Phòng và trị bệnh trên cá bằng tỏi (Phần 1)

Sự phát triển nhanh chóng của ngành nuôi trồng thủy sản có thể làm bùng phát các bệnh truyền nhiễm do mật độ nuôi cao. Việc lạm dụng kháng sinh và những ảnh hưởng của nó trong nuôi cá đã thúc đẩy việc tìm kiếm các giải pháp thay thế mới.

cá trắm
Tỏi giúp chống lại kí sinh trùng Neobenedenia sp. trên cá. Ảnh: Trần Thịnh

Tỏi (Allium sativum) có các hợp chất hoạt tính sinh học cung cấp các đặc tính sinh học khác nhau giúp tăng sức đề kháng của cá. Tỏi được sử dụng trong nuôi trồng thủy sản ở dạng dầu, nghiền tươi, chiết xuất nước và bột tỏi. Dạng bột được sử dụng nhiều nhất trong nuôi trồng thủy sản, nó thường được áp dụng bằng đường uống hoặc thêm vào thức ăn với liều lượng dao động từ 0,05 đến 40g/kg thức ăn. Ngoài các đặc tính có lợi trên, việc sử dụng tỏi trở nên phổ biến nhờ giá thành rẻ, dễ kết hợp và ít ảnh hưởng đến môi trường. Do đó, tỏi là một giải pháp hiệu quả để thay thế cho kháng sinh chống lại bệnh tật, cải thiện sức khỏe của động vật thủy sản.

Trong nuôi cá, tỏi có các hoạt động kháng khuẩn, chống ký sinh trùng, chống oxy hóa, kích thích miễn dịch và thúc đẩy tăng trưởng.

Hoạt tính kháng khuẩn

Hoạt tính kháng khuẩn là kết quả của việc điều chỉnh quá trình sinh tổng hợp lipid và tổng hợp RNA ở vi khuẩn, ức chế vi khuẩn gram dương và gram âm. Hoạt tính kháng khuẩn của tỏi do allicin tạo ra, đã ức chế sự phát triển của vi khuẩn gram dương như: Staphylococcus aureus và vi khuẩn gram âm như Escherichia coliAeromonas salmonicida. Allicin là một hợp chất có chứa lưu huỳnh và một phân tử có tác dụng ức chế sự hình thành độc lực của màng sinh học. Musa và cộng sự. (2008) đã nghiên cứu nồng độ ức chế tối thiểu (MIC) của dịch chiết tỏi trong nước (500; 250; 125; 62,5 mg/mL) để ức chế sự phát triển của Staphylococcus aureus, Streptococcus agalactiae, Citrobacter freundii, Escherichia coli, Vibrio parahaemolyticus, Vibrio vulnificusEdwardsiella tarda. Kết quả cho thấy tất cả các chất chiết xuất từ tỏi đều có hiệu quả chống lại vi khuẩn gây bệnh được thử nghiệm.

Hoạt động chống lại vi khuẩn gây bệnh được thấy rõ khi tỷ lệ sống cao hơn ở các loài cá bị nhiễm bệnh khi bổ sung chiết xuất tỏi vào chế độ ăn. Thanikachalam và cộng sự. (2010) đã đánh giá việc sử dụng vỏ tỏi trên cá trê phi nhiễm Aeromonas hydrophila. Cá trê phi được bổ sung bột vỏ tỏi với nồng độ (0%, 0,5%, 1,0% và 1,5%) trong 20 ngày. Kết quả cho thấy tỷ lệ sống cao hơn ở tất cả các nồng độ so với nhóm đối chứng. 

Hoạt động chống oxy hóa

Các phenol và saponin của tỏi là những hợp chất tạo ra hoạt động chống oxy hóa. Các hợp chất này có thể ức chế sự hình thành các gốc tự do, củng cố cơ chế hấp thu các gốc nội sinh và tăng các enzym chống oxy hóa như SOD, CAT, GPx và HO-1. Do đó, bổ sung tỏi vào chế độ ăn có thể cải thiện hệ thống chống oxy hóa trên cá. Metwally (2009) đã thử nghiệm tác động của tỏi đối với các chất chống oxy hóa trên cá rô phi trong 3 tháng, bốn nhóm cá được bổ sung tỏi với các nguồn khác nhau: tỏi tự nhiên (40 g/kg), viên nang dầu tỏi (250 mg/kg) và viên bột tỏi (32 g/kg) và nhóm đối chứng. Kết quả cho thấy các hoạt động của GPx, SOD và CAT được tăng cường ở tất cả các nghiệm thức bổ sung tỏi.

hạt nano selen và tỏi
Một nhà sinh vật học từ Đại học RUDN xác nhận rằng các hạt nano selen và chiết xuất tỏi có thể làm giảm tác động tiêu cực do stress gây ra đối với cá trắm cỏ. 

Hoạt động chống virus

Allicin từ chiết xuất tỏi tươi là thành phần có hoạt tính kháng virus. Karimi Pashaki và cộng sự. (2020) đã đánh giá ảnh hưởng của chiết xuất tỏi đến tỷ lệ sống của cá chép sau khi tiếp xúc với virus cá chép mùa xuân (SVCV). Cá được bổ sung 1g/kg và 5g/kg chiết xuất tỏi trong 8 tuần.
virus SCV
Bệnh do virus SCV thường gặp trên cá chép và họ cá chép vào mùa xuân. 
Kết quả cho thấy tỷ lệ sống của cá chép ở hai nồng độ đều tăng đáng kể so với nhóm đối chứng, đặc biệt là chế độ ăn có chứa 5g/kg. Việc bổ sung chiết xuất tỏi trong chế độ ăn của cá chép đã tăng khả năng miễn dịch và tỷ lệ sống của cá nhiễm SVCV. Có thể hoạt tính kháng virus không phải là đặc tính tốt nhất của tỏi và các chất chiết xuất từ tỏi mà tác dụng tích cực của nó chủ yếu là do hoạt động chống vi khuẩn và chống oxy hóa. Tuy nhiên, đây là lĩnh vực ít được khám phá nhất về ứng dụng tỏi trong nuôi trồng thủy sản.
phần 2 chúng tôi sẽ tiếp tục giới thiệu đến bạn đọc những công cụng tác động trực tiếp đến cá.
Theo: Exploring the garlic (Allium sativum) properties for fish aquaculture. Fish Physiology and Biochemistry volume 47, pages1179–1198 (2021).
Đăng ngày 16/11/2021
Sương Phạm
Dịch bệnh

Ghẹ vuông chắc thịt không thua ghẹ biển!

Nếu có dịp về Năm Căn, Ngọc Hiển, Ðầm Dơi, ngoài tôm, cua, cá, sò…. thì đừng quên thưởng thức đặc sản ghẹ vuông. Ghẹ vuông chắc thịt, ngon nên được nhiều người dân địa phương, du khách cũng như thị trường tiêu thụ ưa chuộng.

Ghẹ vuông
• 11:58 07/06/2021

Ảnh đẹp thủy sản: Món ăn mang đậm nét đồng quê Việt

Ảnh đẹp thủy sản hôm nay lại mang chúng ta đến gần hơn với những món ăn gắn liền của tuổi thơ qua các nhìn ảnh vô cùng đẹp đẽ, những món ăn mà đã gắn liền với biết bao thế hệ.

Cua đồng.
• 19:49 28/05/2021

Ảnh đẹp: Loài hoa của miền sông nước

Miền Tây không chỉ có sông nước mênh mông mà cảnh sắc lại hữu tình. Kết hợp từ những loài hoa tím hồng rực rỡ hòa quyện tạo nên màu sắc của đồng bằng. Đi đâu chúng ta cũng có thể bắt gặp dễ dàng các loài hoa ấy.

Hoa sen.
• 12:13 24/05/2021

Nhật ký về quê

Quê hương là chùm khế ngọt, dù bạn có đi xa bao lâu thì quê hương cũng luôn mở vòng tay chào đón bạn quay trở về, nếu có một ngày bản thân cảm thấy mệt mỏi ở chốn sài gòn nhộn nhịp thì hãy tạm gác mọi chuyện về quê một chuyến nhé!

Tôm càng xanh.
• 13:44 20/05/2021

Cách xử lý khi tôm bị đóng rong và bám bẩn đuôi trong ao nuôi cũ

Trong những cái ao đã nuôi qua nhiều năm, lớp bùn thải tích tụ dưới đáy chính là nguyên nhân chính khiến tôm dễ bị đóng rong hoặc bám bẩn ở phần đuôi.

Tôm
• 13:36 15/01/2026

Biện pháp phòng và trị một số bệnh thường gặp trên cá rô phi

Cá rô phi là đối tượng nuôi chủ lực mang lại thu nhập ổn định cho nông dân. Tuy nhiên, việc nuôi thâm canh mật độ cao và ô nhiễm nguồn nước đang khiến dịch bệnh bùng phát mạnh. Nắm vững kiến thức về các bệnh thường gặp là yêu cầu bắt buộc đối với người nuôi chuyên nghiệp.

Cá rô phi
• 09:00 14/01/2026

Người nuôi cần làm gì để kiểm soát bệnh EHP hiệu quả?

Bệnh vi bào tử trùng (EHP) không phải là dịch bệnh gây chết hàng loạt như đốm trắng, nhưng nó là một "kẻ cắp thầm lặng" đang gây thiệt hại kinh tế nặng nề cho người nuôi tôm. Nó không giết tôm, nhưng nó "đánh cắp" sự tăng trưởng, khiến tôm còi cọc và làm giảm giá trị thương phẩm.

Tôm bệnh
• 09:00 26/12/2025

Listeria: Mối nguy sinh học không thể xem nhẹ trong xuất khẩu thủy sản

Trong chuỗi cung ứng thực phẩm toàn cầu, Listeria monocytogenes nổi lên như một trong những mầm bệnh nguy hiểm và khó kiểm soát nhất. Với khả năng tồn tại trong môi trường lạnh và gây ra bệnh Listeriosis nghiêm trọng, nó đã trở thành một rào cản kỹ thuật mà mọi doanh nghiệp xuất khẩu thủy sản đều phải đối mặt.

Cá hồi
• 13:13 17/12/2025

Quạt vẫn chạy nhưng tôm vẫn rớt đáy: Vấn đề nằm ở đâu?

Quạt nước là thiết bị quen thuộc trong ao nuôi tôm, nhưng cũng là nơi người nuôi dễ mắc sai lầm nhất. Không ít ao đầu tư rất nhiều quạt, tiền điện tăng cao, nhưng oxy đáy vẫn thiếu và môi trường ngày càng mất ổn định.

Quạt nước
• 13:45 18/01/2026

Kinh tế tuần hoàn trong nghề cá

Trong tư duy truyền thống, cá chỉ có giá trị ở phần thịt phi lê, còn lại bị xem là phế phẩm gây ô nhiễm. Tuy nhiên, mô hình kinh tế tuần hoàn đang đảo ngược hoàn toàn định kiến này.

Nghề cá
• 13:45 18/01/2026

Nhiều chính sách hỗ trợ nuôi biển xa bờ

Để khuyến khích phát triển nuôi biển công nghệ cao, tỉnh Khánh Hòa vừa ban hành nghị quyết hỗ trợ 100% kinh phí mua bảo hiểm tai nạn cho người lao động làm việc trên các lồng bè và phương tiện phục vụ nuôi trồng. Chính sách này được ví như "lá chắn" an toàn, giúp ngư dân yên tâm đầu tư vươn ra các vùng biển xa.

Nuôi biển
• 13:45 18/01/2026

Hành trình chuẩn hóa thủy sản vào siêu thị

Đưa sản phẩm thủy sản vào kênh bán lẻ hiện đại là xu hướng tất yếu để nâng cao giá trị kinh tế và khẳng định thương hiệu. Tuy nhiên, để trụ vững trên kệ hàng siêu thị, doanh nghiệp và người nuôi buộc phải giải quyết bài toán về sự đồng nhất chất lượng và năng lực cung ứng ổn định.

Tôm
• 13:45 18/01/2026

Cách xử lý khi tôm bị đóng rong và bám bẩn đuôi trong ao nuôi cũ

Trong những cái ao đã nuôi qua nhiều năm, lớp bùn thải tích tụ dưới đáy chính là nguyên nhân chính khiến tôm dễ bị đóng rong hoặc bám bẩn ở phần đuôi.

Tôm
• 13:45 18/01/2026
Some text some message..