Cánh đồng thích ứng với biến đổi khí hậu

LTS: Nước mặn đang xâm nhập sớm và sâu vào nội đồng nhiều địa phương ở đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL), ảnh hưởng lớn đến cuộc sống và sản xuất nông nghiệp của người dân. Các tỉnh, thành ở ĐBSCL đang khẩn trương và quyết liệt phòng chống hạn và mặn để giảm thiểu thiệt hại trong sản xuất nông nghiệp… Góp phần tìm giải pháp sản xuất nông nghiệp thích ứng với tình trạng hạn và mặn, Báo SGGP xin giới thiệu bài viết về mô hình cánh đồng sinh thái cho vùng ĐBSCL.

cong cap nuoc
Nước cung cấp cho cánh đồng từ các cống được đóng mở theo nhu cầu của cây lúa.

Nghề nông công nghệ cao

Vùng ĐBSCL hình thành và phát triển nhờ tài nguyên do sông Mê Kông mang lại. Nhưng càng ngày, sự khai thác dòng Mê Kông đã vượt tầm kiểm soát của các quốc gia hưởng lợi từ sông Mê Kông. Sự hiện diện của quá nhiều đập thủy điện trên sông đã ảnh hưởng đến đời sống cư dân trong lưu vực, nhất là vùng hạ nguồn. Vào mùa khô, việc các đập tích nước đã làm cho vùng hạ lưu Mê Kông kiệt nước, tình trạng nước biển dâng gây xâm nhập mặn đã ảnh hưởng nghiêm trọng đến sản xuất của cư dân vùng ven biển. Vào mùa lũ cao, mực nước ở hạ lưu thấp hơn nhưng cơn lũ kéo dài hơn và khi có lũ siêu cao, thủy điện của họ xả nước khiến vùng hạ lưu của chúng ta lãnh đủ.

Trong tình cảnh đó, chúng ta có một giải pháp thích ứng cho sản xuất nông nghiệp là phát triển mô hình cánh đồng sinh thái, nhằm nâng cao mức sống cư dân vùng hạ nguồn và giảm thiểu những tác động của các nước ở thượng nguồn vào dòng Mê Kông. Tại cánh đồng sinh thái, chúng ta thử nghiệm “nghề nông công nghệ cao”, công việc chăm sóc ruộng đồng sẽ thực sự nhẹ nhàng. Đây cũng sẽ là điểm đến du lịch ruộng đồng. Khách tham quan được đi xuồng giữa mênh mông đồng lúa và ngắm từng đàn cá tung tăng bơi lội. Đây không phải là kỳ vọng xa vời, bởi vì nước láng giềng Malaysia đã hiện thực cánh đồng mơ ước đó, với mô hình cánh đồng rộng khoảng 3.000ha, chuyên trồng lúa ở huyện Sekinchan (thuộc tiểu bang Selangor, bang trù phú nhất của Malaysia, cách thủ đô Kuala Lumpur khoảng 100km về hướng Tây Bắc).

Ở vùng ĐBSCL, do đặc thù của địa hình đồng bằng, thường ngập lụt vào mùa mưa và xâm nhập mặn vào mùa khô, nên việc tổ chức cánh đồng lớn phải được quy hoạch thật chi tiết và bài bản. Cánh đồng sinh thái là vùng sản xuất lúa rộng lớn, từ vài chục hay vài trăm hécta và được xây dựng ngay bên cạnh tuyến lộ giao thông chính, là đường bộ hoặc đường thủy. Cánh đồng được thiết kế mặt bằng và đê bao với cao trình vượt đỉnh lũ (cao hơn mực nước lũ lịch sử năm 2000), đồng thời dành dải đất bờ đê bao quanh mỗi bên phía trong và ngoài cánh đồng khoảng 10m để trồng cây chắn sóng, nhằm chống chọi với những cơn lũ dữ khi có sự cố vỡ đập tràn ở thượng lưu sông Mê Kông. Hệ thống tiêu thoát nước được hoàn thiện, phòng khi có sự cố mưa to hay vỡ lộ. Khi cánh đồng lớn được hình thành, sẽ đáp ứng điều kiện để nông dân cơ giới hóa hoàn toàn từ khâu làm đất, xuống giống, chăm sóc, thu hoạch lúa...

Hiện thực cánh đồng mơ ước

Trong cánh đồng lớn có quy hoạch những mương nước nội đồng để thuận tiện cho giao thông đường thủy cũng như tạo cảnh quan trên bến, dưới thuyền. Bến là một mặt bằng rộng và cao vượt đỉnh lũ; dưới bến có nhiều xuồng ghe neo đậu để phục vụ di chuyển trong cánh đồng, đáp ứng nhu cầu lao động hay tham quan. Những kênh mương bên trong cánh đồng không có bờ đê bao cao cho lưu thông xe máy, bởi khối lượng đất đào kênh mương đã được đem tôn nền hai bên bờ lộ giao thông xung quanh và san lấp mặt bằng xây dựng bến bãi ngay tại một góc thuận tiện của cánh đồng. Bãi đất rộng của cánh đồng mang đặc điểm là một cụm hàng quán với đầy đủ vật dụng theo nhu cầu của chủ ruộng và khách du lịch; là địa điểm lưu trú máy móc, xe, vật tư nông nghiệp cho cánh đồng lớn.

Nước cung cấp cho cánh đồng từ các cống được đóng mở theo nhu cầu của cây lúa. Kênh mương đầy nước, cá tôm sẽ được thả nuôi trong đồng lúa, hoặc dưới kênh mương khi ruộng lúa vào mùa xuống giống hay thu hoạch. Cá tôm sống trong ruộng lúa sẽ tiêu diệt rong rêu, sâu rầy, sinh vật hại cho lúa và giữ nguồn nước ruộng luôn trong sạch. Tái sử dụng nguồn nước trong ruộng sẽ rất tiết kiệm chi phí cung cấp phân bón, chất dinh dưỡng khác cho cây lúa, bởi số lượng phân bón từ các vụ sản xuất trước đó mà cây lúa chưa sử dụng hết nên tồn lưu trong đất. Với việc hạn chế tối đa lượng sử dụng thuốc và hóa chất bảo vệ thực vật, nguồn nước mà cây lúa hấp thu sẽ không bị ô nhiễm. Cánh đồng còn là điều kiện để giữ được nước trong ruộng cho đến mùa vụ kế tiếp, giúp giảm nhu cầu bơm nước và do đó sẽ hạn chế tình trạng xâm nhập mặn mỗi khi vào mùa đồng loạt bơm nước xuống giống.

Trồng lúa tiết kiệm nước, không những thu được nguồn thực phẩm an toàn với giá thành rất rẻ mà còn giúp giảm ảnh hưởng xâm nhập mặn do biến đổi khí hậu làm nước biển dâng. Khi các nước ở thượng lưu và trung lưu Mê Kông xây dựng đập thủy điện làm hạn chế sự di trú, sinh sản của cá tôm, việc nuôi cá tôm nuôi trong cánh đồng sinh thái cũng giải quyết được bài toán dinh dưỡng. Trồng lúa trong cánh đồng sinh thái không phải tốn tiền bơm nước, rất ít tốn phân, ít bị sâu bệnh, giảm gánh nặng chi phí, nên người trồng lúa đỡ nhọc nhằn, có thể ước mơ về một tương lai no ấm.

Trung tâm Khuyến nông An Giang/Sài Gòn Giải Phóng, 27/02/2016
Đăng ngày 28/02/2016
Nguyễn Kim Kiều
Nông thôn

Tết về! Buồn của người nuôi tôm xa xứ!

Cái nghề nuôi tôm thăng trầm lắm. Tỷ phú cũng có mà nợ ngập đầu cũng có. Bởi vậy người ta thường nói cái nghề này thật sự nó bạc bẽo lắm, nhất là vào những ngày Tết.

nuôi tôm ngày tết
• 10:48 01/01/2023

Dự báo lũ đẹp vùng Đồng bằng sông Cửu Long

Mùa nước lũ ở Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) năm nay được dự báo là “mùa lũ đẹp”, mang theo phù sa, thau rửa đồng ruộng và hứa hẹn mang lại hiệu quả kinh tế cao cho người dân.

Lũ miền Tây
• 11:06 20/09/2022

Đầu nguồn mùa nước nổi

Tháng 7 nước nhảy khỏi bờ” là quy luật tự nhiên được cư dân vùng đầu nguồn đúc kết từ nhiều đời. Đây cũng là lúc mùa nước nổi bắt đầu, cư dân bước vào vụ làm ăn mới. Năm nay, nước lũ về sớm, dự báo sẽ dồi dào. Mọi người háo hức mong chờ mùa “lũ đẹp”, để khai thác sản vật từ thiên nhiên ban tặng.

cá linh
• 15:57 05/09/2022

Dưới sông cá chốt...

Hôm qua, tôi vô chợ, thật bất ngờ khi thấy một chị nọ mua 1kg cá chốt với giá 250.000 đồng. Không thể nào ngờ cá chốt bây giờ có giá cao như vậy.

Cá chốt sông
• 19:33 30/08/2022

“Khát” nước ở vùng sông nước

Miền Hạ. Cái tên đã nói lên tất cả, sở dĩ gọi miền hạ là do mảnh đất này ở “vùng thấp hơn” của huyện, có cao độ so với mặt nước biển chừng 0,5 – 0,8m, có mật độ sông rạch tự nhiên rất dày đặc.

Hạn hán
• 11:29 19/04/2024

Chuyển giao kỹ thuật nuôi thương phẩm tôm thẻ ứng dụng công nghệ Semi-Biofloc

Sáng ngày 12/4, tại xã Cát Minh (huyện Phù Cát), Trung tâm Khuyến nông Bình Định phối hợp với Trung tâm Dịch vụ nông nghiệp huyện Phù Cát tổ chức lớp tập huấn chuyển giao kỹ thuật nuôi thương phẩm tôm thẻ chân trắng bán thâm canh – thâm canh hai giai đoạn ứng dụng công nghệ Semi-Biofloc cho 20 hộ nuôi tôm trên địa bàn xã.

Tập huẩn
• 09:50 17/04/2024

Trung tâm Khuyến nông Bình Định tổ chức tập huấn kỹ thuật nuôi trồng thủy sản

Sáng ngày 05/4, Trung tâm Khuyến nông Bình Định tổ chức các lớp tập huấn kỹ thuật nuôi trồng thủy sản cho các hộ dân trên địa bàn các huyện Phù Mỹ và Tuy Phước để chuẩn bị công tác triển khai thực hiện các mô hình trong năm 2024.

Hộ dân
• 21:22 06/04/2024

Các địa phương trong không khí chào mừng 65 năm ngày truyền thống ngành thủy sản

Với ngành thuỷ sản Việt Nam thì ngày 1/4/1959 là ngày có ý nghĩa quan trọng, đánh dấu một dấu mốc quan trọng với ngành thuỷ sản nước ta, chính vì vậy mà các địa phương trên mọi miền đất nước đã và đang phát động nhiều phong trào nhằm kỷ niệm ngày lễ này.

Thả giống
• 08:00 31/03/2024

Cẩn thận với mùa sứa biển Vũng Tàu 

Mùa hè là thời điểm lý tưởng để du lịch biển, nhưng cũng là lúc bạn cần cẩn thận với sự xuất hiện của sứa biển, đặc biệt là tại Vũng Tàu. Sứa biển có thể gây ra những vết ngứa rát khó chịu, thậm chí ảnh hưởng đến sức khỏe nếu bị đốt nghiêm trọng.

Sứa biển
• 17:44 25/04/2024

Công cụ săn mồi độc đáo của cá nheo châu Âu

Cá nheo châu Âu là loài cá sở hữu kích thước “khủng” có nguồn gốc từ Đông Âu, nhưng nay đã có mặt ở nhiều nơi trên thế giới. Không chỉ gây chú ý về kích thước, loài cá này còn được biết đến nhờ tuyệt chiêu săn mồi có một không hai của mình.

Cá nheo
• 17:44 25/04/2024

Nói không với kháng sinh trong nuôi tôm?

Khi tiếp cận với việc sử dụng kháng sinh trong nuôi tôm, việc áp dụng chúng một cách chính xác và hiệu quả là vô cùng quan trọng để đảm bảo sức khỏe của tôm và người tiêu dùng, cũng như duy trì sự bền vững của ngành nuôi tôm.

Tôm sú
• 17:44 25/04/2024

Thực phẩm chỉnh sửa gen của Nhật Bản đến tay người tiêu dùng

Nhật Bản là một trong những nước tiêu thụ thực phẩm thủy sản lớn nhất thế giới. Người Nhật thích ăn cá và một nghiên cứu do Trường Cao đẳng Tim mạch Hoa Kỳ thực hiện cho thấy trung bình người Nhật ăn khoảng 3 ounce cá mỗi ngày. Ẩm thực địa phương của Nhật Bản rất giàu cá và hải sản, nguồn protein chính trong chế độ ăn ít chất béo và giàu dinh dưỡng của người dân Nhật Bản.

Hải sản
• 17:44 25/04/2024

Nhiệt độ ao nuôi tăng cao do thời tiết nắng nóng

Hiện nay, thời tiết nắng nóng kéo dài gây nhiều ảnh hưởng đến các khu vực nuôi trồng thủy sản. Đặc biệt với thời tiết ngày và đêm chênh nhiệt độ rõ rệt, việc nhiệt độ của nước ao nuôi liên tục tăng là điều đáng chú ý cho các hộ nuôi.

Nắng nóng
• 17:44 25/04/2024