotic trong Thủy sản: Kháng bệnh và miễn dịch

Hỗn hợp prebiotic, sự kết hợp β-glucan và MOS đã được báo cáo rộng rãi trong nhiều nghiên cứu rằng nó có thể làm tăng khả năng kháng bệnh của nhiều loại động vật thủy sản.

Cá nuôi
• 10:56 14/06/2024

Sử dụng hỗn hợp prebiotic trong Thủy sản: Sức khỏe và Tăng trưởng

Việc áp dụng prebiotic làm phụ gia thức ăn là một trong những cách khắc phục tình trạng lạm dụng kháng sinh trong quản lý sức khỏe loài thủy sản (Kari và cộng sự, 2021; Song và cộng sự, 2014; Zulhisyam và cộng sự, 2020).

Cá nuôi
• 10:39 14/06/2024

Phụ gia thức ăn ảnh hưởng đến hệ miễn dịch cá heo sọc

Colossoma macropomum – Wikipedia tiếng ViệtPhụ gia thức ăn dinh dưỡng làm giảm tác động bất lợi của stress vận chuyển trong hệ thống miễn dịch của cá heo sọc (Colossoma macropomum)

Cá heo sọc
• 21:26 19/06/2024

Tăng cường công tác gỡ “Thẻ vàng” của Ủy ban châu Âu

Ngày 17/6, Phó Thủ tướng Chính phủ Trần Lưu Quang chủ trì Hội nghị trực tuyến của Ban chỉ đạo Quốc gia về chống khai thác hải sản bất hợp pháp, không báo cáo, không theo quy định (IUU). Hội nghị được kết nối trực tuyến với 28 địa phương ven biển trên cả nước.

Họp
• 21:26 19/06/2024

Tác động của NH3, NO2, CO2 đến môi trường ao tôm

Việc duy trì chất lượng môi trường ao tôm là yếu tố then chốt quyết định sự thành công của vụ nuôi. Trong đó, NH3, NO2 và CO2 đóng vai trò quan trọng trong hệ sinh thái ao, ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe và năng suất của tôm. Việc hiểu về chúng có thể giúp bà con nâng cao hiệu quả trong công tác kiểm soát, quản lý từ đó cải thiện được năng suất ao nuôi.

Ao nuôi
• 21:26 19/06/2024

Tìm hiểu đặc điểm sinh sản của cá tráp vây vàng

Cá tráp vây vàng được biết đến nhiều nhất tại tỉnh Thừa Thiên Huế của nước ta. Loại cá này có giá trị về mặt kinh tế cao. Do đó, việc tìm hiểu về đặc điểm sinh sản của cá tráp phục vụ việc nghiên cứu và đưa ra các biện pháp bảo vệ nhằm hướng đến kế hoạch nuôi trồng và khai thác bền vững.

Cá tráp vây vàng
• 21:26 19/06/2024

Xử lý tôm bị mềm vỏ sau mưa nhiều

Nuôi tôm là một nghề đầy tiềm năng và mang lại thu nhập ổn định cho nhiều nông dân ở các vùng ven biển Việt Nam. Tuy nhiên, nghề nuôi tôm cũng gặp phải không ít khó khăn, trong đó có tình trạng tôm bị mềm vỏ sau khi trời mưa. Vấn đề này không chỉ ảnh hưởng đến chất lượng và giá trị thương phẩm của tôm mà còn gây thiệt hại kinh tế cho người nuôi. Hiểu rõ nguyên nhân và tìm ra các biện pháp khắc phục là điều cần thiết để đảm bảo hiệu quả nuôi tôm.

Tôm thẻ chân trắng
• 21:26 19/06/2024
Some text some message..