Tái chế nhựa trong nuôi trồng thủy sản ở Na Uy

Na Uy là nước sản xuất cá hồi lớn nhất thế giới, với thị phần sản xuất toàn cầu khoảng 50% (Norges Sjømatråd, 2023). Thị phần lớn kết hợp với mức độ đổi mới cao liên quan đến phát triển và sản xuất công nghệ (Bergesen và Tveteras, 2019, Iversen et al., 2020). Ngành công nghiệp này hướng tới mục tiêu cung cấp ’công nghiệp sản xuất protein công nghiệp hiệu quả và thân thiện với môi trường nhất thế giới’. Các chiến lược và lộ trình gần đây đã xác định tính bền vững là điều kiện tiên quyết để phát triển hơn nữa ngành NTTS của Na Uy (Tveteras và cộng sự, 2020). Trong nỗ lực này, việc giải quyết các vấn đề bền vững, đặc biệt là rận cá hồi và cá sổng chuồng, rất quan trọng đối với ngành (Norsk industri, 2017). Ngoài ra, việc xử lý chất thải nhựa đã trở thành một vấn đề ngày càng được ngành quan tâm, vì chất thải nhựa từ hoạt động NTTS là một vấn đề xã hội lớn (Damman và cộng sự, 2022), không chỉ ở Na Uy mà còn trên toàn cầu (Hiệp hội Nuôi trồng Thủy sản Thế giới, 2020). 

Hiện nay, thiết bị nhựa chiếm phần lớn trong các trang trại nuôi cá ở Na Uy. Các nhà sản xuất vật tư NTTS sử dụng nhiều loại nhựa khác nhau để sản xuất, chẳng hạn như ống tuyển nổi, ống cấp liệu, dây thừng và bè di chuyển. Các nhà cung cấp giải pháp hoàn chỉnh có hợp đồng với các nhà cung cấp vật tư và tạo ra các giải pháp như vậy cho người nuôi cá, cả ở Na Uy và nước khác. Nhựa cho các thành phần này đến từ các nhà cung cấp nguyên liệu thô khác nhau.

Ngoài việc góp phần gây ô nhiễm nhựa ở đại dương thông qua giai đoạn sử dụng, lồng lưới (để nuôi cá hồi) được sử dụng trong nuôi cá còn trở thành một vấn đề lãng phí đáng kể khi chúng được đưa vào bờ và vứt bỏ. Khung pháp lý của Na Uy yêu cầu người nuôi cá phải thay thế một số bộ phận nhất định (ví dụ: dây thừng) trong trang trại nuôi cá từ 3-5 năm một lần. Người nuôi cá ở Na Uy hàng năm loại bỏ một lượng lớn thiết bị nhựa do hao mòn và nâng cấp lên lồng lưới lớn hơn. Ngành này tạo ra khoảng 25.000 tấn rác thải nhựa mỗi năm (MEPEX, 2018), nhưng rất khó ước tính khối lượng chính xác. Đây là chất thải bổ sung cho chất thải nhựa mà ngành công nghiệp đã tạo ra và hiện đang tạo thành vấn đề về chất thải trên đất liền hoặc tại các bãi chôn lấp.

Lưới cá là rác thải nhựa gây nhiều khó khăn cho sinh vật sinh sống dưới nước khi bị vứt bỏ bừa bãi

Các nghiên cứu trước đây đã chỉ ra rằng các thành phần nhựa thải bỏ sẽ được đưa vào bãi chôn lấp hoặc được sử dụng để thu hồi năng lượng, hoặc đơn giản là không được xử lý và vẫn tồn tại ở nơi chúng được đưa vào bờ, vì thị trường nhựa tái chế từ NTTS ở Na Uy gần như không tồn tại, với một thiếu sẵn sàng trả nhiều tiền hơn cho vật liệu tái chế. Mặc dù giá nhựa tái chế cao hơn có thể gây bất lợi nhưng một số nhà sản xuất kỳ vọng rằng khách hàng của họ sẽ sẵn sàng trả giá cao hơn cho vật liệu tái chế, vì những vật liệu này góp phần cải thiện môi trường của hệ thống sản xuất. Ngoài ra, các tác nhân kỳ vọng rằng nhựa tái chế sẽ có giá cạnh tranh với nhựa nguyên chất tại một thời điểm nào đó và nhựa nguyên chất thậm chí sẽ trở nên đắt hơn trong tương lai. 

Mặc dù không sẵn sàng trả nhiều tiền hơn cho nhựa tái chế cũng như thiếu áp lực pháp lý đối với việc sử dụng nhựa tái chế ở Na Uy, nhưng mức độ sẵn lòng sử dụng vật liệu tái chế vẫn ngày càng tăng. Đồng thời, một số quy định liên quan đến việc xử lý chất thải ở giai đoạn cuối vòng đời của sản phẩm đang được xây dựng, chẳng hạn như mở rộng trách nhiệm của nhà sản xuất (EPR) đối với thiết bị nhựa sử dụng trong lĩnh vực đánh bắt và NTTS (Miljødirektoratet, 2023). Trong khi các yêu cầu pháp lý liên quan đến việc phân loại thiết bị thải bỏ còn thiếu, văn hóa của ngành NTTS Na Uy cho thấy nhận thức ngày càng tăng về giá trị của tài nguyên và sự sẵn sàng bền vững ngày càng tăng, bao gồm cả khi đề cập đến các vấn đề liên quan đến nhựa. 

Trong khi hầu hết các thiết bị nhựa thải bỏ trong NTTS ở Na Uy đều được sử dụng để thu hồi năng lượng hoặc chôn lấp, một số sáng kiến tái chế đã được phát triển trong những năm gần đây. Các tác nhân tái chế thiết bị nhựa thải bỏ thu thập trực tiếp từ người nuôi cá hoặc thông qua các công ty xử lý chất thải. Sau khi tái chế và sản xuất hạt, hạt nhựa tái chế được bán cho các nhà cung cấp vật tư hoặc sản phẩm trong ngành NTTS và cho các chuỗi giá trị khác để ứng dụng trong các ngành khác.

Vì vậy, tuổi thọ của một số sản phẩm, vật tư nhựa không kết thúc một cách tuyến tính mà vẫn tiếp tục sau khi ’hết tuổi thọ’. Tuy nhiên, khi dữ liệu được thu thập, việc gửi thiết bị nhựa đi tái chế là một ngoại lệ hơn là một quy tắc, chỉ có hai tác nhân ở Na Uy tái chế thiết bị làm bằng nhựa cứng sau tiêu dùng (polyethylene mật độ cao, HDPE). Một trong những sáng kiến tái chế hiện có (sau đây gọi là Sáng kiến Tái chế 1) là của một công ty tái chế được thành lập vào năm 2017, có nguồn gốc từ một công ty xử lý rác thải được thành lập vào năm 2008 (Nhà tái chế 1 trong Hình 1).

Công ty tái chế đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ tái chế nhựa từ ngành NTTS của Na Uy. Được thành lập như một công ty con vào năm 2017, công ty tái chế đã lắp đặt dây chuyền tạo hạt và bắt đầu hoạt động tái chế. Dây chuyền tạo hạt biến các thiết bị nhựa thải bỏ từ các bộ phận NTTS như lối đi, lồng nuôi cá và ống dẫn thức ăn thành hạt nhựa chất lượng cao có thể sử dụng làm đầu vào cho các sản phẩm mới. Công ty tái chế bán hạt của mình cho các tác nhân trong các ngành công nghiệp khác nhau (đồ nội thất, xây dựng và NTTS). Cả công ty và công ty xử lý rác thải từ lâu đều là công ty con của cùng một công ty mẹ và có trụ sở chung. Họ cũng chia sẻ các dịch vụ quản trị và hợp tác chặt chẽ trong nghiên cứu và phát triển.  

Hình 1. Các tác nhân trong chuỗi giá trị truyền thống về nhựa từ NTTS của Na Uy. 

Mũi tên màu xanh lá cây cho thấy dòng hạt tái chế hoặc các sản phẩm làm từ hạt tái chế. Mũi tên màu đỏ hiển thị giai đoạn cuối vòng đời tuyến tính hiện có đối với thiết bị nhựa thải bỏ. Mũi tên đen chỉ dòng chảy của nhựa cứng hoặc các bộ phận làm bằng nhựa cứng. Các phần màu xanh lá cây đang tái chế các thiết bị nhựa. Các tác nhân thu gom và tái chế chất thải được thể hiện bằng các hình chữ nhật và các công ty truyền thống trong chuỗi giá trị được thể hiện bằng các hình tròn.  

Một nhà cung cấp linh kiện (Nhà tái chế 2 trong Hình 2) ở phía bắc Na Uy đứng đằng sau sáng kiến tái chế thứ hai (sau đây gọi là Sáng kiến Tái chế 2). Nhà cung cấp này đã thiết lập giải pháp tái chế cho các thiết bị của mình. Giải pháp này thu thập (trực tiếp hoặc thông qua các công ty xử lý rác thải địa phương) từ khách hàng địa phương, người nuôi cá địa phương, sau đó tái chế và sử dụng một cách cơ học vật liệu tái chế trong các sản phẩm khác đi vào chuỗi giá trị bên ngoài. Công ty gần đây (sau năm 2020) đã bắt đầu nghiên cứu nguyên mẫu các sản phẩm NTTS làm từ hạt tái chế.  

Hình 2. Các sáng kiến tái chế trong chuỗi giá trị vật tư nhựa ở Na Uy

Ngoài ra, với hàng triệu USD tài trợ từ Hội đồng Nghiên cứu Na Uy và Đổi mới Na Uy, Oceanize đã biến rác thải nhựa từ ngành công nghiệp hàng hải thành nguyên liệu thô chất lượng cho các sản phẩm mới cho ngành hàng hải. Tập đoàn tái chế Oceanize đã đầu tư hàng triệu USD trong những năm gần đây để biến rác thải nhựa của Na Uy thành nguyên liệu thô có giá trị cao cho các nhà sản xuất nhựa ở Na Uy.

Ngày càng có nhiều sản phẩm cho ngành nuôi trồng thủy sản được làm từ chất thải mà chính ngành này đã giao cho Oceanize để tái chế. Oceanize đang hợp tác với một số nhà cung cấp để tăng cường sử dụng nhựa tái chế trong ngành hàng hải. Các hạt Oceanize đã được sử dụng trên lối đi của các trang trại nuôi cá ở Na Uy. Sự hợp tác giữa nhiều bên liên quan đang diễn ra nhằm mục đích sản xuất toàn bộ lồng từ nhựa tái chế theo các yêu cầu rất nghiêm ngặt về kết cấu và độ bền của chính phủ. Doanh nghiệp này đang nỗ lực tái chứng nhận và tái sử dụng 5-6.000 tấn dây mà ngành NTTS mua hàng năm, dây thừng cuối cùng cũng sẽ phải bị loại bỏ. Họ hiện đang đầu tư 45 triệu NOK vào dây chuyền tạo hạt thứ ba được thiết kế riêng cho dây thừng. Quỹ Đổi mới Na Uy đang hỗ trợ hành trình xa hơn hướng tới tăng cường tái chế nhựa trong ngành công nghiệp hàng hải và NTTS với 15 triệu NOK khác, để các doanh nghiệp như Oceanize có thể tăng công suất tạo hạt lên 80% lên khoảng 9.000 tấn mỗi năm.