Lợi hay hại khi kháng sinh trở nên phổ biến hơn

Trong ngành nuôi trồng thủy sản ngày nay, việc áp dụng các sản phẩm xử lý và cải thiện môi trường bằng kháng sinh là không thể tránh khỏi. Kháng sinh là nhóm thuốc có nguồn gốc từ tự nhiên hoặc được tổng hợp trong môi trường nhân tạo, có khả năng tiêu diệt hoặc ức chế sự phát triển của vi khuẩn, bao gồm cả các vi khuẩn có hại và lợi.

Tôm thẻ chân trắng
Sử dụng kháng sinh trong nuôi tôm dần trở nên phổ biến hơn. Ảnh: Nguyen Đức Anh

Tuy nhiên, việc sử dụng kháng sinh trong nuôi tôm không thể loại bỏ hoàn toàn các vi rút gây bệnh như đốm trắng, hội chứng Taura, bệnh đầu vàng, và các bệnh khác. Trong bài viết này, hãy cùng Tép Bạc trả lời câu hỏi kháng sinh là gì? Và vai trò của kháng sinh trong nuôi tôm. 

Kháng sinh thủy sản là gì? 

Kháng sinh là hoạt chất tự nhiên được chiết xuất từ vi sinh vật (thường là vi nấm), được phát triển để ngăn chặn sự phát triển và lây lan của vi khuẩn gây nhiễm trùng. Chúng có thể ức chế sự sinh sản hoặc tiêu diệt vi khuẩn một cách hoàn toàn. Trong ngành thủy sản, thuốc kháng sinh được nghiên cứu và sử dụng để kiểm soát các bệnh nhiễm trùng trong môi trường sống của tôm. Trong số các loại kháng sinh được ưa chuộng nhất là những loại dành cho bệnh gan và bệnh đường ruột của tôm. 

Có những loại kháng sinh có tác dụng rộng rãi trên nhiều loại vi khuẩn, được gọi là "phổ rộng". Trái lại, những loại chỉ tác động đến một số vi khuẩn cụ thể được gọi là "phổ hẹp". Hầu hết các loại kháng sinh được sử dụng trong ngành công nghiệp thủy sản được sản xuất trong các phòng thí nghiệm, thường được tổng hợp từ các hợp chất tự nhiên được tìm thấy trong thiên nhiên. 

Những loại thuốc kháng sinh phổ biến 

Oxytetracycline HCL, một loại kháng sinh phổ rộng, hiệu quả chống lại nhiều loại vi khuẩn gram dương và gram âm, bao gồm Mycoplasma pneumoniae, Pasteurella pestis, Escherichia coli, Haemophilus influenzae (gây nhiễm trùng đường hô hấp) và Diplococcus pneumoniae

Amoxicillin, thường là sự lựa chọn hàng đầu trong nhóm này, được ưa chuộng vì khả năng hấp thụ tốt sau khi uống hơn các loại kháng sinh beta-lactam khác. Nó được sử dụng để điều trị các nhiễm trùng do các chủng Streptococcus spp. nhạy cảm (chỉ có beta-lactamase âm tính), S. pneumoniae, Staphylococcus spp., H. influenzae, E. coli, P. mirabilis hoặc E. faecalis

Doxycycline Hyclate, được chỉ định sử dụng trong nhiễm trùng đường hô hấp do Mycoplasma pneumoniae, Haemophilus influenzae, Streptococcus pneumoniae, Legionella spp. 

Cefotaxime, một loại kháng sinh phổ rộng thuộc nhóm Betalactam, cefotaxime là một trong những thành viên của nhóm cephalosporin thế hệ 3, thường được sử dụng để điều trị các bệnh nhiễm trùng nặng. 

Đĩa khuẩnKiểm tra khuẩn trong ao bằng đĩa khuẩn 

Vai trò của kháng sinh trong nuôi tôm 

Trong ngành chăn nuôi, vai trò của thuốc kháng sinh không thể phủ nhận, với hàng tỷ sinh vật nuôi được cứu sống hàng năm nhờ vào chúng. Tôm nuôi, từ các hộ nông dân nhỏ đến các khu nuôi trồng lớn, đều dựa vào kháng sinh khi tình trạng bệnh phát sinh, để ngăn chặn những tổn thất tài chính nghiêm trọng. Khi sử dụng đúng cách, kháng sinh có thể giúp kiểm soát hiệu quả các bệnh tật dựa trên cơ sở khoa học về nguyên nhân gây bệnh. Để việc sử dụng kháng sinh hiệu quả, an toàn và tránh những tác hại của nó, chúng ta cần hiểu rõ về cơ chế tác dụng của chúng. 

Tác dụng lên quá trình tế bào, các kháng sinh có thể ức chế quá trình tổng hợp tế bào của vi khuẩn. Ví dụ, các loại thuốc như β-lactamin, vancomycinbaxitracin thuộc nhóm glycopeptidepolymyxin có thể ức chế việc tổng hợp thành tế bào của vi khuẩn. Ngoài ra, chúng cũng có thể ảnh hưởng đến chức năng của màng tế bào và màng nguyên sinh, như colistin, gentamicin và amphotericin. 

Đối với hệ phi tế bào, kháng sinh có thể gây rối loạn và ức chế quá trình tổng hợp protein của vi khuẩn tại cấp độ ribosome. Kết quả là vi khuẩn không thể tổng hợp các protein cần thiết cho sự sinh trưởng tế bào, gây ra các protein dị dạng không cần thiết. Ngoài ra, chúng cũng có thể ức chế quá trình tổng hợp nhân tế bào, bao gồm tổng hợp axit nucleic (bao gồm cả ADN và ARN) của nhân tế bào và nguyên sinh chất. 

Hiện trạng sử dụng thuốc kháng sinh cho tôm hiện nay 

Ở khu vực Đông Nam Á, nơi sản xuất tôm hàng đầu thế giới, sử dụng kháng sinh một cách không cân nhắc là hiện tượng khá phổ biến. Nông dân thường lạm dụng kháng sinh từ các nguồn không đáng tin cậy như nhà sản xuất thức ăn chăn nuôi, cơ sở chế biến thủy sản, hoặc các quảng cáo, mà không quan tâm đến cách sử dụng đúng cách. 

Tôm bị bệnhTôm dễ mắc một số bệnh gây chết hàng loạt mà không có thể chữa bằng các loại thuốc thông thường. Ảnh: Thinh Thao

Các lỗi sai bà con thường gặp phải khi sử dụng thuốc kháng sinh cho tôm bao gồm: 

Sử dụng kháng sinh không đúng liều, hoặc sử dụng liều quá cao. Điều này có thể dẫn đến nguy cơ ngộ độc cho tôm, làm suy giảm khả năng chống lại bệnh, trong khi sử dụng liều quá thấp có thể dẫn đến thất bại trong quá trình điều trị và khuyến khích sự phát triển của vi khuẩn kháng thuốc.  

Phụ thuộc hoàn toàn vào việc sử dụng kháng sinh mà không kết hợp với các liệu pháp hỗ trợ có thể kéo dài thời gian điều trị và làm trầm trọng thêm tình trạng bệnh.  

Thiếu thông tin đầy đủ về loại vi khuẩn gây bệnh cũng là một vấn đề phổ biến và khó khăn trong việc cải thiện. Thường xuyên, bệnh được chẩn đoán và điều trị chỉ dựa trên các biểu hiện của tôm hoặc cá, mà không có sự hỗ trợ từ thông tin cụ thể về vi khuẩn gây bệnh. 

Tóm lại, việc sử dụng thuốc kháng sinh trong nuôi trồng thủy sản chỉ nên được thực hiện khi thực sự cần thiết, khi không có phương pháp kiểm soát dịch bệnh nào khác có hiệu quả hơn. Việc sử dụng kháng sinh có thể gây ra sự phá vỡ của cân bằng môi trường thủy sản, tạo ra điều kiện khắc nghiệt hơn cho sinh vật nuôi. 

Các loại kháng sinh phổ biến và được sử dụng rộng rãi thường gặp phải vi khuẩn kháng lại chúng. Khi vi khuẩn trở nên kháng thuốc và gây ra các dịch bệnh khó điều trị, việc sử dụng kháng sinh trở nên phức tạp hơn. Do đó, cần phải cẩn thận, chính xác và có sự suy tính khi sử dụng kháng sinh, và luôn ưu tiên các biện pháp sinh học làm phương tiện phòng tránh bệnh tốt hơn là sử dụng kháng sinh. 

Đăng ngày 15/04/2024
Phan Tấn Đạt @phan-tan-dat

Lá nguyệt quế - Dưỡng chất tiềm năng trong nuôi trồng thủy sản

Việc ứng dụng các loại thảo dược tự nhiên nổi lên như một hướng đi mới, hứa hẹn sẽ thay đổi thói quen sử dụng kháng sinh, hóa chất tổng hợp của người nuôi trồng thủy sản.

Lá nguyệt quế
• 10:15 09/05/2024

Độ hòa tan của thức ăn quan trọng như thế nào?

Để đánh giá nhanh chất lượng thức ăn tôm tốt nhất, bên cạnh các chất dinh dưỡng cần thiết, việc hiểu rõ về độ hòa tan của thức ăn đóng vai trò cực kỳ quan trọng. Trong bài viết này, chúng tôi sẽ trả lời cho câu hỏi độ hòa tan của thức ăn cho tôm quan trọng như thế nào? và yếu tố nào giúp đánh giá độ hoàn tan của thức ăn.

Thức ăn viên
• 08:00 05/05/2024

Chín nguyên liệu thức ăn thủy sản giàu protein đầy hứa hẹn

Một báo cáo được biên soạn với sự hỗ trợ từ Quỹ Moore của Hatch Blue, đã đi sâu vào chín thành phần thức ăn thủy sản giàu protein hứa hẹn nhất. Theo đó, báo cáo về Thành phần giàu protein mới nổi cho nuôi trồng thủy sản nhằm xác định các thành phần hứa hẹn nhất để bổ sung cho các nguồn protein hiện có, mở rộng giỏ nguyên liệu thô và thu hẹp khoảng cách về protein trong thức ăn thủy sản.

Thức ăn
• 12:31 21/04/2024

Lợi hay hại khi kháng sinh trở nên phổ biến hơn

Trong ngành nuôi trồng thủy sản ngày nay, việc áp dụng các sản phẩm xử lý và cải thiện môi trường bằng kháng sinh là không thể tránh khỏi. Kháng sinh là nhóm thuốc có nguồn gốc từ tự nhiên hoặc được tổng hợp trong môi trường nhân tạo, có khả năng tiêu diệt hoặc ức chế sự phát triển của vi khuẩn, bao gồm cả các vi khuẩn có hại và lợi.

Tôm thẻ chân trắng
• 10:08 15/04/2024

Những ứng dụng của astaxanthin: Sức khỏe và tăng trưởng

Astaxanthin ngày nay rất được chú ý do có nhiều tác dụng sinh lý ở động vật thủy sinh (Lim và cs., 2018; Lu và cs., 2021). Carotenoid có thể thúc đẩy việc sử dụng chất dinh dưỡng hiệu quả, dẫn đến cải thiện hiệu suất tăng trưởng ở nhiều loài thủy sản (Amar và cs., 2001).

Astaxathin
• 20:07 28/05/2024

Cứu hộ rùa biển và các loài thú biển bị đánh bắt ngoài ý muốn

Vừa qua, tại Khu bảo tồn biển Hòn Cau, Tổ chức Bảo tồn thiên nhiên quốc tế ( IUCN) đã phối hợp với Trung tâm Bảo tồn Đa dạng sinh học và Loài nguy cấp (CBES) tổ chức tập huấn hoạt động cứu hộ rùa biển và thú biển bị đánh bắt không chủ đích (bycatch) cho 16 khu bảo tồn biển/vườn quốc gia (KBTB/VQG) và đại diện 28 Chi cục Thủy sản các tỉnh/thành ven biển trên cả nước.

Rùa bị đánh bắt ngoài ý muốn
• 20:07 28/05/2024

Cách sử dụng thuốc tím tắm cho cá trước khi thả

Thuốc tím (KMnO4) là một chất khử trùng phổ biến được sử dụng để tắm cho cá trước khi thả vào bể hoặc hồ mới. Việc này giúp loại bỏ các mầm bệnh trên cá, giảm nguy cơ lây nhiễm bệnh cho cả đàn. Tham khảo bài viết dưới đây để biết được cách sử dụng thuốc tím tắm cho cá trước khi thả nhé!.

Cá nuôi
• 20:07 28/05/2024

Giải thích hiện tượng: Tại sao tôm lại bị cong khi nấu chín?

Tôm là một loại thực phẩm phổ biến và được ưa chuộng trong bữa ăn của nhiều gia đình. Việc nấu tôm đúng cách không chỉ giữ được hương vị thơm ngon mà còn giúp tôm giữ được hình dáng hấp dẫn.

Tôm nấu chín
• 20:07 28/05/2024

Lợn cợn trong đáy ao bạt

Tưởng chừng ở các ao nuôi lót bạt đáy ao thường sẽ rất ít các chất thải lợn cợn, tuy nhiên trên thực tế vì một số nguyên nhân dẫn đến các chất lợn cợn này sẽ hiện hữu trong đáy ao. Chúng không chỉ mang đến nhiều tác hại cho môi nước nước mà còn gây ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe tôm nuôi.

Ao nuôi tôm
• 20:07 28/05/2024
Some text some message..