Sử dụng chế phẩm vi sinh trong kiểm soát dịch bệnh cá tra

Nghiên cứu của bà Bùi Thị Bích Hằng ở Khoa Bệnh học Thủy sản, Trường Thủy sản (Đại học Cần Thơ) vừa công bố cho thấy những lợi ích rõ ràng. 

Chế phẩm vi sinh là gì? 

Dịch bệnh xảy ra trên cá tra nuôi ao thâm canh với nhiều tác nhân gây bệnh: KST, nấm, vi khuẩn, …Việc sử dụng thuốc kháng sinh và hóa chất thường xảy ra tình trạng lạm dụng dẫn tới tình trạng kháng thuốc, ô nhiễm môi trường, tồn lưu thuốc trong thực phẩm. Từ thực trạng đó đã đặt ra vấn đề sử dụng chế phẩm vi sinh (probiotic) để kiểm soát dịch bệnh cá tra. 

Chế phẩm vi sinh trong thủy sản là những vi sinh vật sống, khi bổ sung mang lại nhiều lợi ích cho đối tượng thủy sản, cụ thể ở đây là cá tra. Chế phẩm vi sinh có thể được phân chia thành ba nhóm: 

- Nhóm 1 gồm các vi sinh vật cải thiện chất lượng môi trường như vi khuẩn Nitrosomonas sp, Nitrobacter được dùng trong xử lý nước ao nuôi và nền đáy.

- Nhóm 2 gồm các vi sinh vật có tính đối kháng hoặc cạnh tranh thức ăn với vi sinh vật gây bệnh như vi khuẩn Bacillus spp, Bacillus licheniformis và được dùng cải thiện nền đáy ao nuôi.

- Nhóm 3 gồm các vi khuẩn thuộc nhóm Bacillus, Lactobacillus thường được trộn vào thức ăn để kích thích tiêu hóa, tăng trưởng, hệ miễn dịch.  

Chế phẩm vi sinh có vai trò quan trọng trong việc kích thích tế bào trình diện kháng nguyên

Vai trò của chế phẩm vi sinh 

Vai trò của chế phẩm vi sinh trong cải thiện sức khỏe và tăng trưởng. Đó là cải thiện quá trình tiêu hóa, thúc đẩy tăng trưởng của cá tra. Tăng cường sức khỏe và giảm  lệ nhiễm bệnh của cá tra. Nâng cao tỉ lệ sống của cá tra nuôi. 

Cơ chế kích hoạt hệ miễn dịch của chế phẩm vi sinh: Chế phẩm vi sinh làm gia tăng quá trình thực bào, kích thích tế bào trình diện kháng nguyên tương tác với tế bào lympho T và B. Gồm có hoạt hóa trình hoạt động của tế bào T (trí nhớ và gây độc), kích thích tế bào B sản xuất kháng thể, kích thích sản xuất yếu tố tăng trưởng.  

Tóm lại, chế phẩm vi sinh có vai trò quan trọng trong việc kích thích tế bào trình diện kháng nguyên, để nhận biết tác nhân gây bệnh tốt hơn, trình diện đặc điểm kháng nguyên với hệ miễn dịch. 

Những thí nghiệm thực tế 

Ảnh hưởng của chế phẩm vi sinh lên đáp ứng miễn dịch cá tra có kết quả cụ thể qua các thí nghiệm thực tế. Thí nghiệm với cá tra 10-15 g, gồm 5 nghiệm thức (30 cá/bể 250L) trong đó có 1 nghiệm thức đối chứng, 3 lần lặp lại. Cho ăn 2 lần/ngày, 3% trọng lượng thân trong 4 tuần. Thu mẫu vào tuần thứ 3 và 4. Cảm nhiễm với vi khuẩn E. ictaluri vào tuần 4. Tiến hành phân tích chỉ tiêu huyết học và miễn dịch. 

Thí nghiệm còn xác định chu kỳ bổ sung (Lactobacillus plantarum) cho cá tra. Thí nghiệm cùng với cá tra 10-15 g, gồm 5 nghiệm thức (30 cá/bể 250L) trong đó có 1 nghiệm thực đối chứng, 3 lần lặp lại, thực hiện trong 8 tuần. Cho ăn 2 lần/ngày, 3% trọng lượng thân. Thu mẫu vào tuần thứ 4, 6 và 8. Cảm nhiễm với vi khuẩn E. ictaluri vào tuần 8. Tiến hành phân tích chỉ tiêu huyết học và miễn dịch. 

Thu hoạch cá tra. Ảnh: mekongasean.vn

Kết luận của nghiên cứu 

Sau 4 tuần thí nghiệm, chỉ tiêu huyết học và hoạt tính lysozyme ở các nghiệm thức bổ sung Bacillus coagulans và Lactobacillus plantarum tăng cao so với nghiệm thức đối chứng. Nghiệm thức bổ sung Lactobacillus plantarum 107 CFU/g cho kết quả mật độ tổng bạch cầu, hồng cầu và hoạt tính lysozyme tăng cao nhất. 

Sau cảm nhiễm với E. ictaluri, tỷ lệ chết của cá ở nghiệm thức bổ sung Bacillus coagulans và Lactobacillus plantarum thấp hơn so với đối chứng. Nghiệm thức bổ sung Lactobacillus plantarum (107 CFU/g) có tỷ lệ chết thấp nhất. 

Cá tra ăn thức ăn có chứa L. plantarum 107 CFU/g với các chu kỳ khác nhau cho thấy có sự kích thích đáp ứng miễn dịch. Sau 8 tuần thí nghiệm, nghiệm thực bổ sung L. plantarum 107 CFU/g trong 8 tuần và nghiệm thức bổ sung L. plantarum 107 CFU/g theo nhịp hai tuần cho kết quả đáp ứng miễn dịch, khả năng kháng vi khuẩn E. Ictaluri tốt nhất. 

Từ kết quả nghiên cứu, hy vọng được ứng dụng vào thực tế nuôi cá tra để đạt hiệu quả kinh tế cao.