Lãng phí từ nhiều công trình thủy lợi ở Phú Yên

Tuy nhiên, hiện có nhiều công trình thủy lợi xây dựng dở dang, kéo dài; một số công trình xây xong không có kênh dẫn nước tưới, hoặc có hồ nhưng chưa có ruộng tưới, gây lãng phí và ảnh hưởng đời sống nhân dân trong vùng dự án.

Hồ thủy lợi La Bách ở huyện Sông Hinh (Phú Yên) được đầu tư 24,6 tỷ đồng từ nguồn vốn tín dụng chuyên ngành JICA (Nhật Bản) nhằm tưới cho 100 ha lúa hai vụ và 178 ha mía của buôn La Bách và buôn Lê Diêm thuộc thị trấn Hai Riêng (huyện Sông Hinh). Công trình hoàn thành vào tháng 7-2012 và tích đầy nước nhưng không thể tưới cho số đồng ruộng khô hạn cạnh đó, đành phải xả nước ra suối một cách lãng phí. Nguyên nhân là hồ xây xong nhưng chưa có ruộng để tưới.

Phó Chủ tịch UBND huyện Sông Hinh Trần Thanh Ðịnh cho biết, trong quá trình thực hiện dự án hồ chứa nước La Bách, ngoài nguồn vốn đầu tư nói trên từ nguồn vốn tín dụng chuyên ngành JICA, phần chi phí đền bù và giải phóng mặt bằng để san ủi đồng ruộng, xây lắp kênh mương nội đồng không được đưa vào dự toán dự án, cho nên khi triển khai không có kinh phí thực hiện. Ðến nay, huyện

Sông Hinh mới bắt đầu xây dựng phương án đổi đất để cải tạo đồng ruộng. Vì thổ nhưỡng ở đây lâu nay là đất đồi gò, chỉ trồng được các loại cây trồng cạn như sắn, mía, đậu đỗ. Do vậy, cần cải tạo đồng ruộng mới có thể sử dụng nguồn nước tưới để trồng lúa nước. Tuy nhiên, có hai vấn đề vướng mắc là liệu bà con có đồng ý phương án đổi đất gò lấy ruộng nước hay không. Thứ hai là, nguồn kinh phí cải tạo đồng ruộng quá lớn, cho nên huyện cũng chưa cân đối được - Phó Chủ tịch UBND huyện Trần Thanh Ðịnh giải thích. Còn Phó Giám đốc Trung tâm Phát triển quỹ đất huyện Sông Hinh Y Cư cho biết, có 20 ha đất của 52 hộ dân dọc tuyến kênh tưới và bãi thải vật liệu khi làm hồ La Bách bị ảnh hưởng, do chậm đền bù cho nên hầu hết các hộ dân này đều không chịu di dời. Từ những khó khăn nêu trên, xảy ra nghịch lý nằm cạnh hồ nước đầy, nhưng hiện hàng chục ha ruộng vườn của hàng trăm gia đình ở các buôn La Bách, Lê Diêm thuộc thị trấn Hai Riêng, huyện Sông Hinh đang khô hạn.

Cũng tại huyện Sông Hinh, có một công trình thủy lợi lớn sử dụng nguồn trái phiếu Chính phủ đang thi công hết sức ỳ ạch, ảnh hưởng sản xuất của người dân chung quanh. Ðó là dự án hồ chứa nước buôn Ðức, thuộc xã EaTrol. Hồ chứa nước buôn Ðức có diện tích lòng hồ 60 ha, dung tích 46 triệu m3 nước. Khi hoàn thành sẽ là nguồn nước tưới cho hơn 300 ha cây trồng và nuôi trồng thủy sản cho các vùng 100% là đồng bào dân tộc thiểu số tại các buôn Bầu, Thinh, Ly đều thuộc xã EaTrol. Công trình có tổng mức đầu tư 113 tỷ đồng, dự kiến được đưa vào sử dụng vào cuối tháng 8-2011. Tuy nhiên, cho đến nay vẫn còn nhiều hạng mục dở dang.

Ngoài hồ buôn Ðức, còn một số hồ chứa nước khác được xây dựng ở  khu vực miền núi tỉnh Phú Yên đang cùng chung số phận chậm tiến độ, kéo dài thời gian gây lãng phí tiền của Nhà nước. Ðiển hình như hồ chứa nước Xuân Bình, thị xã Sông Cầu. Theo Ban Quản lý dự án thủy lợi và phòng, chống thiên tai tỉnh Phú Yên (đơn vị chủ đầu tư), hồ chứa nước Xuân Bình có nhiệm vụ tưới cho 100 ha lúa hai vụ của xã Xuân Bình và Xuân Lộc, thị xã Sông Cầu; cung cấp 4.000 m3 nước/ngày đêm cho khu kinh tế đông bắc Sông Cầu và cấp nước cho vùng nuôi tôm từ 60 đến 100 ha, quá trình thi công đã xuất hiện nhiều hạn chế, cho nên công trình không thể nghiệm thu hoàn công. Ðáng chú ý, cuối năm 2009, cơn lũ lịch sử làm cho công trình bị hư hỏng nặng, ước tính tổng thiệt hại khoảng tám tỷ đồng. Cuối năm 2010, UBND tỉnh Phú Yên đã thành lập Ðoàn thanh tra về những sai phạm trong việc quản lý và đầu tư xây dựng hồ chứa nước Xuân Bình. Theo kết quả sau thanh tra, công trình có chín gói thầu, trừ gói thầu số 2 xây lắp đập chính Suối Thùng do Công ty cổ phần Xây dựng thủy lợi 25 thi công hoàn chỉnh, hoạt động ổn định đã được phê duyệt quyết toán, thì tám gói thầu còn lại đều có sai phạm.

Trước thực trạng nêu trên, tỉnh Phú Yên đã chỉ đạo Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn phối hợp các sở, ngành liên quan xác định lại nội dung cụ thể, để bàn giao cho Công ty TNHH một thành viên thủy nông Ðồng Cam quản lý khai thác hồ chứa nước Xuân Bình. Ðồng thời, yêu cầu Ban quản lý dự án thủy lợi và phòng, chống thiên tai tỉnh Phú Yên tiếp tục đầu tư các hạng mục còn lại và sửa chữa các hạng mục đã bị hư hỏng. Tuy nhiên, theo Trưởng ban quản lý dự án thủy lợi và phòng, chống thiên tai tỉnh Phú Yên Ngô Thạch Phổ, thì việc sửa chữa khắc phục theo chỉ đạo của tỉnh, các nhà thầu khá miễn cưỡng, nhất là có nhà thầu hiện đã bị phá sản, cho nên khó thực hiện. Ngoài ra, tỉnh chưa bố trí được kinh phí sửa chữa mặc dù đã có nhiều cuộc họp và giao trách nhiệm cụ thể nhưng đến nay vẫn chưa thực hiện được. Ngoài ra, nghiêm trọng nhất là đập Bình Ninh, một trong những hạng mục quan trọng của hồ chứa nước Xuân Bình đã bị nước lũ cuối năm 2009 phá hủy hoàn toàn đến nay chưa được khắc phục.

Một số hồ chứa nước khác như hồ Suối Vực (huyện Sơn Hòa) có vốn đầu tư 230 tỷ đồng; hồ chứa nước Kỳ Châu (huyện Ðồng Xuân), có vốn đầu tư 103 tỷ đồng khởi công từ hai năm nay, nhưng đến nay chưa hoàn chỉnh. Riêng công trình hồ chứa nước Kỳ Châu được xây dựng trên địa bàn xã Ða Lộc, huyện Ðồng Xuân, với tổng kinh phí hơn 101 tỷ đồng từ nguồn vốn trái phiếu Chính phủ và ngân sách tỉnh, do Ban quản lý dự án thủy lợi và phòng, chống thiên tai tỉnh làm chủ đầu tư đã được tỉnh tổ chức khánh thành vào đầu tháng 2-2013. Hồ có tổng dung tích 3,5 triệu m3 nước, phục vụ tưới cho hơn 480 ha lúa hai vụ và mía, cấp nước sinh hoạt cho hơn 4.100 dân, góp phần cải thiện môi trường sinh thái cho vùng hạ lưu và kết hợp nuôi trồng thủy sản. Tuy nhiên, công trình chỉ phục vụ tưới 60 ha lúa nằm cạnh hồ. Ðiều đáng quan tâm đơn vị chủ đầu tư là Ban quản lý dự án thủy lợi và phòng, chống thiên tai tỉnh Phú Yên vẫn chưa hoàn thành thủ tục bàn giao cho đơn vị quản lý, khai thác là Công ty TNHH một thành viên thủy nông Ðồng Cam, do còn một số hạng mục kênh nhánh chưa hoàn thành. Hiện nay, hồ chưa có chủ, cho nên việc khai thác, quản lý kém hiệu quả và dễ bị hư hỏng.

Trước thực trạng nói trên, đề nghị tỉnh Phú Yên cần quan tâm, kiểm tra chỉ đạo một cách chặt chẽ việc xây dựng các công trình thủy lợi trên địa bàn. Trước mắt, cần tập trung hoàn chỉnh các hạng mục công trình dở dang, nhất là đối với các hồ chứa nước đã hoàn thành để đưa vào phục vụ sản xuất một cách hiệu quả.