Ký sinh trùng, nấm và những tác hại gây ra trên cá nước ngọt nuôi thâm canh

Các loài cá nước ngọt bản địa như cá rô đồng, cá lóc, sặc rằn, cá tra…được nuôi nhiều tại các tỉnh Miền tây như Hậu Giang, Đồng Tháp, An Giang, Trà Vinh hay các tỉnh Miền Đông như Đồng Nai, Tây Ninh, Bình Dương, Bình Phước…

Cá lóc
Đa số các mô hình nuôi các loài cá kể trên đều ứng dụng kỹ thuật nuôi thâm canh. Ảnh:

Đa số các mô hình nuôi các loài cá kể trên đều ứng dụng kỹ thuật nuôi thâm canh, sử dụng nguồn cá giống từ sản xuất nhân tạo, thả nuôi cá giống với mật độ cao (500.000 – 1.000.000 bột/1.000 m2 đối với cá rô đồng, 100 – 200 cá giống /m2 đối với cá lóc, 80-120 con/m2 đối với cá tra giống cỡ 30 con/kg…).

Nuôi cá theo mô hình thâm canh, sử dụng thức ăn công nghiệp dạng viên, bổ sung dinh dưỡng suốt vụ nuôi kéo dài từ 5 – 7 tháng tuỳ loại cá thả nuôi. Các loài cá nuôi theo mô hình thâm canh, thường phát triển nhanh, đồng đều, tỷ lệ sống cao, đạt năng suất, sản lượng thu hoạch lớn.

Do nuôi thâm canh, thả cá bột hoặc cá giống mật độ cao, nên lượng chất thải như phân cá, xác cá chết rất lớn. Do định lượng thức ăn không hợp lý, gây dư thừa, tích tụ nhiều chất hữu cơ nơi đáy ao.

Mặt khác, chất lơ lửng, phù sa, lợn cợn, lắng tụ dần qua thời gian nuôi, làm đáy ao hình thành khí độc nhanh chóng. Tảo độc như tảo lam, tảo mắt, tảo đỏ… phát triển mạnh trong ao nuôi nhất là khi dư thừa thức ăn, xác tảo tàn, lắng tụ xuống đáy, hình thành khí độc hại.

Lượng chất thải kể trên thải ra ngoài môi trường nước, đáy ao nuôi rất lớn, làm nguồn nước nuôi cá mau bị ô nhiễm. Đáy ao nuôi hình thành khí độc nhanh, sau khi triển khai vụ nuôi được 1 – 2 tháng, khí độc có xu hướng vượt ngưỡng chịu đựng của cá.

Nuôi cá thâm canhDo nuôi thâm canh, thả cá bột hoặc cá giống mật độ cao, nên lượng chất thải như phân cá, xác cá chết rất lớn. Ảnh: khuyennonghaiphong.gov.vn

Cùng với nguồn nước ao nuôi ô nhiễm, tảo tàn, khí độc tăng với hàm lượng cao dần, kết hợp thời tiết, khí hậu, biến động bất thường…cá giảm ăn, sức khoẻ cá nuôi suy giảm nhanh. Các loài địch hai như nấm, ký sinh trùng, xâm nhập vào ao nuôi. Địch hại gia tăng số lượng, tập trung tấn công cá nuôi. 

Khi nấm, ký sinh trùng, tấn công cá, gây ra các vết thương trên cơ thể cá, cá bị suy nhược sức khoẻ, hình thành các vết thương trên cơ thể, tạo điều kiện cho vi khuẩn tấn công từ môi trường nước vào bên trong nội quan cá. Các vi khuẩn như Edwardsiella ictaluri, Aeromonas sp, Streptococcus…là đối tượng trực tiếp gây tử vong cho cá nuôi.

Biểu hiện thường thấy khi cá nuôi bị nấm, ký sinh trùng, hay vi khuẩn tấn công đó là da cá chuyển từ màu sáng sang tối sẫm, đen hoặc trắng nhạt, có hiện tượng xuất huyết dưới da, cơ thịt bưng mủ, ghẻ, hoại tử. Mang tưa rách, lá mang, tia mang, chuyển từ màu hồng đỏ sang hồng nhạt hoặc trắng, mang bị rách, tưa, cụt từng mảng. Vảy cá xù lên, bong ra từng mảng, xuất hiện vết thương ăn sâu vào cơ thể cá, nơi vảy tổn thương. Mắt cá lồi dần, chuyển từ trong sang đục, bưng mủ. Hậu môn sưng to, lồi ra ngoài, xuất huyết hậu môn. Bụng cá trương to, tiến hành giải phẩu nội quan cá, cho thấy nội tạng xuất huyết, nội quan viêm, tim, gan, tuỵ, bóng hơi, túi mật,… sưng tấy. 

Cá lóc bệnhCác bệnh thường gặp ở cá lóc do vi khuẩn, nấm gây ra,... Ảnh: traicagiong.com

Hơn nữa, thận cá chuyển từ màu đỏ sang nâu đen hoặc trắng nhạt. Ruột cá ít hoặc không có thức ăn, thành ruột viêm đỏ, xuất huyết. Nấm, ký sinh trùng, bám nhiều bên ngoài vảy, da, mang, vây, mắt…nhiều ký sinh trùng ký sinh bên trong nội tạng cá như gan, ruột, túi mật. Cá bơi lội, di chuyển khó khăn, hay tấp mé bờ, cá tụ tập nhiều nơi có nguồn nước từ bên ngoài chảy vào ao. Cá bơi lờ đờ trên mặt nước, cá búng, nhảy lên khỏi mặt nước, cá hay lao nhanh về phía trước, bơi lội vô hướng, xoay tròn, lắc mình. Cá lên đớp móng chậm, lâu lặn xuống. Cá nhả bong bóng lâu tan, do nhiều nhớt, dịch, trong miệng, trong đường tiêu hoá của cá không được làm sạch. Cá giảm hoặc bỏ ăn, cá chết số lượng tăng dần. Nguồn nước ô nhiễm, keo đặc, có nhiều bọt lâu tan nổi trên mặt nước, nước ao bốc mùi tanh, hôi thối.

Ký sinh trùng xâm nhập vào ao nuôi hay nấm hình thành trong ao nuôi bằng nhiều con đường khác nhau. Có thể kể đến các ký sinh trùng như trùng mỏ neo Lernaea, giáp xác chân chèo Ergasilids, rận cá Argulidae, trùng mặt trời Trichodina… 

Đối với ký sinh trùng, chúng luôn hiện hữu trong nguồn nước lấy vào ao, hoặc do việc cải tạo, xử lý ao, xử lý nước, trước khi nuôi cá không triệt để, mầm bệnh vụ nuôi trước còn tồn tại trong nước, đáy ao, bùn đáy…

Ký sinh trùng có từ nguồn cá bột, cá giống, không được tắm, ngâm, xử lý kỹ trước khi thả xuống ao nuôi. Do chim, cò, động vật khác, lây nhiễm từ nơi cá nhiễm ký sinh trùng sang ao cá khoẻ…

Đối với nấm, ngoài các nguyên nhân hình thành trong ao nuôi tương tự như ký sinh trùng, việc định lượng thức ăn không hợp lý gây dư thừa là điều kiện để nấm hình thành, phát triển trong ao. 

Mặt khác, do sử dụng hoá chất, tảo tàn, là môi trường tốt để nấm phát triển. Trong quá trình cá sinh sản, những trứng ung, hư, không được thụ tinh, nấm phát triển trên các trứng hư rất nhanh, lây lan sang trứng chưa nhiễm, lây cho cá con, cá giống…Nấm Leptolegnia, Aphanomyces, Saprolegnia, Alphanomyces InvadansAchlya, là các nấm dạng sợi, thuộc nhóm nấm bậc thấp, cấu tạo dạng sợi, nấm đa bào nhưng không có vách ngăn. Bào tử nấm có tiên mao, có thể vận động trong nước, nên khả năng lây lan bệnh rất cao.

NấmNấm Aphanomyces ivadans và Nấm Saprolegnia spp. Ảnh: Tép Bạc

Cá nuôi bị nấm, ký sinh trùng tấn công, rất khó điều trị dứt điểm, do liên quan nguồn nước và chất lượng nước kém, biến động thông số môi trường, kỹ thuật quản lý và chăm sóc cá chưa phù hợp, diễn biến thời tiết và khí hậu không thuận lợi. 

Khi cá bị nấm tấn công hay nhiễm ký sinh trùng, trong thời gian ngắn, khả năng miễn dịch cá suy giảm nhanh, sức khoẻ cá giảm sút trầm trọng. Việc điều trị thường kéo dài, hiệu quả điều trị phụ thuộc nhiều yếu tố liên quan kể trên, ngoài ra, thời gian phát hiện bệnh, phác đồ điều trị là những mấu chốt quan trọng, ảnh hưởng đến đến kết quả điều trị. 

Cần tuân thủ kỹ quy trình cải tạo, xử lý ao, nguồn nước, trước khi nuôi. Nước thay vào ao cần lắng, lọc, xử lý kỹ trước khi sử dụng. Khi phát hiện cá nuôi bị nấm, ký sinh trùng tấn công, người nuôi cần giảm 50% lượng thức ăn sử dụng trong ngày, hoặc ngưng cho cá ăn 1- 2 ngày, tiến hành thay 30 – 50% lượng nước ao. 

Nguồn nước thay vào ao nuôi, phải được xử lý kỹ bằng thuốc tím KMnO4, Iodine, hay BKC…trước khi sử dụng. Sau khi thay nước, dùng vôi nông nghiệp CaCO3, Sulphat đồng, Oxy già… xử lý nước ao nuôi. Trường hợp tỷ lệ cá nhiễm nấm nhiều, dùng Xanh methylene kết hợp Bronopol, liều lượng theo hướng dẫn của nhà sản xuất. 

Khi cá nhiễm ký sinh trùng, dùng các thuốc trên sổ 1- 2 ngày, tuỳ thuộc sức khoẻ cá. Sau khi sổ ký sinh trùng ra ngoài môi trường, cần sử dụng các hoá chất như Iodine (I2), Trichlorocyanuric axít - TCCA (C3N3O3Cl3), Chloramine B C6H5SO2NClNa để diệt chúng. Trường hợp cá nuôi đã bị vi khuẩn tấn công vào nội quan, khi sử dụng kháng sinh, hộ nuôi cần được tư vấn từ các kỹ thuật viên, thực hiện kháng sinh đồ, xác định độ nhạy kháng sinh với vi khuẩn, nhằm điều trị cho kết quả cao hơn.

Đăng ngày 28/08/2023
Lý Vĩnh Phước @ly-vinh-phuoc

Làm sao để nhận biết tôm thẻ bị bệnh gan?

Trong số các vấn đề sức khỏe mà tôm thường gặp phải, bệnh gan là một trong những vấn đề phổ biến và có thể gây tổn thất lớn đối với nuôi tôm. Tuy nhiên, việc nhận biết triệu chứng của bệnh gan ở tôm có thể không phải là một nhiệm vụ dễ dàng.

Tôm vàng gan
• 09:33 24/05/2024

Tại sao điều trị bệnh trên tôm lại kém hiệu quả?

Việc trị bệnh trong ngành nuôi tôm luôn là một thách thức không nhỏ đối với những người làm trong lĩnh vực này.

Tôm bệnh
• 09:52 10/05/2024

Tình hình tôm chết sớm nghi bệnh mờ đục trên ấu trùng tôm thẻ (TPD)

Theo ghi nhận từ Sở Nông nghiệp và PTNT về việc rà soát, nắm thông tin tình hình tôm nuôi chết sớm nghi do bệnh TPD và triển khai các biện pháp phòng, chống dịch bệnh.

Tôm thẻ
• 10:30 06/05/2024

Xổ ký sinh trùng có ảnh hưởng đường ruột tôm?

Tôm bị ký sinh trùng đường ruột là một vấn đề thường xảy ra ở các ao nuôi tôm, gây ảnh hưởng đến sức khỏe, trưởng thành và năng suất của vụ nuôi.

Đường ruột tôm
• 10:42 08/04/2024

Tép Bạc ra mắt phiên bản mới nhất của dòng máy cho tôm ăn Farmext Feeder F7

Farmext - thương hiệu công nghệ thuỷ sản đến từ Tép Bạc tiếp tục thực hiện hoá mô hình nuôi trồng dễ dàng của mình thông qua sự ra mắt thiết bị tự động cho tôm cá, mang tên Máy cho ăn Farmext Feeder F7.

Máy cho ăn Farmext Feeder F7
• 09:14 29/05/2024

Những ứng dụng của astaxanthin: Sức khỏe và tăng trưởng

Astaxanthin ngày nay rất được chú ý do có nhiều tác dụng sinh lý ở động vật thủy sinh (Lim và cs., 2018; Lu và cs., 2021). Carotenoid có thể thúc đẩy việc sử dụng chất dinh dưỡng hiệu quả, dẫn đến cải thiện hiệu suất tăng trưởng ở nhiều loài thủy sản (Amar và cs., 2001).

Astaxathin
• 09:14 29/05/2024

Cứu hộ rùa biển và các loài thú biển bị đánh bắt ngoài ý muốn

Vừa qua, tại Khu bảo tồn biển Hòn Cau, Tổ chức Bảo tồn thiên nhiên quốc tế ( IUCN) đã phối hợp với Trung tâm Bảo tồn Đa dạng sinh học và Loài nguy cấp (CBES) tổ chức tập huấn hoạt động cứu hộ rùa biển và thú biển bị đánh bắt không chủ đích (bycatch) cho 16 khu bảo tồn biển/vườn quốc gia (KBTB/VQG) và đại diện 28 Chi cục Thủy sản các tỉnh/thành ven biển trên cả nước.

Rùa bị đánh bắt ngoài ý muốn
• 09:14 29/05/2024

Cách sử dụng thuốc tím tắm cho cá trước khi thả

Thuốc tím (KMnO4) là một chất khử trùng phổ biến được sử dụng để tắm cho cá trước khi thả vào bể hoặc hồ mới. Việc này giúp loại bỏ các mầm bệnh trên cá, giảm nguy cơ lây nhiễm bệnh cho cả đàn. Tham khảo bài viết dưới đây để biết được cách sử dụng thuốc tím tắm cho cá trước khi thả nhé!.

Cá nuôi
• 09:14 29/05/2024

Giải thích hiện tượng: Tại sao tôm lại bị cong khi nấu chín?

Tôm là một loại thực phẩm phổ biến và được ưa chuộng trong bữa ăn của nhiều gia đình. Việc nấu tôm đúng cách không chỉ giữ được hương vị thơm ngon mà còn giúp tôm giữ được hình dáng hấp dẫn.

Tôm nấu chín
• 09:14 29/05/2024
Some text some message..