Ngành thủy sản khi chìm trong khủng hoảng Covid-19

Cuộc khủng hoảng do đại dịch COVID-19 gây ra chỉ cộng thêm một yếu tố gây căng thẳng nữa cho các hệ thống nuôi trồng thủy sản vốn đã bị tổn thương từ trước đó.

Covid-19
Nỗi lo khủng hoảng kéo đến cả những người ngư dân chân chất.

Đại dịch Covid 19 bùng phát từ cuối năm 2019 và nhanh chóng lan rộng trên khắp hành tinh. Mặc dù đến nay vẫn chưa thể ước tính được chính xác tổng thiệt hại về kinh tế cuối cùng mà dịch Covid 19 mang lại, nhưng chi phí của đại dịch Covid 19 trong vài tháng đầu đã chiếm ít nhất là 2,4% GDP đối với hầu hết các nền kinh tế lớn trên thế giới (gần 11 ngàn tỷ). Trong đó các lĩnh vực nông nghiệp và nuôi trồng thủy sản cũng bị tác động nghiêm trọng, nhiều người mất việc, làm giảm năng lực sản xuất và làm gián đoạn chuỗi cung ứng trên thị trường.

Song song đó, năm 2020 được dự đoán là một năm nóng nhất do tác động của biến đổi khí hậu không hề suy giảm. Tổ chức Y tế Thế giới ước tính số ca tử vong hàng năm do biến đổi khí hậu sẽ vượt quá 250.000 người trong thập kỷ tới, thiệt hại cho kinh tế là 479 tỷ USD vào năm 2050, và thiệt hại tích lũy từ 2011 đến 2050 có thể hơn 10 nghìn tỷ USD.

covid-19
Covid-19 tác động đến tất cả các lĩnh vực.

Ngành nuôi trồng thủy sản được công nhận là một trong những ngành cung cấp protein hàng đầu thế giới. Trong khi đại dịch ảnh hưởng đến nuôi trồng thủy sản cả về lâu dài lẫn từng giai đoạn. Thì các tác động khác như biến đổi khí hậu hay áp lực từ các ngành xung quanh không phải là các tác nhân thường xuyên mà xuất hiện ngẫu nhiên, khó dự đoán và không đồng nhất về không gian lẫn thời gian. Nếu một vùng đang gặp hạn hán, thì vùng khác cùng lúc, có thể bị lũ lụt. Do đó, các chiến lược phối hợp để tăng cường khả năng chống chịu với các mối đe dọa trên là rất khó khăn. Cho đến nay vẫn chưa có nghiên cứu nào đánh giá các tác động của biến đổi khí hậu đến ngành thủy sản trên quy mô toàn cầu.

Chi tiết về cuộc điều tra

Để điều tra tác động của COVID-19 đối với các bên liên quan, hoạt động trong lĩnh vực nuôi trồng thủy sản (cả trên đất liền và trên biển), một cuộc khảo sát đã diễn ra ở mức độ toàn cầu dựa trên bảng câu hỏi sau:

  1. Bạn hãy cho biết trang trại của mình có thiệt hại kinh tế (trực tiếp hoặc gián tiếp) do COVID-19 không?
  2. Trong số các nguyên nhân môi trường đã gây ra thiệt hại về kinh tế - xã hội cho trang trại của bạn trong thập kỷ qua, nguyên nhân nào tiêu cực hơn COVID-19?

Bảng câu hỏi trên đã được dịch ra đến 14 thứ tiếng khác nhau, đánh giá nhận thức của người nuôi trồng thủy sản, những người sản xuất chịu ảnh hưởng trực tiếp từ đại dịch. Bảng khảo sát được đăng tải trên một trang website lớn với thời hạn 3 tuần trong thời gian đại dịch hoành hành ở rất nhiều quốc gia (từ ngày 5 đến ngày 29 tháng 5 năm 2020). Mặc dù những người trả lời đang trải qua các giai đoạn khác nhau của đại dịch, nhưng các chuyên gia vẫn quyết định duy trì khảo sát ngay tâm điểm để tạo điều kiện đánh giá nhanh và nâng cao sự chính xác. Cuộc khảo sát đã có mặt tại 54 quốc gia trên khắp các châu lục.

covid-19
COVID-19 tác động nuôi trồng thủy sản cả trên đất liền và trên biển.

Trong số 585 người được hỏi, 538 người (92%) bị ảnh hưởng bởi đại dịch COVID-19, nhưng đồng thời 483 người trong đó (83%) cho rằng tác động khác từ môi trường còn có sức tàn phá lớn hơn đại dịch.  Trong đó, 33,3% các câu trả lời cho rằng các yếu tố khí hậu như bão, lũ lụt là gây thiệt hại nặng hơn, 66,7% còn lại kết luận các yếu tố riêng của từng khu vực như thiếu oxy, ô nhiễm, tảo có hại, phú dưỡng, thay đổi độ mặn là nghiêm trọng hơn. Việc xâm nhập mặn, lũ lụt, tảo độc, thiếu oxy, ô nhiễm môi trường và sóng nhiệt đã được công nhận là những nguyên nhân gây thiệt hại kinh tế lớn hơn COVID-19 tại Trung Quốc, Ai Cập và Malaysia. Trong khi dịch bệnh khác và bão được đáng giá là gây thiệt hại hơn ở Brazil, Hy Lạp, Ấn Độ, Peru, Tây Ban Nha, Tunisia, Chile, Ý, Malta và Thụy Điển (số liệu tháng 5/2020).

Nhận xét của chuyên gia

Nói chung, cuộc khủng hoảng do đại dịch COVID-19 gây ra chỉ cộng thêm một yếu tố gây căng thẳng nữa cho các hệ thống nuôi trồng thủy sản vốn đã bị tổn thương ở các địa phương. Trong khi COVID-19 tác động lớn hơn đến mắt xích đầu tiên và cuối cùng của chuỗi cung ứng sản phẩm, là nguyên liệu thô, vận chuyển và quá trình bán sản phẩm hơn. Thì ngược lại, các tác nhân khác là ô nhiễm và biến đổi khí hậu lại tác động mạnh vào tình trạng sức khỏe, tốc độ tăng trưởng và sự sống sót của sinh vật. Trong bối cảnh này, bất kỳ hướng giải quyết nào để tăng khả năng phục hồi của hệ thống nuôi trồng thủy sản đều phải thực hiện dựa trên sự bền vững trong các khâu sản xuất, vận chuyển và các giai đoạn của chuỗi cung ứng. Có như vậy mới giúp nuôi trồng thủy sản đối phó với các cuộc khủng hoảng đại dịch trong tương lai. 

covid-19

Sự phức tạp do COVID-19 và các tác nhân gây stress khác gây ra thông qua chuỗi cung ứng sản phẩm.

Nuôi trồng thủy sản đang là ngành phát triển nhanh nhất trên toàn cầu về sự bền vững và xóa đói giảm nghèo. Ngành này giải quyết được 7 trong số 17 mục tiêu phát triển bền vững của Liên Hiệp Quốc. Tuy nhiên đây cũng là ngành dễ bị tổn thương nhất do các yếu tố ngoại cảnh. Các hoạt động nuôi trồng thủy sản không giới hạn ở quốc gia nào với rất nhiều hình thức chỉ cần là nơi đó có nước. Trong bối cảnh đó, nuôi trồng thủy sản đa dinh dưỡng tích hợp (IMTA) được công nhận là một hình thức nuôi bền vững. IMTA kết hợp nhiều loài có cấp độ dinh dưỡng khác nhau, từ đó giảm cả chất thải vô cơ và hữu cơ của chúng. Khả năng phục hồi của IMTA cũng rất cao đối với biến đổi khí hậu.

Hướng phát triển

Một cái nhìn tổng thể, nên xem xét nhiều yếu tố có thể gây bất lợi cho ngành nuôi trồng thủy sản chứ không chỉ đứng ở góc độ đại dịch. Và cũng nên sử dụng các phương pháp tiên tiến hơn như IMTA để giảm bớt sự phụ thuộc vào con người. Các điều kiện trong IMTA sẽ dẫn đến một hệ sinh thái đa dạng hơn, linh hoạt hơn vì nó có nhiều khả năng đối phó hơn với các yếu tố gây căng thẳng và các nhu cầu khác nhau của thị trường.

Sự khởi phát nhanh chóng và mang tính chất toàn cầu của đại dịch COVID-19 đã khiến ngành nuôi trồng thủy sản trở nên khó khăn, ảnh hưởng đến sản xuất và chuỗi cung ứng theo những cách không thể dự đoán được. Do đó, ngành này cần trang bị tốt hơn để đối phó với các cuộc khủng hoảng toàn cầu đang ngày càng gia tăng. Trong tương lai gần, khi viện trợ kinh tế có sẵn để tái thiết các nền kinh tế, thì đã đến lúc phải hành động. Cần xác định những tác động tiềm tàng của đại dịch COVID-19 khi kết thúc đối với ngành nuôi trồng thủy sản và ưu tiên mức độ gây hại của chúng trên quy mô toàn cầu. Có như vậy mới xây dựng được năng lực và các quy định liên quan đến phát triển bền vững, để có những phản ứng nhanh hơn trong các tình huống có thể xảy ra trong tương lai.

References: G. Sarà, et al. (2021). The Synergistic Impacts of Anthropogenic Stressorsand COVID-19 on Aquaculture: A Current Global Perspective, Reviews in Fisheries Science & Aquaculture, DOI: 10.1080/23308249.2021.1876633

Đăng ngày 20/05/2021
Hà Tử

Phương hướng hoạt động của Hiệp hội thủy sản năm 2024 - 2025

Hiệp hội xuất khẩu thủy sản sẽ tập trung vào các hoạt động chính sau để đạt được mục tiêu xuất khẩu 10 tỷ USD trong năm 2024 và tiếp tục phát triển bền vững trong năm 2025, bao gồm các phương hướng hoạt động như sau:

Hải sản
• 14:00 18/06/2024

Cơ hội xuất khẩu thủy sản năm 2024 - 2025

Ngành thủy sản Việt Nam là ngành mới nổi với số lượng rất lớn và đóng góp đáng kể cho nền kinh tế đất nước, đóng góp đáng kể vào kim ngạch xuất khẩu hàng năm. Năm 2022, khối lượng xuất khẩu thủy sản đạt 11 tỷ USD là cột mốc quan trọng; chúng tôi đặt mục tiêu 10 tỷ USD vào năm 2024 và 12 tỷ USD vào năm 2030. Để đạt được mục tiêu này, ngành thủy sản cần một chiến lược dài hạn toàn diện và sự hỗ trợ rộng rãi từ mọi phía để giúp họ đảm bảo những gì họ muốn đạt được trong giai đoạn giữa 2024 và 2025.

Cá
• 10:18 14/06/2024

Tình hình xuất khẩu của các Ngành hàng thủy sản 2023 - 2024

Tình hình xuất khẩu thủy sản của Việt Nam năm 2023 gặp nhiều khó khăn do ảnh hưởng của lạm phát toàn cầu, suy thoái kinh tế ở các thị trường lớn. Tuy nhiên, từ cuối năm 2023, xuất khẩu thủy sản đã có tín hiệu phục hồi và tiếp tục tăng trưởng trong năm 2024.

Xuất khẩu thủy sản
• 11:02 13/06/2024

Tình hình xuất khẩu qua 5 tháng đầu năm 2024

Tình hình xuất khẩu thủy sản của Việt Nam trong 5 tháng đầu năm 2024 ghi nhận nhiều tín hiệu tích cực với mức tăng trưởng đáng kể so với cùng kỳ năm 2023.

Xuất khẩu thủy sản
• 09:30 06/06/2024

Ảnh hưởng mật độ lên tăng trưởng và tỷ lệ sống tôm thẻ chân trắng

tôm thẻ chân trắng nuôi thân canh công nghệ cao Nuôi tôm thẻ chân trắng nói chung, nuôi tôm theo hướng thâm canh, siêu thâm canh công nghệ cao nói riêng đang phát triển mạnh mẽ tại nhiều địa phương trong cả nước. Việc bà con nuôi tôm mạnh dạn đầu tư công nghệ nuôi mới, con giống thương hiệu, thức ăn đạm cao, bổ xung thường xuyên chất dinh dưỡng …không ngoài mong muốn hỗ trợ tôm phát triển tốt nhất.

Tôm thẻ chân trắng
• 05:47 26/06/2024

Bối cảnh lịch sử tôm thẻ chân trắng

Tôm thẻ chân trắng có tên khoa học là Penaeus vannamei (Boone, 1931) hay còn được gọi với tên Litopenaeus vannamei, loài này thuộc họ tôm he, họ tôm này là họ tôm có nhiều loài được nuôi phổ biến trên thế giới.

Tôm thẻ
• 05:47 26/06/2024

Thành công từ mô hình nuôi tôm thẻ chân trắng trong ao nước ngọt

Tôm thẻ chân trắng không phải là đối tượng nuôi trồng mới, nhưng trước đây nó được nuôi trong nước mặn lợ. Mấy năm gần đây, nhiều tỉnh phía Bắc đã dần bỏ các ao hồ nuôi cá nước ngọt (vì hiệu quả kinh tế thấp, khó bán sản phẩm) để cải tạo ao nuôi tôm và cho hiệu quả tốt. Hiện nay, một số vùng nuôi nước ngọt ở Lộc Hà cũng đang đi theo xu thế đó và bước đầu thành công, góp phần nâng cao hiệu quả kinh tế và đa dạng loài nuôi

Tôm thẻ chân trắng
• 05:47 26/06/2024

Nguồn gốc phát thải trong nuôi tôm

Nuôi tôm là một ngành kinh tế quan trọng, mang lại nguồn thu nhập đáng kể cho nhiều vùng ven biển. Tuy nhiên, bên cạnh lợi ích kinh tế, nuôi tôm cũng gây ra nhiều vấn đề về phát thải, ảnh hưởng đến môi trường và sức khỏe cộng đồng. Trong bài viết này, chúng ta sẽ tìm hiểu về các loại phát thải trong nuôi tôm hiện nay, nguyên nhân và các biện pháp giảm thiểu tác động tiêu cực, giúp bà con nông dân hiểu rõ hơn và có hướng đi bền vững cho tương lai.

Nước thải nuôi tôm
• 05:47 26/06/2024

Tồn dư lượng kháng sinh trong tôm

Nuôi tôm là một ngành kinh tế quan trọng, đặc biệt là ở nước Việt Nam ta. Tuy nhiên, một trong những vấn đề lớn mà người nuôi tôm đang phải đối mặt là dư lượng kháng sinh trong sản phẩm.

Tôm thẻ
• 05:47 26/06/2024
Some text some message..