Cải thiện chất lượng nước trong nuôi tôm thâm canh công nghệ cao

Người nuôi tôm luôn tuân thủ với câu truyền miệng, nhắc nhở trong nghề: “Nhất giống, nhì môi, tam mồi, tứ kỹ”. Tuy nhiên, chúng ta cần hiểu rằng, những vấn đề được nhắc nhở trên đều quan trọng như nhau, không theo thứ tự nhất nhì ba tư. Chính vì thế ngoài giống, mồi và kỹ thuật thì vấn đề chất lượng nước cũng luôn được người nuôi tôm quan tâm hàng đầu.

Chất lượng nước trong ao nuôi
Chất lượng nước trong ao tôm rất quan trọng, nhưng rất khó để kiểm soát và dự đoán trong mỗi vụ nuôi. Ảnh: nongthonviet.com.vn

Người nuôi tôm luôn tuân thủ với câu truyền miệng, nhắc nhở trong nghề: “Nhất giống, nhì môi, tam mồi, tứ kỹ”. Tuy nhiên, chúng ta cần hiểu rằng, những vấn đề được nhắc nhở trên đều quan trọng như nhau, không theo thứ tự nhất nhì ba tư. Chình vì thế ngoài giống, mồi và kỹ thuật thì vấn đề chất lượng nước cũng luôn được người nuôi tôm quan tâm hàng đầu. 

Trong nuôi trồng thuỷ sản nói chung, nuôi tôm nói riêng, môi trường nước gắn liền quá trình sinh sống, mức độ phát triển, khả năng tồn tại của vật nuôi thuỷ sản. Chất lượng nước, bao gồm các yếu tố cấu thành nên môi trường nước nói chung.

Các yếu tố như nhiệt độ, oxy, độ mặn, khí độc, pH, độ cứng, độ kiềm, kim loại nặng…quyết định chất lượng nước nuôi thuỷ sản nói chung và nuôi tôm. Nuôi tôm thẻ chân trắng thâm canh, công nghệ cao, bà con thả nuôi mật độ dày, lượng thức ăn dư thừa sẽ xuất hiện nếu định lượng thức ăn không đúng.

Phân, vôi, hoá chất, lượng chất lơ lửng, phù sa…lắng đọng rất nhanh và nhiều. Xác tôm chết, vỏ tôm lột, phân tôm, tảo tàn…tất cả những chất kể trên lắng tụ xuống đáy ao nuôi, hình thành chất hữu cơ. Khi có ánh sáng, nhiệt độ, vi khuẩn và những chất xúc tác khác…chất hữu cơ phân huỷ, sinh ra nhiều khí độc như NH3, NO2, H2S.

Sự phát triển của tảo, tác động, làm pH biến động, kéo theo độ kiềm, oxy biến động, làm thay đổi chất lượng nước theo hướng vượt ngưỡng chịu đựng của tôm nuôi. Các yếu tố môi trường nêu trên, trực tiếp tác động đến sinh trưởng, phát triển tôm nuôi, quá trình lột xác, tăng trưởng ADG, thời gian nuôi, tỷ lệ sống, năng suất, sản lượng, FCR, giá trị hàng hoá tôm thương phẩm, hiệu quả kinh tế mô hình.

Khi các yếu tố môi trường nuôi tôm bất lợi, sức khoẻ tôm nuôi giảm sút, sức đề kháng của tôm với dịch bệnh kém, là thời điểm thuận lợi để dịch bệnh trong ao tấn công và gây hại cho tôm.  

Diệt tảo trong ao nuôiTảo là một trong những yếu tố góp phần tạo nên sự thay đổi của các chỉ số trong ao nuôi. Ảnh: thuysanvietduc.vn

Bên cạnh đó, việc xử lý nước không đúng kỹ thuật, một số bà con áp dụng quy trình xử lý nước nhanh, dẫn đến việc xử lý mầm bệnh như vi rút, vi khuẩn, nấm, ký sinh trùng…không triệt để. Nhiều vùng nuôi tôm thẻ chân trắng thâm canh, công nghệ cao lớn như Cà Mau, Bạc Liêu, Sóc Trăng, Trà Vinh, Bến Tre…đang chật vật đối phó với bệnh EHP, phân trắng, đường ruột, gan tuỵ…gây thiệt hại nặng nề về kinh tế, thất thu cho các hộ nuôi. Mặt khác, thói quen sử dụng hoá chất, thuốc kháng sinh, để xử lý môi trường, dễ dàng gây tồn dư, ô nhiễm nguồn nước ao nuôi. 

Giảm thiểu tối đa lượng phù sa, chất lơ lửng vào ao nuôi bà con có thể dùng keo lắng tụ dạng PAC (Poly Aluminum Chloride) cũng là dạng muối nhôm. Diệt tảo độc trong ao, bà con có thể kết hợp hydrogen peroxide (H2O2) hay còn gọi là oxy già, vôi nóng (CaO), vôi canxi (CaCO3). Giúp cải thiện các yếu tố pH của nước tăng khi tảo trong ao hấp thu khí CO2 trong nước cho quá trình quang hợp, kiềm, khí độc, kim loại nặng.

Mức độ tăng pH của nước phụ thuộc vào “tính đệm” của nước, hay nói cách khác là phụ thuộc vào độ kiềm nếu độ kiềm càng cao thì sự thay đổi pH càng ít biến động. Để làm giảm pH, bà con có thể thay nước, sử dụng phèn nhôm đơn Al2(SO4)3.14H2O.

Hoặc có thể sử dụng Canxi Sulfate (CaSO4) hoặc Canxi Clorua (CaCl2) để hạn chế sự tăng pH đột ngột của nước. Khi bón CaSO4, làm tăng hàm lượng Ca, vì ao nuôi có độ cứng cao, nên pH sẽ tăng chậm khi quá trình quang hợp xảy ra mạnh.

Sự có mặt của Ca cũng làm giảm lượng photpho trong nước dẫn đến sự kiềm hãm tỏa phát triển, tức là kềm hãm pH của môi trường nước. Natri bicarbonat (NaHCO3) và vôi tôi Ca(OH)2 là những hóa chất được khuyến cáo để nâng cao độ kiềm trong ao khi độ kiềm thấp.

Việc giảm pH trong ao cũng đồng nghĩa giúp giảm kiềm, khi kiềm trong ao cao. Xử lý kim loại nặng, bà con có thể dùng EDTA (Ethylene Diamine Tetraacetic Acid), là một dạng acid hữu cơ. Tuy nhiên, bà con lưu ý khi sử dụng, EDTA sẽ tạo phức với kim loại có trong ao như Mg, Ca nếu pH trong ao cao (pH >8,5).

Do vậy, trong trường hợp pH nước cao, bà con xử dụng EDTA sẽ làm giảm độ cứng của nước ao. Mặt khác, trong phân tử EDTA có khoảng 10% là nitơ (N2), là chất kích thích tảo trong ao nuôi phát triển ngoài mong đợi.

Khi sử dụng EDTA sẽ tạo phức với Ca, Fe từ đó phóng thích PO43- vào trong nước ở dạng hòa tan, sự có mặt N2, PO43-sẽ kích thích tảo phát triển trong ao. Các khí độc như NH3, NO2, H2S hàm lượng độc tăng, gây nguy hiểm cho tôm khi pH trong ao tăng cao (pH >8,5).

Việc xử lý các khí độc trên, cần kết hợp nhiều giải pháp để đạt kết quả mong muốn. Các giải pháp bao gồm thay nước, giảm mật độ tảo, hạ thấp và ổn định pH (7,5 – 8,2), định lượng, điều chỉnh lượng thức ăn hàng ngày tránh dư thừa, sử dụng vi sinh EM và vi sinh có thành phần vi khuẩn Nitrobacteria, Nitrosomonas, Thiobacillus, T. thiooxidan, Rhodobacter sp, Rhodospirillum, Rhodopseudomonas viridis. Cùng các loại Enzyme, xúc tác quá trình phân hủy của các vi sinh vật như: Protease, Lypase, Amyllase, Chitinnase, phytase

Hiện nay, bệnh EHP (Enterocytozoon hepatopenaei) đang gây hại rất nhiều ao nuôi tôm thẻ chân trắng khu vực ĐBSCL. Bệnh làm tôm chậm lớn, rớt đáy lai rai trong tháng nuôi đầu tiên. Bệnh EHP là cơ hội chuyển sang các bệnh khác như phân trắng, viêm nhiễm trùng đường ruột, gan tuỵ…

Người nuôi rất khó khăn khi quyết định giữ bầy tôm nuôi tiếp, xả bỏ, hay bán chấp nhận lỗ, vì tôm vẫn ăn, vẫn hoạt động, nhưng không tăng trưởng. Các hoá chất thông thường, xử lý nước theo quy trình sử dụng thuốc tím KMnO4, Chlorin Ca(ClO)2, không thể diệt bào tử EHP.

Các hoá chất như Benzalkonium Chloride (BKC), Iodine (I2), diệt EHP khi ao có tôm nhiễm cũng không cho tác dụng như mong muốn. Để xử lý EHP, giảm thiểu tối đa bệnh xâm nhập vào ao nuôi vụ mới, khi lấy nước vào ao chứa, bà con dùng vôi tôi Ca(OH)kết hợp với xút (NaOH) để nâng độ pH ≥10. Liều dùng 3 – 4 kg mỗi loại/1m3 nước, ngâm ao, rửa thiết bị, chạy si phon đáy để dung dịch trên ngấm sâu vào chi tiết bên trong thiết bị, giữ pH ≥ 10 khi chuyển nước từ ao chứa sang ao lắng.

Người nuôi tiến hành sốc ngược độ pH nước ao về ≤ 5 bằng cách dùng a-xit HCl kết hợp Chlorine. Liều dùng HCL 0,5 lít, nồng độ 32% kết hợp với 5kg Ca(ClO)2 cho 1m3 bà con đánh vào buổi chiều mát. Khi chuyển nước từ ao lắng sang ao sẵn sàng, bà con sử dụng Ca(ClO)2: 30ppm, KMnO4: 2 - 3 kg và H2O2: 3 – 4 lít cho 1.000m3 nước. Khi nước trong, bà con tiến hành bơm nước từ ao sẵn sàng vào ao nuôi.  

Bệnh EHP trên tômEHP có hình thức lây truyền theo chiều ngang qua các bào tử thải ra từ tôm nhiễm bệnh vào trong nước nuôi. Ảnh ptbmi

Người nuôi sử dụng lọc tuần hoàn để giữ, lọc lại phân tôm, giảm thiểu lượng phân tan trong nước, góp phần cải thiện chất lượng nước, tiết kiệm nước, giữ thông số môi trường luôn ổn định. Lọc tuần hoàn là hệ thống bể cặp sát ao nuôi, thường bể hình chữ nhật, mỗi hồ lọc được thiết kế dài: 4 – 5 m; ngang: 2 – 2,5m; cao 1,2 – 1,5 m.

Khung bằng sắt, xây gạch…lót bạt HDPE hoặc trát hồ dầu, thông thường dùng từ 3 – 4 hồ lọc liên hoàn. Trong hồ có các hệ thống các ống nối với hố si phon. Trong hồ đặt nhiều khung lưới (3 – 4 khung lưới) theo chiều ngang hồ, lưới cước sử dụng lại của ngư dân đi biển.

Nước từ hố si phon thay ra, sẽ dẫn vào hồ lọc tuần hoàn. Nước chảy theo chiều dọc hồ, đi qua các lớp lưới, phần phân được giữ lại. Tuần tự nước được dẫn từ hồ lọc đầu đến hồ lọc cuối, bằng hệ thống các ống tràn. Đến hồ cuối cùng, nước được dẫn lại vào nuôi, tái sử dụng. 

Đăng ngày 10/02/2023
Lý Vĩnh Phước @ly-vinh-phuoc
Kỹ thuật

Cá chết sau mưa: Nguyên nhân và cách khắc phục

Mưa lớn kéo dài gây ảnh hưởng không nhỏ đến các hoạt động nuôi trồng thủy sản. Mưa tác động trực tiếp đến nước ao nuôi, làm giảm nhiệt độ, ôxy, pH,…Bên cạnh đó, có thể gây hiện tượng sụp tảo và sự tích tụ vật chất hữu cơ ở đáy ao. Do đó, cần thường xuyên, theo dõi nhằm nhận biết và có các biện pháp phòng ngừa kịp thời, giảm tổn thất cho ao nuôi.

Cá chết
• 10:11 16/05/2024

Cách nâng kiềm trong ao nuôi tôm nước ngọt

Trong việc quản lý ao nuôi nước ngọt, việc duy trì mức độ kiềm phù hợp là một yếu tố quan trọng để đảm bảo sức khỏe và phát triển của tôm. Tuy nhiên, đối với nhiều người nuôi, việc duy trì mức kiềm trong ao nước có thể là một thách thức. Trong bài viết này, chúng ta sẽ khám phá các phương pháp hiệu quả để nâng cao mức độ kiềm cho ao nước ngọt, giúp tạo ra môi trường sống lý tưởng cho tôm nuôi.

Ao nuôi tôm
• 10:11 15/05/2024

Các loài cá nước ngọt dễ nuôi mang giá trị kinh tế cao hiện nay

Việt Nam là quê hương sinh sống của nhiều loài cá nước ngọt đa dạng và phong phú. Đặc tính của các loại cá nước ngọt là dễ chăm sóc và có giá trị kinh tế cao đối với ngành thủy sản của nước ta. Ngoài ra, thịt của chúng thường mang hương vị đặc trưng, ngon và bổ dưỡng.

Ao cá nước ngọt
• 10:24 14/05/2024

Phân biệt chất lượng màu nước trong nuôi tôm

Dựa vào màu nước trong ao nuôi tôm bà con có thể nhận định được chất lượng nước, cũng như tình trạng ao tôm và đòi hỏi người nuôi phải có kiến thức để từ đó nhận biết chính xác và có phương án điều chỉnh kịp thời để đảm bảo môi trường tốt nhất cho tôm sinh trưởng và phát triển.

Màu nước ao nuôi
• 10:06 14/05/2024

Tăng cường sức khỏe của cá tra thông qua β-glucan trong thức ăn

Các nghiên cứu trước đây đã chỉ ra rằng việc sử dụng β-glucan trong thức ăn có thể tăng cường khả năng kháng bệnh ở các loài nuôi có tầm quan trọng về mặt thương mại, chẳng hạn như cá chép (Cyprinus carpio), cá hồi vân (Oncorhynchus mykiss), cá hồi Đại Tây Dương (Salmo salar), và cá tráp biển (Sparus aurata) và được sử dụng trong thức ăn thủy sản thương mại.

Cá tra
• 08:57 19/05/2024

Nâng cao năng lực mạng lưới các Khu bảo tồn biển, Vườn Quốc gia và Chi cục Thủy sản

Bình Thuận, từ ngày 15 - 17 tháng 5 năm 2024 – Liên minh Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế (IUCN) phối hợp cùng Hội Thuỷ sản Việt Nam, Cục Thủy sản và Cục Kiểm Ngư, thuộc Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn, Chương trình Phát triển Liên Hợp Quốc (UNDP), Tổ chức Quốc tế về Bảo tồn Thiên nhiên (WWF-Việt Nam), Trung tâm Hỗ trợ Phát triển xanh Greenhub tổ chức “Họp tham vấn - Tập huấn tích hợp nâng cao năng lực cho Mạng lưới Khu bảo tồn biển (KBTB)/Vườn quốc gia (VQG) và Chi cục Thuỷ sản Việt Nam" tại Mũi Né, Bình Thuận. 

Ông Nguyễn Chu Hồi
• 08:57 19/05/2024

Giải pháp giúp tôm - lúa không bị sốc môi trường đầu mùa mưa

Đầu tháng 5/2024, vùng ĐBSCL xuất hiện những cơn mưa rào bất chợt làm môi trường nước thay đổi đột ngột, tôm nuôi dễ bị sốc, phát sinh dịch bệnh, nhất là với tôm-lúa diện tích lớn. Cán bộ kỹ thuật nêu những giải pháp giúp tôm không bị sốc môi trường.

Mô hình tôm lúa
• 08:57 19/05/2024

Cắt tảo sợi cho ao nuôi đang có tôm

Quản lý chất lượng nước là một yếu tố quan trọng không thể bỏ qua. Trong môi trường nuôi tôm nước ngọt, nước lợ thì tảo sợi chính là một trong những lo lắng đối với người nuôi. Để tìm ra một phương pháp diệt chúng nhưng vẫn phải an toàn khi ao đang có tôm, cùng tìm hiểu qua bài viết dưới đây cùng Tép Bạc nhé.

Tế bào tảo sợi
• 08:57 19/05/2024

Công nghệ nuôi tôm ít thay nước: Giải pháp cho nguồn nước ô nhiễm

Trong bối cảnh nguồn nước cấp bị ô nhiễm ngày càng nghiêm trọng, các mô hình nuôi tôm ứng dụng công nghệ ít nước và tuần hoàn nước đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ môi trường và nâng cao chất lượng con tôm.

Nuôi tôm công nghệ
• 08:57 19/05/2024