Vi khuẩn phát sáng Vibrio harveyi

Tuy nhiên, trong nuôi trồng thủy sản, đặc biệt là nuôi tôm, Vibrio harveyi có thể trở thành một tác nhân gây bệnh nguy hiểm, dẫn đến những tổn thất nghiêm trọng. Việc nhận biết và kiểm soát vi khuẩn này là một trong những thách thức lớn đối với người nuôi tôm hiện nay. 

Đặc điểm của Vibrio harveyi

Vibrio harveyi là một vi khuẩn gram âm, có khả năng phát sáng sinh học (bioluminescence). Điều này có nghĩa là vi khuẩn này có thể phát ra ánh sáng trong điều kiện tối. Ánh sáng do Vibrio harveyi tạo ra là kết quả của một phản ứng hóa học bên trong tế bào vi khuẩn, mà cụ thể là sự oxy hóa của một hợp chất gọi là luciferin dưới tác động của enzyme luciferase. Mặc dù hiện tượng phát sáng này thường không gây hại trực tiếp, nhưng sự xuất hiện của vi khuẩn này lại liên quan đến nhiều loại bệnh nguy hiểm cho tôm nuôi.

Tác động của Vibrio harveyi đối với tôm nuôi

Trong nuôi tôm, Vibrio harveyi được xem là một trong những nguyên nhân chính gây ra bệnh phát sáng (luminous vibriosis). Loại bệnh này đặc biệt phổ biến ở tôm sú (Penaeus monodon) và tôm thẻ chân trắng (Penaeus vannamei). Khi nhiễm bệnh, tôm có các triệu chứng như giảm ăn, bơi lờ đờ, màu sắc cơ thể thay đổi và đặc biệt là cơ thể tôm có thể phát sáng nhẹ trong điều kiện tối. Các dấu hiệu này thường đi kèm với sự suy yếu của hệ miễn dịch và tổn thương nội tạng, khiến tôm dễ chết.

Vi khuẩn V. Harveyi gây bệnh phát sáng trên tôm. Ảnh: Drtom.vn

Bệnh phát sáng có thể lan truyền rất nhanh trong quần thể tôm nuôi, đặc biệt là trong các ao nuôi có mật độ cao và điều kiện môi trường kém. Nếu không kiểm soát kịp thời, tỷ lệ tử vong có thể lên đến 80%, gây thiệt hại lớn cho người nuôi.

Nguyên nhân và điều kiện bùng phát

Sự bùng phát của Vibrio harveyi trong ao nuôi tôm thường liên quan đến nhiều yếu tố môi trường. Một trong những yếu tố quan trọng nhất là chất lượng nước. Nếu chất lượng nước ao không được quản lý tốt, với nồng độ chất hữu cơ và khí độc cao, vi khuẩn Vibrio harveyi sẽ dễ dàng phát triển và gây bệnh. Ngoài ra, mật độ nuôi quá cao và dinh dưỡng không cân đối cũng có thể tạo điều kiện thuận lợi cho vi khuẩn này lây lan.

Bên cạnh đó, việc không kiểm soát tốt thức ăn thừa và chất thải trong ao nuôi cũng làm tăng nguy cơ bùng phát bệnh. Các chất hữu cơ tích tụ ở đáy ao là nguồn dinh dưỡng dồi dào cho vi khuẩn phát triển, tạo điều kiện cho Vibrio harveyi sinh sôi mạnh mẽ.

Phòng ngừa và kiểm soát

Quản lý chất lượng nước

Việc duy trì chất lượng nước tốt trong ao nuôi là yếu tố then chốt để hạn chế sự phát triển của Vibrio harveyi. Người nuôi cần thường xuyên kiểm tra các chỉ số môi trường như pH, nồng độ oxy hòa tan, amoniac và nitrit. Bên cạnh đó, việc thay nước định kỳ và sử dụng các chế phẩm sinh học để phân hủy chất hữu cơ cũng giúp cải thiện môi trường ao nuôi.

Người nuôi cần thường xuyên kiểm tra các chỉ số môi trường như pH, nồng độ oxy hòa tan, amoniac và nitrit. Ảnh: Tép Bạc

Sử dụng chế phẩm sinh học

Chế phẩm sinh học có chứa vi khuẩn có lợi (probiotics) là một trong những phương pháp hiệu quả để cạnh tranh sinh học với Vibrio harveyi, từ đó làm giảm số lượng vi khuẩn gây bệnh trong ao. Việc sử dụng các loại vi sinh có thể giúp cân bằng hệ vi sinh vật trong ao, hạn chế sự phát triển của vi khuẩn có hại.

Kiểm soát mật độ nuôi

Mật độ nuôi tôm quá cao là yếu tố làm tăng nguy cơ bùng phát bệnh. Người nuôi nên duy trì mật độ nuôi hợp lý để giảm thiểu sự lây lan của vi khuẩn trong quần thể tôm.

Quản lý thức ăn và chất thải

Việc cho ăn đúng liều lượng, không để lại thức ăn thừa trong ao và loại bỏ chất thải kịp thời là biện pháp quan trọng để kiểm soát sự phát triển của Vibrio harveyi. Chất thải hữu cơ tích tụ ở đáy ao là môi trường lý tưởng cho vi khuẩn phát triển, do đó cần có các biện pháp quản lý đáy ao hiệu quả.

Bổ sung chế độ ăn uống với hỗn hợp men vi sinh Bacillus giúp làm giảm quần thể vi khuẩn V. harveyi

Sử dụng kháng sinh cẩn trọng

Trong trường hợp tôm bị nhiễm bệnh nặng, việc sử dụng kháng sinh có thể là biện pháp cuối cùng. Tuy nhiên, người nuôi cần tuân thủ các quy định về sử dụng kháng sinh trong nuôi trồng thủy sản để tránh gây ra tình trạng kháng kháng sinh và ô nhiễm môi trường.

Vi khuẩn phát sáng Vibrio harveyi là một trong những tác nhân nguy hiểm đối với ngành nuôi tôm, có thể gây ra thiệt hại lớn nếu không được kiểm soát kịp thời. Tuy nhiên, thông qua việc quản lý chất lượng nước, kiểm soát mật độ nuôi, sử dụng chế phẩm sinh học và quản lý tốt thức ăn, người nuôi tôm có thể giảm thiểu nguy cơ bùng phát bệnh. Hiểu rõ về Vibrio harveyi và áp dụng các biện pháp phòng ngừa hiệu quả là chìa khóa giúp người nuôi bảo vệ đàn tôm và duy trì hiệu quả kinh tế trong nuôi trồng thủy sản.