VIBRIO – Đánh giá độc lực qua màu sắc khuẩn lạc được không?

Màu sắc khuẩn lạc Vibrio phụ thuộc vào khả năng phân giải đường sucrose trên môi trường đĩa thạch TCBS. Độc lực của Vibrio phụ thuộc vào khả năng tương tác giữa Vibrio với vật chủ và vi sinh khác trong môi trường.

Vibrio
Màu sắc khuẩn lạc Vibrio

Vibriosis là tên gọi chung của các bệnh do vi khuẩn Vibrio, gây ảnh hưởng nghiệm trọng đến lợi nhuận của vụ nuôi. Những bệnh này làm tỉ lệ tôm chết lên đến 100%, gây thiệt hại lớn cho bà con nuôi tôm. Hội chứng chết sớm (EMS), còn được gọi là bệnh Hoại tử gan tụy cấp tính (AHPND) do Vibrio gây ra, đã làm thiệt hại không chỉ trong nghề nuôi tôm ở Việt Nam, mà còn ảnh hưởng đến vùng nuôi Châu Á trong các năm gần đây.

Đặc điểm sinh học của Vibrio

Vibrio là vi khuẩn Gram âm, thuộc họ Vibrionaceae, bộ Vibrionales, lớp Gammaproteobacteria, ngành Proteobacteria. Vibrio có dạng hình que cong (dấu phẩy), kích thước 0.3 -0.5 x 1.4 – 2.6 µm. Chúng không hình thành bào tử và chuyển động nhờ một hoặc nhiều tiên mao mảnh.

Nhuộm tiên mao
Nhuộm tiên mao của V. cholerae

Màu sắc khuẩn lạc của Vibrio

Mật độ Vibrio được xác định bằng số lượng khuẩn lạc trên môi trường TCBS (Thiosulfate Citrate Bile Salts Sucrose) – môi trường chọn lọc vi khuẩn Vibrio. Tuy nhiên không phải hầu hết Vibrio đều có thể phát triển trên môi trường này.

Màu sắc của khuẩn lạc vi khuẩn Vibrio trên TCBS dựa vào khả năng phân giải đường sucrose. Vibrio nào có khả năng lên men sucrose trong TCBS sẽ tạo khuẩn lạc màu vàng, không phân giải sucrose thì có khuẩn lạc màu xanh.

- Vibrio có khuẩn lạc vàng thường là các chủng: V. anguillarum, V. alginolyticus, V. cholera, V. fluvialis, V. furnissii, V. tubiashii, V. mimicus, V. harveyi.

- Vibrio có khuẩn lạc xanh thường là các chủng: V. parahaemolyticus, V. proteolyticus, V. vulnificus.

Hình dạng khuẩn lạcHình dạng khuẩn lạcHình dạng khuẩn lạc của một số chủng Vibrio trên môi trường TCBS và Chrom Agar

Đặc điểm dịch tễ

Vi khuẩn Vibrio thường gây bệnh cho giáp xác, nhuyễn thể, cá,… trong môi trường nuôi nước ngọt và nước mặn. Mùa vụ xuất hiện bệnh tùy thuộc theo loài và địa điểm nuôi. Vibrio xuất hiện trong cột nước, trong hệ thống nuôi ở dạng màng sinh học (Bio-film) và trên hoặc trong vật chủ. Vibrio còn được cho là vi sinh chỉ thị của biến đổi khí hậu.

Biểu hiện bệnh từ Vibrio có thể trong 02 trường hợp:

- Vibrio là tác nhân gây bệnh bắt buộc: Một lượng tế bào vi khuẩn gây bệnh cho vật chủ. Khi động vật không có khả năng tự bảo vệ để chống lại sự lây nhiễm, chúng sẽ chết. Nhưng những trường hợp này thường ít xảy ra.

- Vibrio là tác nhân cơ hội khi vật chủ bị suy yếu bởi các tác nhận khác: Hầu hết các bệnh ở tôm thường ở trong trường hợp này. Khi môi trường nuôi thuận lợi, các tác nhân vi khuẩn gây bệnh không gây hại, thậm chí với mật độ hiện diện cao vẫn an toàn. Trong điều kiện nuôi căng thẳng (stress), sức khỏe động vật nuôi không tốt là điều kiện cho tác nhân cơ hội gây bệnh.

Yếu tố độc lực và bệnh lý

Một vài nghiên cứu cho thấy Vibrio là tác nhân có độc lực cao, gây bệnh cho cá với 03 chu kỳ:

- Cảm nhiễm vi khuẩn (Vibrio) gây bệnh.

- Tạo quần thể và sinh trưởng.

- Giải phóng ra ngoài.

Để gây nhiễm lên vật chủ, Vibrio phải thực hiện các bước: di động, bám vào tế bào vật chủ, làm suy thoái tế bào, thu nhận sắt và tự bảo vệ.

Một vài yếu tố đóng vai trò quan trọng trong cảm nhiễm vi khuẩn:

- Hoạt động ngưng kết hồng cầu, ảnh hưởng đến đường ruột và mạch máu của vật chủ.

- Tiêu bạch cầu.

- Khả năng chống lại tác dụng diệt khuẩn của huyết thanh không miễn dịch.

- Sự bài tiết ngoại bào và tiêu tế bào, một protease phân giải đàn hồi và sự sẵn có của sắt.

Mức độ của độc lực phù thuộc vào tương tác sinh học giữa vi khuẩn gây bệnh với vật chủ và hệ vi sinh vật khác trong môi trường.

Quá trình lây nhiễm Vibrio vẫn chưa rõ ràng nhưng chắc chắn liên quan đến “cư trú” trên da vật chủ, và sau đó xâm nhập vào mô. Vì vậy, để gây bệnh cho vật chủ, Vibrio cần phải di động – là một quá trình cần thiết trước khi tạo độc lực. Ngoài ra, một số báo cáo cũng cho thấy thể thực khuẩn là yếu tố quan trọng của Vibrio spp trong việc chuyển giao độc lực, qua quá trình chuyển hóa lysogenic. Chính vì vậy, một chủng vi khuẩn vô hại có thể chuyển thành chủng có độc lực hoặc chủng tăng độc lực.

Thể thực khuẩn được mã hóa bởi các protein cung cấp cơ chế để xâm chiếm mô vật chủ, tránh sự phòng vệ miễn dịch của vật chủ. Nhóm yếu tố độc lực khác của Vibrio bao gồm các enzyme lytic, được sản sinh từ nhiều vi khuẩn có hại, đóng vai trò trung tâm trong sinh bệnh học. Những enzyme này bao gồm hemolysin, protease (caseinase, gelatinase) gây tổn thương các mô của vật chủ, từ đó cho phép mầm bệnh sử dụng chất dinh dưỡng và lây lan qua các các mô khác.

Quản lý Vibrio trong hệ thống nuôi trồng Thủy sản

Kháng sinh là chất được sử dụng phổ biến để trị các bệnh do vi khuẩn, Vibrio. Tuy nhiên, việc sử dụng kháng sinh gây ra hiện tượng kháng thuốc ở hầu hết vi khuẩn gây bệnh trong hệ thống ao nuôi. Một số nghiên cứu khoa học cho thấy 74% Vibrio spp. phân lập từ các vùng nuôi khác nhau, có tính kháng tối thiểu một loại kháng sinh.

Dựa vào các kết quả kháng thuốc từ vi khuẩn, việc hạn chế sử dụng kháng sinh trong hệ thống nuôi là cần thiết, góp phần nuôi thủy sản bền vững. Để thực hiện được điều này, người nuôi đang áp dụng “Quản lý tốt sức khỏe vật nuôi và phòng bệnh”.

Các giải pháp để thay thế kháng sinh hiện nay đang được sử dụng:

- Kích thích hệ miễn dịch

- Vaccine

- Vi sinh có lợi (Probiotic)

- Quorum sensing 

Chúng tôi hy vọng Bài viết này sẽ cung cấp thông tin chung về Vibrio, và giúp cho Quý Khách hàng hiểu thêm để đánh giá độc lực của Vibrio dựa trên nhiều yếu tố: mật độ Vibrio, số lượng phân tử/ gene gây hại, sức khỏe của vật nuôi… Màu sắc của khuẩn lạc Vibrio chưa quyết định được về độc lực.

Tài liệu tham khảo

1. Cecilia de Souza Valente. 2021. “Vibrio and major commercially important vibriosis disease in decapod crustaceans”. Journal of Invertebrate Pathology. 181. 107527.

2. Romi Novriadi. 2016. “Vibriosis in Aquaculture”. OmniAkuatika, 1 – 26.

3. https://thuysanvietnam.com.vn/6-sai-lam-thuong-gap-ve-vibrio/

4. Vibrio – Wikipedia tiếng Việt

Đăng ngày 17/11/2023
Elanco Việt Nam

Hiện thực hóa giấc mơ nuôi tôm bằng công nghệ

"Mong muốn của Tép Bạc là ứng dụng công nghệ thông tin vào việc nuôi tôm để giúp người nông dân giảm thiểu thiệt hại, đồng thời tăng năng suất so với cách thức truyền thống", nhà sáng lập Trần Duy Phong cho biết.

Máy cho tôm ăn F7
• 11:13 13/06/2024

Mua 1 tặng 1 các sản phẩm thuốc thủy sản tại Cửa hàng Phan Thái

Từ ngày 30/05/2024 đến hết ngày 30/06/2024, tại Cửa hàng Phan Thái diễn ra chương trình Mua 1 tặng 1 cực hấp dẫn không thể bỏ lỡ. Có đến 32 sản phẩm thuốc thủy sản thuộc 9 thương hiệu uy tín tham gia chương trình ưu đãi lần này. Tham khảo bài viết sau để biết thông tin chi tiết.

Mua 1 tặng 1
• 08:00 10/06/2024

Mở cửa hàng Thú y, Thú cưng online trên Sàn thương mại điện tử Farmext eShop

Hướng tới sự mở rộng và phát triển ngày càng lớn mạnh, Farmext eShop luôn chào đón và tạo điều kiện để bạn đăng ký tạo cửa hàng/shop online qua các bước đăng ký đơn giản cùng nhiều chương trình ưu đãi hấp dẫn. Đặc biệt, từ hôm nay, sàn đã bổ sung thêm ngành hàng mới dành cho Thú y và Thú cưng, nếu bạn đang quan tâm đừng bỏ lỡ cơ hội này nhé.

Farmext eShop
• 09:59 03/06/2024

Tép Bạc ra mắt phiên bản mới nhất của dòng máy cho tôm ăn Farmext Feeder F7

Farmext - thương hiệu công nghệ thuỷ sản đến từ Tép Bạc tiếp tục thực hiện hoá mô hình nuôi trồng dễ dàng của mình thông qua sự ra mắt thiết bị tự động cho tôm cá, mang tên Máy cho ăn Farmext Feeder F7.

Máy cho ăn Farmext Feeder F7
• 19:00 28/05/2024

Sử dụng hỗn hợp prebiotic trong Thủy sản: Kháng bệnh và miễn dịch

Hỗn hợp prebiotic, sự kết hợp β-glucan và MOS đã được báo cáo rộng rãi trong nhiều nghiên cứu rằng nó có thể làm tăng khả năng kháng bệnh của nhiều loại động vật thủy sản.

Cá nuôi
• 04:28 15/06/2024

Sử dụng hỗn hợp prebiotic trong Thủy sản: Sức khỏe và Tăng trưởng

Việc áp dụng prebiotic làm phụ gia thức ăn là một trong những cách khắc phục tình trạng lạm dụng kháng sinh trong quản lý sức khỏe loài thủy sản (Kari và cộng sự, 2021; Song và cộng sự, 2014; Zulhisyam và cộng sự, 2020).

Cá nuôi
• 04:28 15/06/2024

Cơ hội xuất khẩu thủy sản năm 2024 - 2025

Ngành thủy sản Việt Nam là ngành mới nổi với số lượng rất lớn và đóng góp đáng kể cho nền kinh tế đất nước, đóng góp đáng kể vào kim ngạch xuất khẩu hàng năm. Năm 2022, khối lượng xuất khẩu thủy sản đạt 11 tỷ USD là cột mốc quan trọng; chúng tôi đặt mục tiêu 10 tỷ USD vào năm 2024 và 12 tỷ USD vào năm 2030. Để đạt được mục tiêu này, ngành thủy sản cần một chiến lược dài hạn toàn diện và sự hỗ trợ rộng rãi từ mọi phía để giúp họ đảm bảo những gì họ muốn đạt được trong giai đoạn giữa 2024 và 2025.

Cá
• 04:28 15/06/2024

Tập huấn kỹ thuật nuôi thương phẩm tôm thẻ chân trắng ứng dụng công nghệ Semi-Biofloc

Ngày 06.6, tại xã Cát Minh (huyện Phù Cát) và xã Mỹ Thành (huyện Phù Mỹ), Trung tâm Khuyến nông Bình Định phối hợp với Trung tâm Dịch vụ nông nghiệp các huyện Phù Cát và Phù Mỹ tổ chức 02 lớp tập huấn chuyển giao kỹ thuật nuôi thương phẩm tôm thẻ chân trắng bán thâm canh – thâm canh hai giai đoạn ứng dụng công nghệ Semi-Biofloc cho 40 hộ nuôi tôm trên địa bàn các xã Cát Minh và Mỹ Thành.

Tập huấn
• 04:28 15/06/2024

Bí đỏ bổ sung chất dinh dưỡng cho tôm

Trong ngành nuôi trồng thủy sản, việc cung cấp đầy đủ và cân đối chất dinh dưỡng cho tôm nuôi là yếu tố then chốt quyết định đến năng suất và chất lượng sản phẩm. Gần đây, việc sử dụng các nguyên liệu tự nhiên, dễ tìm kiếm và có giá trị dinh dưỡng cao như bí đỏ đã được nhiều người nuôi tôm áp dụng và đạt hiệu quả tích cực.

Bí đỏ
• 04:28 15/06/2024
Some text some message..