Vai trò của vi khuẩn có lợi trong kiểm soát môi trường nuôi tôm

Vi khuẩn có lợi là gì?

Vi khuẩn có lợi, hay còn gọi là vi sinh vật hữu ích, là các loại vi khuẩn có khả năng phân hủy chất hữu cơ, kiểm soát vi sinh vật gây hại, và tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển của tôm. 

Các loại vi khuẩn phổ biến trong nuôi tôm bao gồm Bacillus, Nitrosomonas, Nitrobacter, và các vi khuẩn lactic. Những vi khuẩn này thường được đưa vào ao nuôi dưới dạng chế phẩm sinh học, giúp thúc đẩy các quá trình sinh hóa tự nhiên mà một ao nuôi thông thường không thể tự cân bằng được. 

Lợi ích của vi khuẩn có lợi trong kiểm soát môi trường

Phân hủy chất hữu cơ và giảm thiểu ô nhiễm 

Trong quá trình nuôi tôm, thức ăn dư thừa, phân tôm, và xác sinh vật chết thường tích tụ ở đáy ao. Nếu không được xử lý, những chất hữu cơ này sẽ phân hủy yếm khí, tạo ra các chất độc hại như khí NH₃ (ammoniac), NO₂ (nitrit), và H₂S (hydro sulfua), gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe của tôm.

Vi khuẩn có lợi, đặc biệt là các dòng Bacillus, có khả năng phân hủy nhanh chóng chất hữu cơ và chuyển hóa chúng thành các chất ít độc hại hơn. Điều này không chỉ làm giảm ô nhiễm đáy ao mà còn ngăn chặn sự phát triển của vi khuẩn gây bệnh.

Cải thiện chất lượng nước

Vi khuẩn Nitrosomonas và Nitrobacter tham gia vào chu trình nitrat hóa, giúp chuyển đổi NH₃ và NO₂ thành NO₃ (nitrat) – một dạng ít độc hơn và có thể làm phân bón tự nhiên cho các loại tảo hữu ích. 

Chu trình này giúp duy trì chất lượng nước trong ao ở mức ổn định, giảm áp lực lên hệ thống quạt nước và thiết bị xử lý môi trường khác.

 Khi hệ miễn dịch của tôm được tăng cường, chúng sẽ chống lại được các mầm bệnh. Ảnh: Tép Bạc

Kiểm soát vi khuẩn gây hại

Môi trường nước kém chất lượng là điều kiện lý tưởng để vi khuẩn gây bệnh như Vibrio phát triển. Tuy nhiên, các vi khuẩn có lợi có thể cạnh tranh trực tiếp với vi khuẩn gây bệnh về dinh dưỡng và không gian sống, từ đó hạn chế sự phát triển của chúng. 

Ngoài ra, một số vi khuẩn có lợi còn tiết ra các chất kháng sinh tự nhiên, giúp tiêu diệt hoặc ức chế vi khuẩn gây bệnh.

Tăng cường miễn dịch cho tôm

Một số dòng vi khuẩn có lợi như Lactobacillus có khả năng kích thích hệ miễn dịch tự nhiên của tôm. Khi hệ miễn dịch của tôm được tăng cường, chúng sẽ chống lại được các mầm bệnh trong môi trường tốt hơn, giảm nguy cơ mắc bệnh và tăng tỷ lệ sống. 

Cách sử dụng vi khuẩn có lợi hiệu quả

Lựa chọn chế phẩm sinh học chất lượng

Chế phẩm sinh học nên được mua từ các nhà cung cấp uy tín, đảm bảo chứa đúng loại vi khuẩn có lợi và mật độ vi khuẩn đủ cao. Nên chọn những sản phẩm có hướng dẫn rõ ràng và dễ sử dụng. 

Bổ sung vi khuẩn vào thời điểm thích hợp

Thời điểm tốt nhất để bổ sung vi khuẩn có lợi là vào sáng sớm hoặc chiều mát, khi ánh sáng mặt trời không quá gay gắt và nhiệt độ nước ổn định. Điều này giúp vi khuẩn có điều kiện sống sót và hoạt động tốt hơn trong môi trường ao.

Duy trì điều kiện môi trường tối ưu

Vi khuẩn có lợi chỉ hoạt động hiệu quả khi môi trường nước đáp ứng các điều kiện như pH từ 7,5 đến 8,5, độ mặn phù hợp, và lượng oxy hòa tan đủ cao. 

Nếu các điều kiện này không được đảm bảo, vi khuẩn có thể không phát huy được tác dụng hoặc thậm chí chết đi. 

Thời điểm tốt nhất để bổ sung vi khuẩn có lợi là vào sáng sớm hoặc chiều mát

Theo dõi và điều chỉnh liều lượng

Việc sử dụng vi khuẩn có lợi cần được kiểm soát và theo dõi thường xuyên. Quá liều có thể gây mất cân bằng hệ vi sinh trong ao, trong khi liều thấp lại không đủ hiệu quả. Người nuôi cần dựa trên tình trạng thực tế của ao để điều chỉnh lượng chế phẩm cho phù hợp. 

Vi khuẩn có lợi đóng vai trò thiết yếu trong việc kiểm soát môi trường nuôi tôm, giúp cải thiện chất lượng nước, giảm thiểu ô nhiễm, và tăng cường sức khỏe của tôm. Việc sử dụng vi khuẩn có lợi không chỉ mang lại hiệu quả kinh tế cao mà còn góp phần phát triển ngành nuôi trồng thủy sản bền vững.

Người nuôi tôm cần hiểu rõ và áp dụng đúng cách các chế phẩm sinh học để tối ưu hóa lợi ích từ vi khuẩn có lợi. Khi môi trường ao nuôi được quản lý tốt, tôm sẽ phát triển khỏe mạnh, năng suất cao và hạn chế rủi ro trong suốt vụ nuôi.