Cách săn mồi độc đáo của cá chình vườn

Đặc điểm

Cá chình vườn hay có tên khoa học là Heterocongrinae là một loài trong họ cá chình Congridae. Phần lớn loài cá này sống ở Ấn Độ Dương và Thái Bình Dương, nhưng cũng có một số được tìm thấy ở những vùng biển ấm của Đại Tây Dương (bao gồm cả vùng Caribe) và Đông Thái Bình Dương.  

Thay vì bơi lội tự do trong đại dương, những con cá chình này lại neo mình vào những cái hang dưới đáy biển và hầu như không bao giờ rời khỏi đó. Các sinh vật này thường được tìm thấy ở vùng ngoại ô của các rạn san hô nhiệt đới. Cái tên cá chình vườn xuất phát từ tập tính hay thò đầu ra khỏi hang trong khi phần lớn cơ thể vẫn ẩn trong hang vì có xu hướng sống theo bầy đàn nên nhìn từ xa giống như một khu vườn cỏ biển được tạo nên từ hàng nghìn cá thể khi chúng nhấp nhô và vùng vẫy trong nước. 

Hang cá chình vườn dưới đáy biển. Ảnh: live.staticflickr.com

Chúng có nhiều màu sắc khác nhau tùy thuộc vào họ hàng chúng có liên quan đến (Heteroconger hassi – cá chình vườn có đốm thuộc họ Congridae có nguồn gốc từ Ấn Độ - Thái Bình Dương). Loài lớn nhất đạt chiều dài khoảng 120 centimet (cm) nhưng hầu hết không vượt quá 60 centimet (cm). 

Giai đoạn nghiên cứu 

Hiện tại, có tương đối ít thông tin về loài sinh vật này bao gồm cách chúng kiếm ăn, biến đối để thích nghi với điều kiện môi trường ra sao. Hầu hết các nghiên cứu về biển đều tập trung vào cách kiếm ăn của các loài phổ biến như cá, tôm,…Tuy nhiên việc nghiên cứu trên loài cá này khiến các nhà khoa học gặp khó khăn do sự nhút nhát của chúng, khi phát hiện những động vật săn mồi (hoặc thợ lặn biển) bơi ngang qua chúng sẽ ngay lập tức ẩn náu. 

Sau bao thử thách các nhà nghiên cứu đã thành công trong việc tiến hành xem xét hành vi kiếm ăn của cá chình vườn trong môi trường phòng thí nghiệm. Phát hiện của họ đã tiết lộ cách loài cá này tận dụng hang ổ, thay đổi chuyển động và tư thế của chúng để phản ứng với dòng hải lưu mạnh để săn mồi ra sao. Họ tiến hành tái tạo các điều kiện điển hình giống môi trường sống của cá chình vườn bằng cách lắp đặt một vật hình ống vào dưới đáy cát. Bên trong ống có một vị trí để đặt một cái hang di động với mỗi hang chứa một con cá chình vườn đốm. Trong các thí nghiệm, các nhà nghiên cứu đã thêm động vật phù du vào nước, dùng máy ghi hình để ghi lại chuyển động của cá chình vườn khi săn mồi ở bốn tốc độ dòng chảy khác nhau: 0,1; 0,15; 0,2 và 0,25 mét/giây. Từ dữ liệu được theo dõi này, các nhà nghiên cứu sau đó đã tái tạo lại bằng kỹ thuật số, phân tích chuyển động và tư thế 3D của từng con cá chình.  

Cá chình vườn tập trung tấn công vào con mồi đi qua trong khoảng cách gần hơn. Ảnh: funart.pro 

Khi cho dòng điện tăng lên, kết quả cho thấy chúng bắt đầu lùi sâu hơn vào hang và tập trung tấn công vào con mồi đi qua trong phạm vi gần hơn. Sau mỗi lần thử nghiệm, các nhà khoa học đếm số con mồi còn lại để tính xem có bao nhiêu đã bị bắt và phát hiện ra rằng khi dòng điện tăng với tốc độ dòng chảy cao cũng không ảnh hưởng đến việc săn mồi của chúng.  

Lý giải cho điều này là mặc dù bị hạn chế khu vực kiếm ăn nhưng ngược lại với tốc độ dòng chảy nhanh hơn chúng lại săn được nhiều con mồi hơn, vì dòng chảy nhanh hơn khiến cho nhiều động vật phù du trôi qua trong một khoảng thời gian nhất định. Chúng tiến hành thay đổi hình dáng săn mồi của cơ thể bằng cách uốn cong bản thân, trái ngược với tư thế thẳng đứng ở tốc độ dòng chảy chậm giúp tiết kiệm năng lượng và giảm được khoảng 57% lực cản lên cơ thể. Với việc nắm bắt thời cơ chính xác khi con mồi trôi qua và rút ngắn cự li tấn công sẽ giúp loài cá này gia tăng khả năng bắt mồi thành công. Tuy nhiên, khi tốc độ dòng chảy quá cao, đạt khoảng 0,25 mét/giây, cá chình vườn sẽ rút hẳn vào hang và hoàn toàn không kiếm ăn nữa. 

Nhìn chung, tốc độ săn mồi của cá chình vườn đạt đỉnh điểm chỉ dưới 0,2 mét/giây. So với cá thường có tốc độ kiếm ăn cao nhất vào khoảng 0,15 mét/giây, điều này cho thấy cá chình vườn có độ thích nghi để kiếm ăn ở phạm vi tốc độ dòng chảy cao tốt hơn so với những loài cá bơi tự do. Chiến lược kiếm ăn độc đáo của loài cá này là rút lui vào trong hang và rút ngắn khoảng cách tấn công mang lại hiệu quả cao khi đối phó với các dòng chảy mạnh.