Phòng và trị bệnh trên cá bằng tỏi (Phần 1)

Sự phát triển nhanh chóng của ngành nuôi trồng thủy sản có thể làm bùng phát các bệnh truyền nhiễm do mật độ nuôi cao. Việc lạm dụng kháng sinh và những ảnh hưởng của nó trong nuôi cá đã thúc đẩy việc tìm kiếm các giải pháp thay thế mới.

cá trắm
Tỏi giúp chống lại kí sinh trùng Neobenedenia sp. trên cá. Ảnh: Trần Thịnh

Tỏi (Allium sativum) có các hợp chất hoạt tính sinh học cung cấp các đặc tính sinh học khác nhau giúp tăng sức đề kháng của cá. Tỏi được sử dụng trong nuôi trồng thủy sản ở dạng dầu, nghiền tươi, chiết xuất nước và bột tỏi. Dạng bột được sử dụng nhiều nhất trong nuôi trồng thủy sản, nó thường được áp dụng bằng đường uống hoặc thêm vào thức ăn với liều lượng dao động từ 0,05 đến 40g/kg thức ăn. Ngoài các đặc tính có lợi trên, việc sử dụng tỏi trở nên phổ biến nhờ giá thành rẻ, dễ kết hợp và ít ảnh hưởng đến môi trường. Do đó, tỏi là một giải pháp hiệu quả để thay thế cho kháng sinh chống lại bệnh tật, cải thiện sức khỏe của động vật thủy sản.

Trong nuôi cá, tỏi có các hoạt động kháng khuẩn, chống ký sinh trùng, chống oxy hóa, kích thích miễn dịch và thúc đẩy tăng trưởng.

Hoạt tính kháng khuẩn

Hoạt tính kháng khuẩn là kết quả của việc điều chỉnh quá trình sinh tổng hợp lipid và tổng hợp RNA ở vi khuẩn, ức chế vi khuẩn gram dương và gram âm. Hoạt tính kháng khuẩn của tỏi do allicin tạo ra, đã ức chế sự phát triển của vi khuẩn gram dương như: Staphylococcus aureus và vi khuẩn gram âm như Escherichia coliAeromonas salmonicida. Allicin là một hợp chất có chứa lưu huỳnh và một phân tử có tác dụng ức chế sự hình thành độc lực của màng sinh học. Musa và cộng sự. (2008) đã nghiên cứu nồng độ ức chế tối thiểu (MIC) của dịch chiết tỏi trong nước (500; 250; 125; 62,5 mg/mL) để ức chế sự phát triển của Staphylococcus aureus, Streptococcus agalactiae, Citrobacter freundii, Escherichia coli, Vibrio parahaemolyticus, Vibrio vulnificusEdwardsiella tarda. Kết quả cho thấy tất cả các chất chiết xuất từ tỏi đều có hiệu quả chống lại vi khuẩn gây bệnh được thử nghiệm.

Hoạt động chống lại vi khuẩn gây bệnh được thấy rõ khi tỷ lệ sống cao hơn ở các loài cá bị nhiễm bệnh khi bổ sung chiết xuất tỏi vào chế độ ăn. Thanikachalam và cộng sự. (2010) đã đánh giá việc sử dụng vỏ tỏi trên cá trê phi nhiễm Aeromonas hydrophila. Cá trê phi được bổ sung bột vỏ tỏi với nồng độ (0%, 0,5%, 1,0% và 1,5%) trong 20 ngày. Kết quả cho thấy tỷ lệ sống cao hơn ở tất cả các nồng độ so với nhóm đối chứng. 

Hoạt động chống oxy hóa

Các phenol và saponin của tỏi là những hợp chất tạo ra hoạt động chống oxy hóa. Các hợp chất này có thể ức chế sự hình thành các gốc tự do, củng cố cơ chế hấp thu các gốc nội sinh và tăng các enzym chống oxy hóa như SOD, CAT, GPx và HO-1. Do đó, bổ sung tỏi vào chế độ ăn có thể cải thiện hệ thống chống oxy hóa trên cá. Metwally (2009) đã thử nghiệm tác động của tỏi đối với các chất chống oxy hóa trên cá rô phi trong 3 tháng, bốn nhóm cá được bổ sung tỏi với các nguồn khác nhau: tỏi tự nhiên (40 g/kg), viên nang dầu tỏi (250 mg/kg) và viên bột tỏi (32 g/kg) và nhóm đối chứng. Kết quả cho thấy các hoạt động của GPx, SOD và CAT được tăng cường ở tất cả các nghiệm thức bổ sung tỏi.

hạt nano selen và tỏi
Một nhà sinh vật học từ Đại học RUDN xác nhận rằng các hạt nano selen và chiết xuất tỏi có thể làm giảm tác động tiêu cực do stress gây ra đối với cá trắm cỏ. 

Hoạt động chống virus

Allicin từ chiết xuất tỏi tươi là thành phần có hoạt tính kháng virus. Karimi Pashaki và cộng sự. (2020) đã đánh giá ảnh hưởng của chiết xuất tỏi đến tỷ lệ sống của cá chép sau khi tiếp xúc với virus cá chép mùa xuân (SVCV). Cá được bổ sung 1g/kg và 5g/kg chiết xuất tỏi trong 8 tuần.
virus SCV
Bệnh do virus SCV thường gặp trên cá chép và họ cá chép vào mùa xuân. 
Kết quả cho thấy tỷ lệ sống của cá chép ở hai nồng độ đều tăng đáng kể so với nhóm đối chứng, đặc biệt là chế độ ăn có chứa 5g/kg. Việc bổ sung chiết xuất tỏi trong chế độ ăn của cá chép đã tăng khả năng miễn dịch và tỷ lệ sống của cá nhiễm SVCV. Có thể hoạt tính kháng virus không phải là đặc tính tốt nhất của tỏi và các chất chiết xuất từ tỏi mà tác dụng tích cực của nó chủ yếu là do hoạt động chống vi khuẩn và chống oxy hóa. Tuy nhiên, đây là lĩnh vực ít được khám phá nhất về ứng dụng tỏi trong nuôi trồng thủy sản.
phần 2 chúng tôi sẽ tiếp tục giới thiệu đến bạn đọc những công cụng tác động trực tiếp đến cá.
Theo: Exploring the garlic (Allium sativum) properties for fish aquaculture. Fish Physiology and Biochemistry volume 47, pages1179–1198 (2021).
Đăng ngày 16/11/2021
Sương Phạm
Dịch bệnh

Ghẹ vuông chắc thịt không thua ghẹ biển!

Nếu có dịp về Năm Căn, Ngọc Hiển, Ðầm Dơi, ngoài tôm, cua, cá, sò…. thì đừng quên thưởng thức đặc sản ghẹ vuông. Ghẹ vuông chắc thịt, ngon nên được nhiều người dân địa phương, du khách cũng như thị trường tiêu thụ ưa chuộng.

Ghẹ vuông
• 11:58 07/06/2021

Ảnh đẹp thủy sản: Món ăn mang đậm nét đồng quê Việt

Ảnh đẹp thủy sản hôm nay lại mang chúng ta đến gần hơn với những món ăn gắn liền của tuổi thơ qua các nhìn ảnh vô cùng đẹp đẽ, những món ăn mà đã gắn liền với biết bao thế hệ.

Cua đồng.
• 19:49 28/05/2021

Ảnh đẹp: Loài hoa của miền sông nước

Miền Tây không chỉ có sông nước mênh mông mà cảnh sắc lại hữu tình. Kết hợp từ những loài hoa tím hồng rực rỡ hòa quyện tạo nên màu sắc của đồng bằng. Đi đâu chúng ta cũng có thể bắt gặp dễ dàng các loài hoa ấy.

Hoa sen.
• 12:13 24/05/2021

Nhật ký về quê

Quê hương là chùm khế ngọt, dù bạn có đi xa bao lâu thì quê hương cũng luôn mở vòng tay chào đón bạn quay trở về, nếu có một ngày bản thân cảm thấy mệt mỏi ở chốn sài gòn nhộn nhịp thì hãy tạm gác mọi chuyện về quê một chuyến nhé!

Tôm càng xanh.
• 13:44 20/05/2021

Ba việc người nuôi cần làm để cứu đàn cá rô phi khỏi bệnh TiLV

Virus TiLV là nỗi ám ảnh lớn nhất của nghề nuôi cá rô phi với tỷ lệ tử vong lên tới 90%. Do chưa có thuốc đặc trị, sự sống còn của đàn cá phụ thuộc hoàn toàn vào chiến lược phòng thủ chủ động. Dưới đây là ba hành động cấp bách và những nguyên tắc bất di bất dịch để bảo vệ đàn cá trước loại virus nguy hiểm này.

Cá rô phi
• 12:11 29/01/2026

Cách xử lý khi tôm bị đóng rong và bám bẩn đuôi trong ao nuôi cũ

Trong những cái ao đã nuôi qua nhiều năm, lớp bùn thải tích tụ dưới đáy chính là nguyên nhân chính khiến tôm dễ bị đóng rong hoặc bám bẩn ở phần đuôi.

Tôm
• 13:36 15/01/2026

Biện pháp phòng và trị một số bệnh thường gặp trên cá rô phi

Cá rô phi là đối tượng nuôi chủ lực mang lại thu nhập ổn định cho nông dân. Tuy nhiên, việc nuôi thâm canh mật độ cao và ô nhiễm nguồn nước đang khiến dịch bệnh bùng phát mạnh. Nắm vững kiến thức về các bệnh thường gặp là yêu cầu bắt buộc đối với người nuôi chuyên nghiệp.

Cá rô phi
• 09:00 14/01/2026

Người nuôi cần làm gì để kiểm soát bệnh EHP hiệu quả?

Bệnh vi bào tử trùng (EHP) không phải là dịch bệnh gây chết hàng loạt như đốm trắng, nhưng nó là một "kẻ cắp thầm lặng" đang gây thiệt hại kinh tế nặng nề cho người nuôi tôm. Nó không giết tôm, nhưng nó "đánh cắp" sự tăng trưởng, khiến tôm còi cọc và làm giảm giá trị thương phẩm.

Tôm bệnh
• 09:00 26/12/2025

Vì sao tôm có thể sống gần miệng núi lửa 450°C nhưng lại chết khi bị nấu ở 50°C?

Nghe có vẻ nghịch lý: một số loài tôm biển sâu được phát hiện sống gần miệng núi lửa dưới đáy đại dương – nơi nhiệt độ dòng phun có thể lên tới 450°C. Thế nhưng, nếu thả chúng vào nồi nước 50°C, chúng vẫn chết như bất kỳ loài tôm nào khác. Vậy điều gì đang thực sự xảy ra?

tôm không mắt
• 10:18 17/02/2026

Chủ động phòng bệnh TiLV – bảo vệ đàn cá rô phi ngay từ đầu vụ

Tilapia Lake Virus (TiLV) đang được xem là một trong những mối đe dọa nghiêm trọng nhất đối với ngành nuôi cá rô phi toàn cầu. Virus này có thể gây tỷ lệ chết lên tới 80–90%, lây lan nhanh và hiện chưa có thuốc điều trị đặc hiệu.

cá rô phi
• 10:18 17/02/2026

6 ông lớn định hình cuộc đua tôm thẻ chân trắng toàn cầu

Ngành tôm thẻ chân trắng (TTCT) thế giới đang bước vào giai đoạn cạnh tranh quyết liệt với sự dẫn dắt của 6 quốc gia chủ lực gồm Ecuador, Trung Quốc, Ấn Độ, Việt Nam, Indonesia và Thái Lan. Mỗi nước theo đuổi một chiến lược riêng: có quốc gia tập trung mở rộng sản lượng trong khi nhiều bên lựa chọn nâng cấp giá trị gia tăng và phát triển bền vững.

tôm
• 10:18 17/02/2026

Đạt FTA với EU, tôm Ấn Độ gia tăng sức ép cạnh tranh lên tôm Việt Nam

Việc Ấn Độ hoàn tất đàm phán Hiệp định Thương mại Tự do (FTA) với Liên minh châu Âu (EU), cùng lúc được Mỹ điều chỉnh giảm thuế đối ứng,...Những lợi thế mới này giúp tôm Ấn Độ nhanh chóng mở rộng thị phần tại EU, đồng thời đặt ngành tôm Việt Nam trước áp lực cạnh tranh ngày càng rõ nét.

tôm
• 10:18 17/02/2026

Thảo dược tự nhiên trong nuôi trồng thủy sản bà con nên biết

Người nuôi ngày càng quan tâm đến giải pháp an toàn và bền vững, các loại thảo dược tự nhiên đang được ứng dụng nhiều hơn trong chăm sóc và phòng bệnh cho tôm. Không chỉ dễ tìm, những nguyên liệu này còn giúp cải thiện sức khỏe tôm và môi trường ao nuôi một cách tự nhiên.

thảo dược nuôi tôm
• 10:18 17/02/2026
Some text some message..