Soi lòng biển qua cảng cá Phước Tỉnh

Cảng cá Phước Tỉnh (Long Điền, Bà Rịa-Vũng Tàu) vắng teo khi màn đêm buông xuống. Chúng tôi ngồi hóng mát trong cái gió hiu hiu mang vị mặn, tanh nồng của cá, tôm, của rác rưởi mà những chiếc tàu cá bỏ lại trước khi ra khơi hoặc sau khi cập bến.

vận chuyển cá
Ngư dân lên cá ở cảng Phước Tỉnh. Ảnh: Việt Văn

Vài phụ nữ cặm cụi thu dọn mấy đống ghẹ chết đã trương sình, đổ tràn trên sân bến. Những con ghẹ chỉ bé bằng hai ngón tay mà nhiều người gọi là ghẹ sữa, chắc vì còn đang ở độ tuổi “bú tí”. Tôi nhớ hồi sáng, ở trên bến, một ngư dân bảo, với con tàu giã cào của ông, trừ những con cá sống mặt nước đến độ sâu 20m thì không sinh vật biển nào dù bé bằng ngón tay, có thể thoát. Ghẹ sữa chẳng ai mua, vì vừa nhỏ, hầu hết đã chết, nên chỉ còn cách đổ đi.

Kiệt nguồn

Tối nay, chúng tôi gặp một người đã từng đi biển hơn 20 năm, gắn bó gần hết cuộc đời với nghề đánh bắt cá. Nay ông đã “gác kiếm” không phải vì sức yếu, mà đơn giản như lời ông nói, “làm nghề cá giờ không có ăn nữa. Có còn tôm cá đâu mà đi”.

Ngư dân Trần Kép, sinh năm1965, quê ở Quảng Ngãi. Cả vùng Phước Tỉnh này, ngư dân Quảng Ngãi đổ vào làm ăn sinh sống mấy chục năm nay, đi đâu cũng nghe giọng Quảng.

Ông Kép bảo ngày trước cá tôm còn bộn, làm ăn tốt, mỗi chuyến ra khơi đều thu lời. Nhưng giờ mà ra khơi thì cầu may, mong sao đừng lỗ. Mà lỗ hoài thì phá sản, bỏ nghề. “Nên thôi, biết và dừng trước để bảo đảm an toàn”, ông Kép bảo.

Hồi trẻ, ông từ Quảng Ngãi vào làng cá Phước Tỉnh, một trong những trung tâm nghề cá của vùng biển Đông Nam bộ, lập nghiệp với hai bàn tay trắng, không vợ con, không người thân. Hơn chục năm sau, ông tích góp được số vốn kha khá, bắt đầu đóng tàu đánh bắt. Ông về quê kêu gọi thêm anh em vào cùng làm ăn. Vài năm sau, ông đóng thêm ba đôi tàu. Kinh tế gia đình khá giả, dư ăn dư để. Con cái học hành đến nơi đến chốn.

Thời đó, khoảng từ năm 1995-2000, ghe tàu nào đi về cũng đầy ắp cá. Nhưng, những năm gần đây, nguồn cá khan hiếm dần. Mỗi chuyến đi ít cá dần. Rồi bạn tàu cũng nản, đổi nghề, không theo tàu nữa. Muốn duy trì mấy cặp tàu cũng không thể. “Ra khơi là lỗ mà nằm lại trong bờ cũng chết. Đành bán đi từng chiếc tàu mà cả đời tích góp có được. Muốn đổi nghề nhưng cái vùng đất Phước Tỉnh này, không làm nghề biển thì chẳng biết làm gì. Hơn nữa, nghề cá đã gắn bó với mình bao năm qua nên cố gắng giữ lại một đôi”, ông Kép nói.

Đêm nào ông Trần Kép cũng ra bến cá ngồi vài tiếng. Ông bảo nhớ biển, nhớ về cái thời vàng son của nghề đánh cá. “Hồi đó, bắt cá to không à, cá nhỏ là bỏ. Chứ bây giờ, cá nào cũng bắt đến kiệt. Ở cái cảng này, tìm cá to là hơi hiếm”, ông Kép nói. Hất hàm về đống ghẹ sữa chết, ông bảo, ngày trước những loại này không ai bắt.

Sáng nay, ông chủ đôi tàu cá kiêm tài công Nguyễn Văn Thi, sinh năm 1965, quê gốc Quảng Ngãi đang lui cui vận chuyển hàng hóa thiết yếu lên tàu để chuẩn bị ra khơi. Ông bảo, mỗi chuyến đi, con tàu chở theo gần 2.000 cây nước đá, 60.000 lít dầu. Tính ra chi phí gần 1 tỷ đồng. Chưa kể tiền công phải trả cho bạn tàu (thủy thủ) mỗi người 9- 10 triệu/ chuyến. Nếu chuyến nào cá ít, phải đi tới 45 ngày thì phải trả tiền công thêm cho anh em. “Tui vừa lái tàu luôn để tiết kiệm tiền thuê tài công. Chi phí bỏ ra nặng mà lãi thu về bấp bênh, hên xui lắm. Đi lỗ vài chuyến là coi như bán tàu trả nợ”, ông Thi bảo.

Vài năm trở lại đây, nguồn hải sản ở những ngư trường truyền thống vơi dần. Trước đánh bắt bằng lưới vây, nay tàu của ông Thi chuyển hẳn sang giã cào. Phương thức đánh bắt này như kiểu tận thu nhưng hiệu quả vẫn không mấy khả quan.

“Đánh kiểu giã cào thì cá nào cũng bắt được, vậy mà còn không có cá để bắt. Muốn đi xa thì nặng chi phí trang bị công nghệ đánh bắt hiện đại, máy dò đàn cá…. Với lại rất sợ đi lọt qua vùng biển của nước bạn. Lọt qua đó hải sản còn nhiều nhưng mạo hiểm. Bị bắt là coi như mất trắng”, ông Thi nói.

Buổi tối, cảng cá Phước Tỉnh giờ đây tĩnh lặng dù ngày trước cảng hoạt động nhộp nhịp cả ngày lẫn đêm. Tàu về cũng thưa dần vào buổi tối, hoặc có về cũng không buồn lên cá. Họ neo lại đợi đến sáng.

Khoảng 7h sáng, cảng cá cũng chỉ có vài ba tàu cập cảng, đưa cá lên bờ cho các vựa. Rất dễ bắt gặp những nhóm bốc xếp cá thảnh thơi, nhàn nhã. Anh Hoài, một người bốc xếp cá tại cảng than thở, giờ thưa việc lắm. “Lâu lâu mới có đợt tàu vào nhiều, còn lại là thường xuyên ngồi chờ việc”, anh Hoài nói.

bày bán cá
Cá trong chợ được bày bán cũng toàn loại nhỏ

Ngay cạnh cảng cá là chợ Phước Tỉnh cũng bày bán nhiều loại hải sản nhưng dạo một vòng chợ, phần lớn là cá nhỏ vài ngón tay. Một tiểu thương ở chợ cho biết, cá lớn vài cân trở lên giờ khan hiếm. Những rổ mực, rổ bạch tuộc con nào con nấy bé tin hin. Vài con cá đuối chỉ bằng cái đĩa nhỏ. Tôi bất giác chạnh lòng khi từng chứng kiến những con cá đuối to bằng cái nong, nặng vài tạ mà người ta câu được trên sông Chao Phraya đổ ra vịnh Thái Lan.  

Ông Trần Văn Hoa, cán bộ phụ trách lĩnh vực thủy hải sản xã Phước Tỉnh cho biết, hằng năm sản lượng đánh bắt cá của địa phương có chiều hướng giảm. Theo ông, do sản lượng cá ngày càng cạn kiệt nên ngư dân chuyển sang đánh bắt, khai thác mực là chủ yếu.

Ông Hoa cũng cho biết, mặc dù sản lượng giảm thu nhập thấp, chỉ đủ cầm cự nhưng số lượng tàu ghe đóng thêm vẫn tăng. Bởi ở đây, ngoài nghề đánh bắt cá, người dân không biết chuyển sang làm nghề gì.

Vì đâu nên nỗi?

Nói về sự suy giảm nguồn lợi thủy sản, tiến sỹ Nguyễn Việt Thắng, Chủ tịch Hội Nghề cá Việt Nam cho rằng có nhiều nguyên nhân chứ không phải chỉ xuất phát từ việc đánh bắt của ngư dân.

Theo ông, nguồn hải sản của chúng ta có trữ lượng từ 4 – 5 triệu tấn, trong khi hằng năm chỉ khai thác khoảng 2,5 triệu tấn. Đây vẫn là con số an toàn. Diện tích đánh bắt trên biển trước kia có giới hạn, ngày nay đã mở rộng ra những ngư trường chung. Loại tàu đánh bắt xa bờ đã phát triển từ 90 – 500 CV. Hiện nay cả nước có 130.000 tàu từ 20 CV trở lên. Đánh bắt xa bờ chỉ có khoảng 28.000 chiếc. Số còn lại thì là tàu đánh bắt ven bờ. Đội tàu đánh bắt ven bờ quá đông, do đó việc tái tạo nguồn lợi không kịp, dẫn đến giảm sút nguồn.

con ghẹ
Những con ghẹ sữa đang độ tuổi “bú tí”

“Chúng ta xuất phát từ nghề đánh cá ven bờ. Tàu thuyền nhỏ còn rất nhiều. Chủ lực hiện nay vẫn là nghề đánh bắt ven bờ. Do đó, đội tàu thuyền sáng đi tối về rất nhiều. Chuyện này diễn ra hàng trăm năm nay”.

Nói về giải pháp, tiến sỹ Thắng cho biết, hiện nay nhà nước đã có chủ trương khuyến khích đánh bắt xa bờ. Mới đây là Nghị định 67 về việc hiện đại hóa nghề cá, tuy nhiên cũng cần thời gian để phát huy tác dụng.

Ngoài ra, Nhà nước còn có quy định về kiểm tra, kiểm soát các dụng cụ đánh bắt thủy hải sản. Chúng ta có quy định lưới đánh, kích thước mắt lưới, loại tàu nào nên hạn chế, loại nào nên giảm dần. Hạn chế loại tàu đánh bắt cá bằng lưới giã cào, đánh bằng ánh sáng đèn theo phương thức tận thu, tận diệt.

“Bảo vệ nguồn lợi thủy hải sản ven bờ là phải bảo vệ tổng hợp. Đó là các công trình thủy điện chắn các dòng sông trên đất liền làm mất luồng di cư của nhiều loài cá, mất đi nguồn nước để các loài cá phát triển, mất đi nguồn tài nguyên thức ăn cho các đàn cá nổi ven bờ cũng như xa bờ.  Đàn cá nổi xa bờ có tiếp cận đàn cá ven bờ của Việt Nam hay không là phụ thuộc vào sự phát triển của đàn cá nổi ven bờ. Đàn cá nổi ven bờ có phát triển được hay không là do nguồn lợi từ các sông đem ra”, ông Thắng nói.

Do đó, nếu không có giải pháp đồng bộ thì nguồn lợi thủy hải sản ven bờ sẽ giảm sút, chứ không phải chỉ có nguyên nhân do đánh bắt thủ công, vơ vét ven bờ. Bởi vì chúng ta vẫn đánh bắt hàng mấy trăm năm nay vẫn tồn tại và phát triển được. Hiện nay việc quản lý sử dụng các nguồn sông suối trong lục địa không tốt, không cân đối - theo ông Thắng.

“Ra khơi là lỗ mà nằm lại trong bờ cũng chết. Đành bán đi từng chiếc tàu mà cả đời tích góp có được. Muốn đổi nghề nhưng cái vùng đất Phước Tỉnh này, không làm nghề biển thì chẳng biết làm gì”. Ông Trần Kép

Bà Rịa – Vũng Tàu hiện có hơn 6.200 phương tiện đánh bắt hải sản, trong đó có hơn 2.700 tàu cá có công suất từ 90 CV trở lên thường xuyên đánh bắt hải sản xa bờ. Từ năm 2010 đến nay, địa phương đã bỏ thu phí đối với tàu ghe của ngư dân.

Báo Tiền Phong, 07/07/2015
Đăng ngày 08/07/2015
Xuân Thủy - Văn Minh
Nông thôn

Tết về! Buồn của người nuôi tôm xa xứ!

Cái nghề nuôi tôm thăng trầm lắm. Tỷ phú cũng có mà nợ ngập đầu cũng có. Bởi vậy người ta thường nói cái nghề này thật sự nó bạc bẽo lắm, nhất là vào những ngày Tết.

nuôi tôm ngày tết
• 10:48 01/01/2023

Dự báo lũ đẹp vùng Đồng bằng sông Cửu Long

Mùa nước lũ ở Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) năm nay được dự báo là “mùa lũ đẹp”, mang theo phù sa, thau rửa đồng ruộng và hứa hẹn mang lại hiệu quả kinh tế cao cho người dân.

Lũ miền Tây
• 11:06 20/09/2022

Đầu nguồn mùa nước nổi

Tháng 7 nước nhảy khỏi bờ” là quy luật tự nhiên được cư dân vùng đầu nguồn đúc kết từ nhiều đời. Đây cũng là lúc mùa nước nổi bắt đầu, cư dân bước vào vụ làm ăn mới. Năm nay, nước lũ về sớm, dự báo sẽ dồi dào. Mọi người háo hức mong chờ mùa “lũ đẹp”, để khai thác sản vật từ thiên nhiên ban tặng.

cá linh
• 15:57 05/09/2022

Dưới sông cá chốt...

Hôm qua, tôi vô chợ, thật bất ngờ khi thấy một chị nọ mua 1kg cá chốt với giá 250.000 đồng. Không thể nào ngờ cá chốt bây giờ có giá cao như vậy.

Cá chốt sông
• 19:33 30/08/2022

Tổng sản lượng thủy sản 4 tháng đầu năm 2024 ước đạt 86.475,3 tấn

Theo đó, sản lượng thủy sản tháng 4/2024 ước đạt 25.998,1 tấn, tăng 2,6% (+648 tấn) so với cùng kỳ. Lũy kế trong 4 tháng đầu năm 2024, tổng sản lượng ước đạt 86.475,3 tấn, tăng 3,3% (+2.774,7 tấn).

Tàu cá
• 11:07 21/05/2024

Gặp gỡ, trao đổi với người dân về nuôi tôm thương phẩm ứng dụng công nghệ Semi-Biofloc

Ngày 10/5, tại xã Phước Sơn (Bình Định), Trung tâm Khuyến nông Bình Định tổ chức Chương trình gặp gỡ, trao đổi trực tiếp với 70 hộ nuôi tôm trên địa bàn các xã Phước Sơn, Phước Thuận và Phước Hòa về kỹ thuật nuôi thương phẩm tôm thẻ chân trắng ứng dụng công nghệ Semi-Biofloc.

Cơ quan chuyển môn
• 09:53 13/05/2024

Tăng cường quản lý nuôi cá lồng bè trên các hồ chứa nước ngọt

Theo dự báo của Trung tâm Khí tượng Thủy văn Quốc gia, hiện tượng El Nino kéo dài từ năm 2023 đến hết tháng 4/2024 làm mực nước trên các sông, hồ giảm mạnh, ảnh hưởng đến hoạt động nuôi thuỷ sản lồng bè.

Nuôi lồng bè
• 08:00 01/05/2024

Thả giống thực hiện mô hình nuôi thương phẩm tôm thẻ ứng dụng công nghệ Semi-Biofloc

Thực hiện Chương trình Khuyến nông năm 2024, Trung tâm Khuyến nông Bình Định đã triển khai mô hình Nuôi thương phẩm tôm thẻ chân trắng bán thâm canh – thâm canh hai giai đoạn ứng dụng công nghệ Semi-Biofloc trên ao nuôi diện tích 1.000 m2 của ông Phạm Xuân Phương, thôn Đức Phổ 1, xã Cát Minh, huyện Phù Cát, Bình Định

Thả tôm giống
• 08:00 29/04/2024

Tập hợp một số loại cá cảnh không cần oxy, dễ nuôi

Nuôi cá cảnh mang lại nhiều lợi ích cho sức khỏe tinh thần, tuy nhiên việc lắp đặt và vận hành máy sủi oxy có thể gây bất tiện cho nhiều người. Đừng lo lắng, vẫn còn rất nhiều lựa chọn dành cho bạn với các loài cá cảnh dễ nuôi, không cần oxy.

Cá cảnh
• 10:33 23/05/2024

Mỹ có còn là thị trường xuất khẩu thủy sản hàng đầu Việt Nam?

Ngành thủy sản Việt Nam từ lâu đã khẳng định vị thế trên thị trường quốc tế, đóng góp to lớn vào nền kinh tế đất nước. Trong số các thị trường xuất khẩu, Mỹ luôn được xem là điểm đến tiềm năng và mang lại lợi nhuận cao cho các doanh nghiệp xuất khẩu thủy sản Việt Nam. Hiện nay, thị trường xuất khẩu thủy sản sang Mỹ đang tăng trở lại, riêng quý I/2024 xuất khẩu nhóm hàng này sang Mỹ đạt gần 324 triệu USD, tăng 14,3% so với cùng kỳ. Con số này cho thấy, Mỹ vẫn tiếp tục giữ vị trí là thị trường xuất khẩu thủy sản lớn nhất của Việt Nam.

Chế biến thủy sản xuất khẩu
• 10:33 23/05/2024

Tín hiệu tích cực từ công tác bảo tồn rùa biển tại làng chài Nhơn Hải

Trong những năm gần đây, công tác bảo vệ các loài thủy sản quí hiếm đặc biệt là rùa biển đã được tuyên truyền sâu rộng trong cộng đồng ngư dân. Nhận thức của cộng đồng ven biển tỉnh Bình Định nói chung trong công tác bảo vệ nguồn lợi thủy sản, đặc biệt là bảo tồn rùa biển đã tăng lên rõ rệt.

Rùa biển
• 10:33 23/05/2024

Ngăn chặn sự xâm nhập của các loài chim cò cho ao tôm

Phòng trừ dịch bệnh với rất nhiều biện pháp chặt chẽ cho ao nuôi nhưng đây thực sự mới chính là nỗi lo lắng nhất của các hộ nuôi. Đó chính là sự xâm nhập của các loài chim, cò trắng vào ao nuôi tôm. Vậy tại sao chúng lại đáng sợ như vậy, cùng Tép Bạc tìm hiểu rõ nguyên nhân sau đây nhé!

Chim
• 10:33 23/05/2024

Một mô hình nuôi tôm 3 giai đoạn có hiệu quả

Mô hình này triển khai năm 2023 ở tỉnh Sóc Trăng, Bạc Liêu có tỉ lệ thành công khoảng 71%. Đơn cử ông Nguyễn Văn Bảnh ở Vĩnh Châu (Sóc Trăng) nuôi 18 ao, cả năm 2023 thu 150 tấn tôm size 18-30 con/kg, lợi nhuận hơn 2 tỷ đồng; ông Trần Duy Đan ở tỉnh Bạc Liêu nuôi 10 ao, lợi nhuận hơn 3 tỷ đồng.

Ao nuôi tôm
• 10:33 23/05/2024