Sơ lược ảnh hưởng của bệnh do kí sinh trùng Perkinsus olseni trên nghêu

Trong vài thập kỷ qua, bệnh trên loài nhuyễn thể hai mảnh vỏ được coi là một trở ngại cho cả ngành nuôi trồng thủy sản và phát triển kinh tế do làm giảm sản lượng. Trong số đó, Perkinsus olseni được cho là có liên quan đến sự suy giảm số lượng nghêu ở Hàn Quốc (Park và Choi, 2001).

nghêu
Bệnh do ký sinh trùng đơn bào Perkinsus là một trong số bệnh gây thiệt hại nghiêm trọng ở nhuyễn thể trên phạm vi toàn cầu. Ảnh VOV

Những vùng nuôi nghêu (Ruditapes decussatus) ở bờ biển phía nam Bồ Đào Nha cho thấy sự lây nhiễm loài Perkinsus có liên quan đến tỷ lệ chết nghêu trên diện rộng. Ở Việt Nam, Perkinsus sp. được phát hiện nhiễm trên nghêu lụa (Paphia undulata) tại Hà Tiên, Kiên Giang (Ngô Thị Thu Thảo, 2008), trên nghêu Bến Tre (Meretrix lyrata) ở Cần Giờ (Nguyễn Văn Hảo và cộng sự, 2011) và Bến Tre (Nguyễn Thanh Hà và công sự, 2018). 

Mẫu mô học
Mẫu mô học cơ chân của nghêu Manila (Ruditapes philippinarum) bị nhiễm bởi tế bào Perkinsus olseni ở giai đoạn dinh dưỡng (trophozoite). Lưu ý các tế bào hồng cầu bao bọc xung quanh ký sinh trùng này (nhuộm H&E). Ảnh Chollet, B., 2011

Perkinsus olseni là sinh vật đơn bào thuộc ngành bào tử Apicomplexa, có 3 giai đoạn chính trong chu kỳ sống là giai đoạn dinh dưỡng (trophozoite), giai đoạn tăng trưởng (hypnospore), và giai đoạn bào tử động (zoospores).

Trên nghêu bị nhiễm bệnh nặng, Perkinsus olseni (hay P. atlanticus) thường gây ra sự hình thành các nốt mụn màu trắng đục hoặc nâu nhạt trên mang, chân, ruột, tuyến tiêu hóa, thận, tuyến sinh dục và màng áo. Sự tập trung nhiều các tế bào Perkinsus và tế bào hồng cầu tạo thành tổn thương gây cản trở quá trình hô hấp và các quá trình sinh lý khác như sức sinh sản (khi các tổn thương lớn xảy ra ở tuyến sinh dục), tăng trưởng hoặc tỷ lệ sống, do đó ảnh hưởng đến năng suất thủy sản. 

Hai phương pháp chẩn đoán tiêu chuẩn cho Perkinsus olseni là Nuôi cấy trong môi trường RFTM và Mô học. Đối với phương pháp Nuôi cấy trong môi trường RFTM, mô vật chủ (thường là mô mang) được nuôi trong môi trường Ray’s Fluid Thioglycolate (RFTM). Hạn chế lớn nhất của phương pháp này là thời gian cần thiết để quan sát được các bào tử tăng trưởng (hypnospore) sau khi nhuộm bằng dung dịch Lugol’s iodine (thường là từ 5 đến 7 ngày ủ trong RFTM). Phương pháp Mô bệnh học có thể được sử dụng như một kỹ thuật sàng lọc bệnh. Các tế bào giai đoạn dinh dưỡng (trophozoite) của P. olseni thường lớn (lên đến 40 µm) và có thể dễ dàng quan sát được bằng kính hiển vi trên tiêu bản mô. Ở hầu hết các loài nghêu, nhiễm Perkinsus thường liên quan đến sự xâm nhập của nhiều tế bào hồng cầu vào các mô, tạo thành hiện tượng bao bọc và thực bào phổ biến. 

Bào tử

Bào tử Perkinsus sp. sau khi nuôi cấy trong môi trường FTM: (A, B) Bào tử nghỉ đã phân lập (bar 100 µm); (C) Bào tử nghỉ đã phân lập nhuộm với Lugol (x100); (D) Bào tử nghỉ trên mô màng áo sau khi nhuộm Lugol. Ảnh fof.hcmuaf

Bên cạnh đó, một số phương pháp kiểm khẳng định bằng sinh học phân tử cũng được sử dụng như PCR, Lai tại chỗ (ISH) và Giải trình tự (Sequencing). Mặc dù độ nhạy của các phương pháp này cao hơn phướng pháp mô học nhưng vẫn chưa được so sánh với phương pháp RFTM. Tuy nhiên, phương pháp giải trình tự là tương đối tốn kém để sử dụng thường xuyên trong chẩn đoán, nhưng có thể được dùng để xác định chính xác loài Perkinsus.

Câu hỏi đặt ra là, nên lựa chọn chẩn đoán thế nào khi nghi ngờ nhuyễn thể hai mảnh vỏ bị nhiễm Perkinsus? Khi những nốt mụn trắng xuất hiện trên bề mặt của màng áo, tuyến tiêu hóa, và mô mang của vật chủ, trong trường hợp nghi ngờ nhiễm P. olseni, mẫu mang nên được tách ra và ủ trong môi trường RFTM khoảng từ 5 đến 7 ngày. Song song đó, những mẫu mang khác cũng cần được cố định bằng cồn cho các phân tích sinh học phân tử tiếp theo (PCR hoặc Giải trình tự). Bệnh Perkinsosis do Perkinsus olseni gây ra được liệt kê bởi OIE và Sổ tay hướng dẫn xét nghiệm chẩn đoán trên động vật thủy sinh (bản 2009). Theo đó, OIE khuyến nghị như sau: 

Nuôi cấy mô trong RFTM để giám sát 

Kỹ thuật PCR để chẩn đoán cơ sở

Kỹ thuật lai tại chỗ để chẩn đoán khẳng định 

Tuy nhiên, các phương pháp chẩn đoán nhiễm Perkinsus ở Việt Nam chỉ dừng ở mức độ mô học và RFTM, chưa áp dụng các phương pháp sinh học phân tử để biết chính xác loài Perkinsus nào nhiễm trên nhuyễn thể hai mảnh vỏ. Do đó, trong tương lai, các  phương pháp định danh loài bằng sinh học phân tử nên được ưu tiên nghiên cứu để sớm đưa ra kết luận và giải pháp cho bệnh Perkinsosis ở Việt Nam. 

Tổng hợp
Đăng ngày 13/01/2022
Thư Mai @thu-mai

Bệnh hoại tử gan tụy cấp tính ở tôm và biện pháp phòng chống

Bệnh hoại tử gan tụy cấp tính (AHPND) còn được biết đến là “Hội chứng chết sớm”, do vi khuẩn Vibrio parahaemolyticus gây ra. Bệnh này có tốc độ lây lan nhanh, tỷ lệ chết có thể lên đến 90% sau 3-5 ngày phát hiện.

Tôm thẻ
• 08:00 21/06/2024

Tôm bị đen mang: Nguyên nhân và hướng xử lí

Bệnh đen mang là tên gọi chung cho hiện tượng mang của tôm nuôi chuyển từ màu trắng trong bình thường sang màu đen hoặc nâu đen do các tác nhân sinh hóa khác nhau. Tuy không còn xa lạ gì với bà con nuôi tôm nhưng nếu không phát hiện và điều trị kịp thời bệnh đen mang sẽ gây ra các loại bệnh nặng khác như: Bệnh đốm trắng, bệnh đầu vàng,…

Tôm đen mang
• 10:35 20/06/2024

Những phát hiện gần đây về nhiễm EHP ở tôm

Đánh giá này trình bày chi tiết những phát hiện gần đây liên quan đến nhiễm EHP ở các trang trại nuôi tôm, bao gồm ảnh hưởng của nó đến hệ miễn dịch, tiêu hóa, trao đổi chất, sinh lý và tăng trưởng của tôm.

Tôm bệnh
• 08:00 15/06/2024

Một số bệnh trên tôm ở giai đoạn ấu trùng và giống

Kể từ khi nghề nuôi tôm ra đời vào những năm 1970, sản xuất giống thương mại đã cần phải mở rộng nhanh chóng để đáp ứng nhu cầu về hậu ấu trùng. Tuy nhiên, việc thiếu các biện pháp an toàn sinh học thích hợp trong quá trình mở rộng này đã khiến ngành chăn nuôi dễ bị nhiễm trùng do virus, vi khuẩn và nấm, đặc biệt là bệnh do Vibrio.

Tôm thẻ
• 11:59 03/06/2024

Trải nghiệm bắt ốc trên rừng núi sau cơn mưa

Mùa ốc núi thường bắt đầu từ tháng 4 đến tháng 10 hàng năm, khi thời tiết ấm áp và có mưa. Đây là thời điểm ốc núi bò ra khỏi hang để tìm kiếm thức ăn và sinh sản. Trải nghiệm bắt ốc trên rừng núi sau cơn mưa là một hoạt động đầy thú vị và hấp dẫn, mang lại cho bạn cơ hội tận hưởng vẻ đẹp thiên nhiên, khám phá môi trường hoang dã và cảm nhận sự tươi mới sau cơn mưa.

Ốc núi
• 03:56 24/06/2024

Siêu sale cuối tháng - Xả láng săn deal

Quyết tâm định vị được ngày sale lớn trùng với ngày thành lập sàn Farmext eShop 22.09, nên cứ đến ngày 22 hàng tháng, tại eShop sẽ có một lần siêu khuyến mãi kéo dài trong vòng 1 tuần hoặc dài hơn.

Siêu sale
• 03:56 24/06/2024

Hiện trạng chế biến phế phụ phẩm tôm ở nước ta

Sau bài “Sử dụng phế phụ phẩm thủy sản trên thế giới và nước ta” trên Tép Bạc phản ánh thực trạng thiếu thông tin về lĩnh vực này ở nước ta, Cục Chất lượng Chế biến và Phát triển thị trường cho hay, đã tổ chức điều tra ngành tôm nước lợ và cá tra, vừa có kết quả. Hiện trạng thu gom, bảo quản, vận chuyển và chế biến phế phụ phẩm tôm ở nước ta như sau.

Phế phẩm tôm
• 03:56 24/06/2024

Vật liệu làm chân cầu nhá tránh bị hư hại do nước mưa

Trong nuôi tôm, việc tạo ra môi trường sống tốt cho tôm là rất quan trọng để đảm bảo sức khỏe và năng suất nuôi trồng. Một trong những yếu tố không thể thiếu là cầu nhá – nơi trú ẩn và sinh hoạt của tôm. Chọn vật liệu phù hợp để làm chân cầu nhá đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì độ bền, hiệu quả và an toàn cho tôm.

Cầu nhá ao tôm
• 03:56 24/06/2024

Nâng cao sản lượng trong nuôi tôm công nghệ cao

Nhiều mô hình nuôi tôm thẻ chân trắng công nghệ cao hiện nay, bà con áp dụng nhiều kỹ thuật mới vào sản xuất, nên sản lượng nuôi không ngừng được cải thiện.

Tôm thẻ
• 03:56 24/06/2024
Some text some message..