Áp lực nặng lên con cá tra

Con cá tra, cá ba sa của Việt Nam đang phải mang trên mình quá nhiều tiêu chuẩn chứng nhận chất lượng xuất khẩu.

cá tra sản xuất
Cá tra sau thu hoạch phải đáp ứng các tiêu chí khắt khe của nhà nhập khẩu.

Việc áp dụng các tiêu chuẩn quốc tế nhằm phát triển ngành thủy sản bền vững gắn với ý thức bảo vệ môi trường và trách nhiệm với cộng đồng xã hội là cần thiết, nhưng quá tốn kém. Không có tiêu chuẩn chung cho ngành thủy sản nên mỗi doanh nghiệp hiện đang phải áp dụng nhiều tiêu chuẩn. Ngược lại, giá cá tra liên tục giảm hoặc trồi sụt thất thường, gây không ít đau đầu cho các doanh nghiệp.

Tiêu chuẩn nào?

Cuối tháng 11 vừa qua, Quỹ Quốc tế Bảo vệ Thiên nhiên (WWF) đã trao chứng nhận ASC - một tiêu chuẩn mới đối với ngành thủy sản - cho 6 doanh nghiệp thủy sản Việt Nam. Với chứng nhận này, các doanh nghiệp được xác nhận cá tra nuôi phải giảm thiểu tối đa tác động xấu lên môi trường, giảm thiểu tác động xấu đến sức khỏe nhân viên và cộng đồng dân cư xung quanh. Trong niềm vui chung đó, các quan chức Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Việt Nam cam kết, đến năm 2015 sẽ có trên 50% doanh nghiệp nuôi thủy sản đạt được tiêu chuẩn này.

Nhìn lại hai năm về trước, để con cá tra đạt tiêu chuẩn ASC là không đơn giản. Thời điểm đó, cá tra Việt Nam đang được ưa chuộng tại nhiều thị trường lớn như Mỹ và các nước châu Âu. WWF thực hiện một phóng sự không mấy thiện cảm về hình ảnh con cá tra Việt Nam và đưa vào "danh sách đỏ" khuyến nghị hạn chế tiêu dùng trong tài liệu hướng dẫn tiêu dùng thủy sản tại Đức, Bỉ, Na Uy, Thụy Sỹ, Áo và Đan Mạch. Điều này cũng đồng nghĩa, con cá tra Việt Nam có nguy cơ bị người tiêu dùng ở châu Âu tẩy chay.

Đã có những tranh cãi quyết liệt giữa phía Việt Nam và WWF vào lúc đó, nhưng cuối cùng mọi chuyện chỉ được dàn xếp ổn thỏa khi phía Việt Nam chấp nhận tiêu chuẩn ASC của WWF để con cá tra được rút ra khỏi "danh sách đỏ". Thắng lợi của WWF trong việc buộc các doanh nghiệp thủy sản Việt Nam phải áp dụng tiêu chuẩn ASC nếu muốn rộng cửa vào thị trường châu Âu đã làm dấy lên lo ngại, bất cứ tổ chức nào cũng có thể áp đặt mọi loại tiêu chuẩn lên con cá tra. TS. Nguyễn Hữu Dũng, Phó Chủ tịch Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP) cho biết, tại Việt Nam hiện có rất nhiều hệ thống tiêu chuẩn chứng nhận chất lượng thủy sản do các tổ chức phi chính phủ lập nên, như: BAP, GlobalGAP, MSC, MetroGAP, ASC, IFORM, SQF…

Chưa kể, một số hệ thống bán lẻ và nhà nhập khẩu còn có tiêu chuẩn và quy định riêng, yêu cầu cơ sở nuôi trồng, doanh nghiệp xuất khẩu phải áp dụng và được cấp chứng nhận thì mới nhập hàng. Điều đáng nói là các bộ tiêu chuẩn này đều dựa trên cơ sở hướng dẫn nuôi trồng thủy sản bền vững của Tổ chức Nông lương Liên hợp quốc (FAO) với bốn nội dung cơ bản phải tuân thủ là: an toàn thực phẩm, sức khỏe và an sinh động vật nuôi, bảo vệ môi trường sinh thái, đảm bảo trách nhiệm xã hội. Mỗi bộ tiêu chuẩn lại lấy một phần trong bốn yếu tố đó để xây dựng hệ thống chứng nhận tiêu chuẩn riêng. Điều này dẫn đến nhiều quy trình trùng lặp, gây lãng phí tiền bạc của doanh nghiệp. Nhưng nếu không thực hiện theo những tiêu chuẩn ấy thì đừng mong bước chân vào thị trường các nước phát triển.

Ông Dương Ngọc Minh, Tổng Giám đốc Công ty Thủy sản Hùng Vương (TP.HCM) - một trong 6 doanh nghiệp vừa nhận được chứng nhận ASC, thừa nhận: việc áp dụng các tiêu chuẩn quốc tế, phát triển ngành thủy sản bền vững gắn với ý thức bảo vệ môi trường và trách nhiệm với cộng đồng xã hội là cần thiết, nhưng quá tốn kém. Chẳng hạn, chi phí để xây dựng quy trình đáp ứng tiêu chuẩn ASC trên dưới 100.000 USD, chưa kể hàng năm tốn khoảng 12.000 USD để được cấp lại giấy chứng nhận. Ngoài ra, doanh nghiệp của ông Minh cũng đang áp dụng tiêu chuẩn GlobalGAP - tấm giấy thông hành để đưa thủy sản vào thị trường châu Âu, hàng năm mất khoảng 6.000 USD để được cấp lại sau khi đã tốn một khoản tiền kha khá để xây dựng quy trình.

"Mỗi doanh nghiệp tùy thuộc vào từng thị trường xuất khẩu mà áp dụng các tiêu chuẩn cho phù hợp, như châu Âu đòi hỏi GlobalGAP, ASC; Mỹ đòi GAA, trong khi tiêu thụ ở thị trường nội địa phải áp dụng VietGAP. Không có tiêu chuẩn chung cho ngành thủy sản nên mỗi doanh nghiệp hiện đang áp dụng 5-6 tiêu chuẩn và chưa có dấu hiệu dừng lại. Điều này đang gây rối cho các doanh nghiệp và tạo áp lực phải gánh các chi phí rất lớn để đầu tư cho những tiêu chuẩn này", ông Minh cho biết.

Vẫn còn bấp bênh

Với tầng tầng, lớp lớp tiêu chuẩn chất lượng đang "giăng" lên ngành cá tra, đáng lẽ với công sức và tiền của bỏ ra, doanh nghiệp phải bán được sản phẩm có giá cao hơn, nhưng ngược lại giá cá tra vừa qua liên tục giảm hoặc trồi sụt thất thường. Nguyên nhân là do sự thiếu liên kết nên không ít doanh nghiệp chỉ nghĩ đến lợi ích riêng, sẵn sàng bán phá giá. Hệ lụy rất rõ, vì chỉ làm lợi cho nhà nhập khẩu và còn bị áp dụng luật chống bán phá giá. Chưa kể để hạ giá thành, nhiều doanh nghiệp sẵn sàng giảm chất lượng, gây mất niềm tin cho người tiêu dùng và càng khiến các nước châu Âu và Mỹ áp đặt ngày càng nhiều hàng rào kỹ thuật.

Sự phát triển thiếu bền vững của ngành cá tra còn nằm ở tình trạng phát triển quá nóng. Cụ thể, chỉ có khoảng 50 nhà máy chế biến cá tra ở đồng bằng sông Cửu Long, nhưng lại có đến khoảng 400 công ty tham gia xuất khẩu. Chỉ những công ty có nhà máy chế biến, có vùng nuôi cá mới chú ý và lo lắng về chất lượng sản phẩm khi bán ra, trái ngược với các công ty thương mại hầu như chỉ chú ý đến lợi nhuận. Điều này dẫn đến tình trạng tranh giành nguyên liệu, đẩy giá mua cá lên vô tội vạ và góp phần vào việc mạnh ai người ấy chào giá xuất khẩu, tạo điều kiện cho nhà nhập khẩu ép giá.

Theo ông Trương Đình Hòe, Tổng thư ký VASEP, một thế khó khác của ngành cá tra là doanh nghiệp vẫn chưa giải quyết được tình trạng thiếu vốn. Hiện nay, khoảng 90% doanh nghiệp thủy sản đang có nhu cầu vay vốn ngân hàng khẩn cấp, với mức vay thấp nhất là 10 tỷ đồng và cao nhất lên đến 500 tỷ đồng để khôi phục kinh doanh, xuất khẩu. Nếu có vốn, doanh nghiệp có thể duy trì sản xuất, đầu tư thêm vào sản xuất nguyêu liệu. Tuy nhiên nguồn vốn ngân hàng vẫn bị thắt chặt, chưa kể hàng loạt chi phí đầu vào đều tăng (chi phí thức ăn, con giống, phí bảo vệ môi trường…).

Bên cạnh đó, đã có dấu hiệu cho thấy, do khả năng tài chính có hạn, một số doanh nghiệp đã phải chấp nhận bán tháo sản phẩm với giá thấp hơn để thu hồi vốn, trả nợ ngân hàng, trong đó không loại trừ có cả sản phẩm kém chất lượng. Mặc dù giá trị xuất khẩu quý III tăng 2,4% so với quý II, đạt hơn 438 triệu USD, nhưng nếu so sánh với cùng kỳ năm 2011 lại giảm trên 10%, nên mục tiêu xuất khẩu trên 1,8 tỷ USD sản phẩm cá tra năm nay có thể không đạt được.

Chỉ có khoảng 50 nhà máy chế biến cá tra ở Đồng bằng sông Cửu Long nhưng lại có đến khoảng 400 công ty tham gia xuất khẩu

Diễn đàn Doanh nghiệp
Đăng ngày 10/01/2013
Minh Phương
Chế biến

Loài tôm nào là nguồn xuất khẩu chủ lực ở nước ta?

Hiện nay, với sản lượng lên đến 27.504 tấn (tháng 5/2023), tôm thẻ chân trắng được xem là đối tượng xuất khẩu chính ở nước ta. Dự đoán trong tương lai, loài tôm này sẽ có sản lượng xuất khẩu vượt bậc.

Tôm thẻ
• 12:02 17/09/2023

Xuất khẩu thủy sản 2023 đạt 9 tỷ USD nếu đi đúng theo kịch bản

Nền kinh tế thế giới đang dần đi vào giai đoạn phục hồi, lạm phát đã giảm, nhu cầu tiêu dùng gia tăng trở lại. Với tình hình này, xuất khẩu thủy sản sẽ phát triển theo hướng đúng với kịch bản mà chúng ta đã đề ra, đạt 9 tỷ USD năm 2023.

Chế biến cá
• 11:12 07/09/2023

Ngành tôm phải giữ được thế mạnh chế biến

Ngành tôm Việt Nam có một thế mạnh lớn là trình độ chế biến ở vào đẳng cấp cao nhất của thế giới. Vì vậy, ngành tôm phải giữ vững được lợi thế này.

Tôm chế biến
• 11:00 20/07/2023

“Bắt bệnh” sức cạnh tranh yếu trong xuất khẩu con tôm Việt Nam

Giá thành cao từ 30 - 100% khiến con tôm Việt Nam ngày càng mất sức cạnh tranh trên thị trường xuất khẩu.

Tôm thẻ
• 12:02 26/06/2023

Cách chọn cá tra đảm bảo tươi ngon

Cá tra là loại “vua cá xuất nhập khẩu” của Việt Nam nhờ vào hương vị thơm ngon và cực kỳ dinh dưỡng. Không chỉ người nước ngoài mà ngay cả Việt Nam ta cũng cực kỳ ưa chuộng loại cá này, vậy làm thế nào để chọn được cá tra luôn tươi ngon? Hãy cùng Tép Bạc tìm hiểu qua bài viết dưới đây.

Cá tra
• 10:45 02/01/2024

Thách thức lớn nhất của lĩnh vực thủy sản thay thế

Thủy sản “thay thế” có nguồn gốc từ thực vật đang đối mặt với 2 thách thức lớn, đó là kỳ vọng của người tiêu dùng và giá cả.

Cá ngừ
• 10:50 01/11/2023

Loại cá nào nên và không nên có trong chế độ ăn

Nguồn dinh dưỡng từ cá có các chất quan trọng như protein, vitamin D và nguồn axit béo omega - 3 dồi dào, cực kỳ quan trọng đối với cơ thể và não.

Ăn cá
• 11:16 23/09/2023

Những bộ phận độc hại của tôm không nên ăn

Tôm là một trong những loài hải sản rất giàu chất dinh dưỡng, điển hình như: Canxi, Protein, Omega - 3,.. Tuy nhiên, khi ăn tôm, chúng ta nên lưu vì có một số bộ phận cần loại bỏ. Vậy, bạn đã biết gì về những bộ phận độc hại của tôm không nên ăn chưa? Hãy cùng tìm hiểu qua bài viết sau đây nhé.

Ăn tôm
• 10:10 19/09/2023

Ban Bí thư chỉ thị quyết tâm gỡ “thẻ vàng” trong năm 2024

Ngày 10/4/2024, bà Trương Thị Mai, Ủy viên Bộ Chính trị, Thường trực Ban Bí thư, Trưởng Ban Tổ chức Trung ương ký Chỉ thị số 32-CT/TW về việc về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác chống khai thác thuỷ sản bất hợp pháp, không báo cáo, không theo quy định (IUU) và phát triển bền vững ngành thuỷ sản.

Tàu cá Việt Nam
• 20:46 24/04/2024

Xả kho - Không lo vận chuyển

Hàng loạt ưu đãi hấp dẫn diễn ra trong tháng này, cùng eShop mua hàng Không lo về giá nhé!

Chương trình khuyến mãi
• 20:46 24/04/2024

Công nghệ nuôi cá “sông trong ao”

Ngày 22/4/2024, Trường Thủy sản - Đại học Cần Thơ phối hợp Hội đồng xuất khẩu đậu nành Hoa Kỳ (USSEC) tổ chức hội thảo về công nghệ nuôi cá “sông trong ao”. Tham dự có Hiệu trưởng Trường Thủy sản Vũ Ngọc Út và nhiều giảng viên, chuyên gia, đại diện các doanh nghiệp, hộ nuôi cá ĐBSCL.

Cá rô phi
• 20:46 24/04/2024

Triển khai nuôi hải sâm thương phẩm tại làng chài Nhơn Hải

Nhằm đẩy mạnh phát triển nuôi biển, đa dạng hóa đối tượng nuôi trồng thủy sản ,nâng cao hiệu quả kinh tế cho bà con ngư dân, mới đây, Sở KH&CN Bình Định đã có quyết định phê duyệt nhiệm vụ “Ứng dụng khoa học và công nghệ xây dựng mô hình nuôi thương phẩm hải sâm cát tại xã Nhơn Hải, TP. Quy Nhơn do Phòng Kinh tế TP Quy Nhơn chủ trì thực hiện và HTX Dịch vụ - Du lịch – Thủy sản Nhơn Hải là cơ quan phối hợp chính tổ chức thực hiện.

Hải sâm
• 20:46 24/04/2024

Nguyên nhân nào làm tôm bị vàng gan?

Gan là bộ phận quan trọng trên cơ thể tôm, nếu gan tôm phát sinh vấn đề như bị vàng gan sẽ khiến tôm chết hàng loạt. Vậy làm sao để xác định nguyên nhân tôm bị vàng gan, cách phòng ngừa và điều trị như thế nào để khắc phục tình trạng trên, cùng tìm hiểu với Tép Bạc qua bài viết dưới đây nhé!

Gan tôm bị vàng
• 20:46 24/04/2024