Giăng lưới chống cá mập

Đoàn công tác thả dàn lưới câu phòng tránh cá mập tại biển Quy Nhơn - Ảnh: Trần Minh

Trong hai năm 2009 - 2010, tại Quy Nhơn có đến hơn 10 vụ cá mập tấn công người tắm biển. Trước tình hình đó, Bộ KH-CN đã chi 2 tỉ đồng cho đề tài “Nghiên cứu cơ sở khoa học của hiện tượng cá dữ tấn công người tắm biển tại vùng biển ven bờ Quy Nhơn và đề xuất các giải pháp phòng ngừa” của Viện Hải dương học Nha Trang, do PGS-TS Võ Sĩ Tuấn - Phó viện trưởng, làm chủ nhiệm đề tài.

Nỗ lực ngăn cá

Một trong những giải pháp được đưa ra trong buổi nghiệm thu đề tài ngày 10.4 tại Sở KH-CN Bình Định là xây dựng hệ thống lưới rào chắn từ xa. Bởi lẽ, tập tính sinh sản và trú ngụ của cá mập tại vùng biển Quy Nhơn không phải chỉ mới xuất hiện trong vài năm trở lại đây. Do vậy, các đề xuất, kiến nghị đưa ra đều chỉ ở mức độ ngăn ngừa chứ không thể loại trừ loài cá này ra khỏi môi trường sinh sống quen thuộc.

Từ 4 giờ sáng 18.4, 4 thuyền với khoảng 20 cán bộ chở theo lưới đã ra biển Quy Nhơn để giăng. Trước đó 2 ngày, Chi cục Khai thác và bảo vệ nguồn lợi thủy sản Bình Định đã đi khảo sát thực tế, đo đạc trên từng vùng biển sẽ lắp đặt rào chắn. 3 hệ thống lưới và câu được thả xuống tại 3 địa điểm dọc bờ biển Quy Nhơn (những nơi này, tàu thuyền ít qua lại). Mỗi hệ thống gồm 2 tấm lưới và câu có chiều dài trên 200m.

Vùng thứ nhất, ở phía nam khu du lịch Ghềnh Ráng, nằm giữa lạch số 2, có độ sâu từ 3 - 5,4m. Vùng thứ hai có hố sâu từ 3,5 - 4,4m, cách bờ khu vực khách sạn Hải Âu 0,5 km. Cuối cùng là vùng từ eo Nín Thở đến khách sạn Hải Âu cách bờ từ 1 đến 1,2 km, có độ sâu khoảng 4,8m.

Cả 3 hệ thống trên được đặt song song với bờ. Tại mỗi hệ thống có thả thêm dàn móc để câu cá mập theo kiểu tự động gồm lưới 2 bên, ở giữa thả các lưỡi câu đơn, có phao nổi. Bên dưới là neo định vị. Theo nhận định của các nhà khoa học, 3 điểm trên là nơi có vũng nước sâu, có điều kiện thuận lợi cho cá mập vào gần bờ (như trường hợp 2 nạn nhân là bà Trương Thị Tánh và Nguyễn Thị Thu Thảo bị cắn khi chỉ cách bờ 15 và 5m vào tháng 5.2009).

Theo kết quả nghiên cứu của các nhà khoa học, một số loài cá dữ có khả năng xuất hiện ở vùng biển Quy Nhơn như: cá mập ăn thịt, cá mập mắt to, cá mập trắng, cá nhám thu, cá nhồng cồ, cá mập rạn san hô... Trong đó, 3 loại cá đã cắn người tắm biển ở đây là cá mập sọc trắng, cá mập thâm và cá mập mắt to. Thời điểm cá tấn công người lại trùng khớp với hiện tượng El Nino từ tháng 6.2010 - 5.2011 làm cho nhiệt độ và độ đục của dòng chảy tăng lên khiến cá mập trở nên hung dữ.

Giải pháp tạm thời

Theo đánh giá của các nhà chuyên môn, hầu hết các giải pháp mà nhóm thực hiện đề tài khoa học đưa ra chỉ là tạm thời. Tại buổi nghiệm thu đề tài, TS Đào Việt Hà (thuộc Viện Hải dương học Nha Trang, thành viên hội đồng thẩm định) cho rằng: “Đề tài vẫn chưa chỉ ra được nguyên nhân tại sao cá mập tấn công người ở Quy Nhơn. Hầu hết đều là chuỗi suy luận logic chứ chưa phải là kết luận”. Theo bà Hà, ngay trong đề xuất giải pháp làm khung lưới rào chắn ở các bãi tắm nhằm ngăn cá mập cũng thiếu lập luận và cơ sở khoa học vì không mang tính khả thi cao.

Ngư dân Nguyễn Đình Bảo (58 tuổi, ở Tân Phụng, xã Mỹ Thọ, H.Phù Mỹ), đã có hơn 40 năm làm nghề câu cá mập, cho rằng khả năng cá mập cắn câu là rất khó và tốn kém vì phải túc trực thường xuyên để canh chừng cũng như thay mồi tươi liên tục. Thêm nữa, chi phí bảo vệ, duy trì cho hệ thống lưới, câu hoạt động thường xuyên không phải là nhỏ.

Cũng tại buổi nghiệm thu đề tài, bà Mai Kim Thi, Chi cục trưởng Chi cục Khai thác và bảo vệ nguồn lợi thủy sản Bình Định, cho biết: “Làm hệ thống lưới và câu cũng chỉ là giải pháp để thử nghiệm chứ không thể phòng tránh tuyệt đối”. Không ai dám chắc rằng, sau khi thực hiện các công việc trên, cá mập sẽ không còn tấn công người tắm biển.